IV SA/Gl 709/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant st. sekr. sąd. Magdalena Nowacka-Brzeźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2009 r. sprawy ze skargi Ś. Centrum [...] w Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [..] nr [...] w przedmiocie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącego kwotę [...] zł (słownie: [...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Ś. Centrum [...] w Z. wystąpiło o wydanie decyzji w trybie art. 54 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych ( Dz. U. Nr 210, poz. 2135, ze zm.), zwanej dalej "ustawą o świadczeniach", która to decyzja miałaby potwierdzić prawo do świadczeń opieki zdrowotnej Z.B., któremu w dniu [...]r. udzielono tych świadczeń w stanie nagłym, przy czym zmarł on w tym samym dniu. Decyzją z dnia [...]r. Prezydent Miasta Z. odmówił uwzględnienia wniosku z powodu niespełnienia warunków określonych w art. 54 ust. 3 pkt 2 powołanej ustawy. W uzasadnieniu wskazano, że wobec śmierci pacjenta nie było możliwe przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Zaskarżoną decyzją, wydaną na skutek odwołania wnioskodawcy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w trybie art. 138 § 1 pkt 3 Kpa umorzyło postępowania odwoławcze. Kolegium stwierdziło, że wnioskodawca nie dysponuje w przedmiotowej sprawie interesem prawnym, a tym samym nie przysługuje mu przymiot strony w rozumieniu art. 28 kpa. W takiej zaś sytuacji – jego zdaniem – należy umorzyć postępowanie odwoławcze. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Ś. Centrum [...] w Z. wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając jej naruszenie art. 28 w zw. z art. 138 § 1 pkt 3 Kpa. Skarżący zakwestionował w szczególności stanowisko o braku jego interesu prawnego w wydaniu decyzji merytorycznej. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy postulował jej oddalenie, przytaczając swoją dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Zaskarżona decyzja nie może pozostać w obrocie prawnym, bowiem zapadła z rażącym naruszeniem prawa procesowego. Mianowicie w okolicznościach sprawy nie było podstaw do umorzenia postępowania odwoławczego. Wprawdzie w orzecznictwie pojawiło się stanowisko, że takie rozstrzygnięcie winno być podjęte w przypadku ustalenia, iż wnoszący odwołanie nie jest stroną postępowania administracyjnego, jednakowoż w żadnym razie nie jest ono aktualne wówczas, gdy poza wnoszącym odwołanie nie ma innego adresata decyzji, a zatem gdy wobec braku strony w ogóle nie było podstaw do wydania decyzji merytorycznej w sprawie. Tymczasem w świetle wywodów organu odwoławczego taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie. Otóż postępowanie zostało zainicjowane wnioskiem skarżącego, a dotyczyło uprawnień do świadczeń zdrowotnych osoby już w tym czasie nieżyjącej. Ponieważ są to uprawnienia ściśle związane z osobą, której dotyczą, to śmierć tej osoby nie rodzi następstwa prawnego po niej w stosunku do innych osób. Przyjęcie zatem stanowiska organu odwoławczego, że wnioskodawcy – świadczeniodawcy nie służy przymiot strony oznacza, iż w sprawie wywołanej wnioskiem skarżącego nie występuje żadna strona. Tymczasem brak strony jest równoznaczny z bezprzedmiotowością postępowania w rozumieniu art. 105 § 1 kpa – z przyczyn podmiotowych. Przy tej koncepcji organ I instancji nie mógł wydać decyzji merytorycznej, a skoro ją wydał i skierował do skarżącego – nie będącego według tej koncepcji stroną – to decyzja ta zapadła w warunkach określonych w art. 156 § 1 pkt 4 kpa. Przyjmuje się, że skierowanie decyzji do podmiotu nie będącego stroną w sprawie jest jednym z przypadków uzasadniających uchylenie decyzji i umorzenie postępowania