IV SA/Gl 710/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bożena Miliczek-Ciszewska po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D.P. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów w kwestii rozpoznania sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 19 września 2017 r. W skardze z dnia 13 maja 2017 r. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach D.P. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych w całości wywodząc, iż nie jest ich w stanie ponieść bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla siebie i rodziny. Następnie, dnia 6 września 2017 r. skarżąca nadesłała urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym potwierdziła zakres swojego żądania. W treści wniosku podniosła, że ona oraz jej małżonek pracują, to jednak obciąża ich zadłużenie stanowiące skutek faktu, iż w przeszłości mąż miał przerwy w zatrudnieniu. Równocześnie oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z pełnoletnim, studiującym synem i niepełnosprawną córką (uczennica gimnazjum). Dodatkowo zadeklarowała, że posiada mieszkanie własnościowe o powierzchni 58 m2, w którym zamieszkuje wraz z rodziną, a poza tym grunty orne bez zabudowań i inwentarza o powierzchni około 1,67 ha i wartości 12.000 zł oraz akcje o wartości szacunkowej "kilku tysięcy zł". Z treści wniosku wynika, że na dochód netto jej rodziny, w kwocie 4.805,36 zł składają się wynagrodzenia za pracę pobierane przez nią (2.300 zł) oraz przez jej męża (2.505,36 zł), z kolei obciążające ją miesięczne koszty utrzymania sprowadzają się do kwoty 5.030 zł, na którą składają się: spłata kredytów (800 zł), czynsz i inne opłaty mieszkaniowe oraz media (900 zł + 200 zł), wydatki na wyżywienie (1.400 zł), opłaty za telefony (280 zł), składki ubezpieczeniowe (190 zł), koszty podnoszenia kwalifikacji przez męża (250 zł), wydatki na leczenie i rehabilitację (300 zł), koszty zakupu odzieży (120 zł), koszty dojazdów syna (90 zł) oraz koszty utrzymania samochodu (500 zł). Starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 19 września 2017 r. oddalił wniosek D.P. o przyznanie prawa pomocy. Uzasadniając swoje stanowisko podniósł, że skarżąca i jej małżonek uzyskują stałe dochody w kwocie, która powinna wystarczyć na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych czteroosobowej rodziny, a równocześnie skarżąca posiada papiery wartościowe oraz nieruchomość gruntową, która nie służy zaspakajaniu jej potrzeb mieszkaniowych, to ma możliwość opłacenia pełnych kosztów postępowania sprowadzających się na obecnym etapie do wpisu od skargi, w kwocie zaledwie 200 zł, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem referendarza skarżąca pismem z dnia 16 października 2017 r. złożyła sprzeciw od wskazanego powyżej postanowienia. W sprzeciwie podniosła, że zobowiązania cywilnoprawne, które ponosi jej rodzina wynikły z bezrobocia jej męża, a wszystkie wykazane we wniosku wydatki na utrzymanie rodziny są niezbędne dla jej funkcjonowania. Koszty utrzymania samochodu oraz telefonów uzasadnione są między innymi stanem zdrowia córki. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z regulacją zawartą w art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z dnia 19.11.2004r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. . Zaakcentować przy tym należy, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe, a zatem Sąd bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Przesłanką uzasadniającą przyznanie prawa pomocy w części jest poniesienie uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. W tym miejscu należy wskazać, że Sąd podzielił pogląd referendarza sądowego, zgodnie z którym sytuacja majątkowa skarżącej nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy. Skarżąca i jej małżonek uzyskują stałe dochody z tytułu wynagrodzeń za pracę, których miesięczna suma netto wynosi 4.805,36 zł, co mniej więcej równoważy koszty utrzymania wykazane przez skarżącą. Zaakcentować przy tym należy, że jak podano w rubryce nr 7.2.2 formularza wniosku, skarżąca jest właścicielką akcji o wartości szacunkowej "kilku tysięcy zł", oraz - jak wskazano w rubryce 7.1 - poza zamieszkiwanym lokalem posiada jeszcze inną nieruchomość, a mianowicie grunty rolne o wartości około 12.000 zł. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, właściciela nieruchomości, która nie służy zaspokojeniu jego podstawowych potrzeb mieszkaniowych, nie sposób uznać za osobę ubogą, gdyż posiada on wystarczającą zdolność majątkową, by pokryć koszty postępowania sądowego, pomimo tego nawet, że jego dochód miesięczny jest nieznaczny (por.: między innymi postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2005 r., sygn. akt II FZ 211/05, z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt I OZ 1444/15 oraz postanowienie tutejszego Sądu z dnia 6 października 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 1395/13 - orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - zwanej dalej CBOSA). Posiadanie przez stronę majątku, w szczególności nieruchomości, które nie służą zaspokojeniu jej potrzeb mieszkaniowych w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy albowiem strona może uzyskać środki pieniężne w drodze jej zbycia, wydzierżawienia bądź obciążenia, celem uzyskania np. pożyczki hipotecznej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09, dostępne w CBOSA). Wobec powyższego, na podstawie art. 260 § 1 i § 3 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.