pierwszej instancji, a więc wydanie decyzji przewidzianej w art. 138 § 1 pkt 2 kpa. Nie powinno ulegać wątpliwości, że skierowanie decyzji do osoby niebędącej stroną w znaczeniu materialnym, daje tej osobie legitymację do wniesienia odwołania, gdyż ma ona interes prawny w obaleniu takiej decyzji administracyjnej ( tak np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 3.XI.2004 r., sygn. akt I SA 706/03, zbiór LEX nr 164509). Nie ma racjonalnych powodów do odmiennej interpretacji, która zakładałaby konieczność uruchomienia nadzwyczajnych trybów postępowania w celu wyeliminowania takiej decyzji z obrotu prawnego. W świetle zasady trwałości decyzji ostatecznych ( art. 16 § 1 kpa ) rozwiązywanie tego rodzaju sytuacji winno następować w pierwszej kolejności w postępowaniu zwykłym – odwoławczym. Ponieważ zaskarżona decyzja o umorzeniu postępowania odwoławczego ma charakter formalny, Sąd ograniczył się do oceny przesłanek z art. 138 § 1 pkt 2 i 3 kpa. Natomiast sporne między stronami postępowania sądowego zagadnienie interesu prawnego skarżącego w wydaniu merytorycznej decyzji należy poruszyć jedynie w takim aspekcie, że przyznanie w tej kwestii racji skarżącemu prowadziłoby do takiego samego wyniku postępowania sądowego, bowiem wniesienie odwołania przez stronę postępowania administracyjnego, nie może prowadzić do umorzenia postępowania odwoławczego, o ile nie wystąpią inne okoliczności powodujące jego bezprzedmiotowość. W zaskarżonej decyzji takich okoliczności nie powołano. Marginalnie można też zauważyć, że w zakresie istnienia interesu prawnego świadczeniodawcy do wydania decyzji, o jakiej mowa w art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach, w orzecznictwie pojawiła się rozbieżność ( por. np. wyrok tut. Sądu z dnia 2.VIII.2007 r., sygn. akt IV SA/Gl 35/07 i odmienny wyrok NSA z dnia 15.XII.2008 r., sygn. akt I OSK 55/08 - oba dostępne w internecie). Dla rozstrzygnięcia tej kwestii wydaje się nie bez znaczenia okoliczność, czy warunkiem refundacji świadczeniodawcy kosztów udzielonych świadczeń w stanach nagłych ze środków publicznych, jest wydanie decyzji z art. 55 ust. 1 ustawy o świadczeniach, czy też, w razie śmierci świadczeniobiorcy, świadczeniodawcy przysługuje roszczenie do Narodowego Funduszu Zdrowia o zapłatę za te świadczenia mimo niewydania owej decyzji. O ile świadczeniobiorca spełniał materialne warunki określone w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach, trudno byłoby odmówić prawa świadczeniodawcy do zwrotu poniesionych kosztów świadczeń opieki zdrowotnej ze strony podmiotu dysponującemu środkami publicznymi. Podobnie trudno byłoby uzasadnić przerzucenie tych kosztów na spadkobierców świadczeniobiorcy, pomijając kwestię efektywności przynajmniej części takich ewentualnych roszczeń. Natomiast obciążenie świadczeniodawcy tymi kosztami można byłoby traktować jako daninę publiczną z ich strony, opartą na wątpliwej podstawie prawnej ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12.XII.2006 r., sygn. akt II CSK 284/06, zbiór LEX nr 439199 – dotyczący nieco innej kwestii przekroczenia umownych limitów świadczeń udzielonych w warunkach zagrożenia życia i zdrowia ). Taka sytuacja mogłaby też potencjalnie rodzić niepożądane skutki społeczne w zakresie dostępności do usług zdrowotnych w przypadkach nagłych. Z wcześniej podanych przyczyn problematyka ta została jedynie zasygnalizowana, natomiast jej rozważenie należy do organu odwoławczego, który ponownie będzie orzekał w sprawie. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1270, ze zm.), w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, oraz z mocy art. 200 i art. 205 § 2 wymienionego Prawa orzeczono, jak w sentencji. su.