IV SA/Gl 710/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: , Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga- Gajewska, , , po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D.P. na decyzję Rektora [...] w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego na skutek sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 3 lipca 2018 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 3 lipca 2018 r. Wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę w niniejszej sprawie. Następnie, w dniu 19 czerwca 2018 r. D.P. (dalej: strona, skarżąca) nadesłała urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym określiła, iż domaga się ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Skarżąca wywiodła, że nie jest w stanie opłacić takiego pełnomocnika z uwagi na znaczne koszty utrzymania, w tym wydatki związane z opieką jaką sprawuje nad schorowaną, niepełnosprawną w stopniu znacznym córką. Równocześnie oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonkiem i dwojgiem pełnoletnich dzieci (wspomniana córka oraz uczący się syn), posiada mieszkanie własnościowe o powierzchni 58 m2 grunty orne o powierzchni 1,67 ha (wartość około 30 tysięcy zł), oszczędności w postaci środków pieniężnych, w kwocie 40 tysięcy zł, a także dwa samochody (marki [...] - rok prod. 1996 r.; wartość ok. 7 tysięcy zł i [...] - rok prod. 1991 r.; wartość ok. 15 tysięcy zł) oraz akcje o wartości szacunkowej "ok. kilku tysięcy zł". W dalszej części wniosku strona oświadczyła, że na dochód netto jej rodziny, w kwocie 6.214,82 zł składają się wynagrodzenia za pracę pobierane przez nią (2.964,28 zł) oraz przez jej męża (2.505,36 zł) i renta socjalna córki (745,18 zł), z kolei wśród kosztów utrzymania wymieniła "kredyty w bankach" (1.599,61 zł i 270,25 zł), spłatę karty debetowej (7.000 zł), czynsz (759,12 zł), koszty leczenia i rehabilitacji (ok. 600 zł), koszty utrzymania mieszkania (ok. 500 zł), "media" (ok. 480 zł) oraz "bieżący remont" mieszkania wstępnie wyceniony wstępnie na około 40 tysięcy złotych. Postanowieniem z dnia 3 lipca 2018 r. referendarz sądowy oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że jakkolwiek skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym córką, deklarowane przez nią koszty utrzymania są znaczne, a sytuacja życiowa niewątpliwie trudna, to jednak jej stan majątkowy wyklucza zastosowanie prawa pomocy. Z treści wniosku wynika mianowicie, że posiada ona po pierwsze - zaoszczędzone środki pieniężne, w znacznej kwocie 40 tysięcy złotych i po drugie - akcje o wartości szacunkowej "kilku tysięcy zł". Nadto - poza zajmowanym lokalem mieszkalnym - posiada jeszcze inną nieruchomość, a mianowicie grunty rolne o wartości, którą określiła na około 30 tysięcy zł i nie wywodziła, aby była w jakikolwiek sposób ograniczona w rozporządzaniu tą nieruchomością, czy też, aby została ona zajęta (np. hipotekami). W ocenie referendarza wnioskodawczyni, pomimo trudnej sytuacji życiowej, jest w stanie bez trudu sfinansować radcę prawnego z wyboru. Skoro bowiem posiada środki pieniężne, w kwocie 40 tysięcy zł, papiery wartościowe warte kilka tysięcy zł oraz nieruchomość gruntową nie służącą zaspokojeniu niezbędnych potrzeb mieszkaniowych jej rodziny, o wartości 30 tysięcy zł, to nie budzi wątpliwości, że majątek ten pozwala na pokrycie wydatków związanych z udziałem w sprawie fachowego pełnomocnika, bez narażenia na uszczerbek w koniecznych potrzebach życiowych jej i rodziny. Ponadto referendarz zwrócił uwagę, że choć strona powoływała się we wniosku na koszty remontu mieszkania "wycenionego wstępnie na 40.000 zł", to jednak zamiar poniesienia tego wydatku nie może przemawiać za uwzględnieniem jej wniosku. O uwzględnieniu żądania strony nie mogła również przesądzić okoliczność spłaty kredytów i pożyczek, jako że wspomniane należności cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. We wniesionym od powyższego postanowienia sprzeciwie skarżąca wskazała na swoją trudną sytuację materialną. Podkreśliła, że ma na utrzymaniu dwójkę dzieci, w tym jedno jest studentem [...]. Podała, że zobowiązania wynikłe z zaciągniętego kredytu będzie spłacać jeszcze przez najbliższe 7 lat. Dodatkowo skarżąca poinformowała, że we wrześniu tego roku jej córka była ponownie hospitalizowana. Oświadczyła, że pozostałe na jej koncie środki wynoszą 22 544, 43 zł, a zobowiązania to 18 572,09 zł. Ponadto wskazała, że wykazana kwota 40 000 zł nie jest zaoszczędzona tylko jest pozostałością zaciągniętego kredytu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 243 § 1 P.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Według art. 245 § 1 i § 2 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Poza tym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z dnia 19.11.2004r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Zaakcentować przy tym należy, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe, a zatem Sąd bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Przesłanką uzasadniającą przyznanie prawa pomocy w części jest poniesienie uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. W tym miejscu należy wskazać, że Sąd podzielił pogląd referendarza sądowego, zgodnie z którym sytuacja majątkowa skarżącej nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy. Strona oświadczyła, że na dochód netto jej rodziny, w kwocie 6.214,82 zł składają się wynagrodzenia za pracę pobierane przez nią (2.964,28 zł) oraz przez jej męża (2.505,36 zł) i renta socjalna córki (745,18 zł). Zaakcentować przy tym należy, że ponadto skarżąca posiada mieszkanie własnościowe o powierzchni 58 m2 grunty orne o powierzchni 1,67 ha (wartość około 30 tysięcy zł), oszczędności w postaci środków pieniężnych, w kwocie 40 tysięcy zł, a także dwa samochody (marki [...] - rok prod. 1996 r.; wartość ok. 7 tysięcy zł i [...] - rok prod. 1991 r.; wartość ok. 15 tysięcy zł) oraz akcje o wartości szacunkowej "ok. kilku tysięcy zł". Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, właściciela nieruchomości, która nie służy zaspokojeniu jego podstawowych potrzeb mieszkaniowych, nie sposób uznać za osobę ubogą, gdyż posiada on wystarczającą zdolność majątkową, by pokryć koszty postępowania sądowego, pomimo tego nawet, że jego dochód miesięczny jest nieznaczny (por.: między innymi postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2005 r., sygn. akt II FZ 211/05, z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt I OZ 1444/15 oraz postanowienie tutejszego Sądu z dnia 6 października 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 1395/13 - orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - zwanej dalej CBOSA). Posiadanie przez stronę majątku, w szczególności nieruchomości, które nie służą zaspokojeniu jej potrzeb mieszkaniowych w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy albowiem strona może uzyskać środki pieniężne w drodze jej zbycia, wydzierżawienia bądź obciążenia, celem uzyskania np. pożyczki hipotecznej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09, dostępne w CBOSA). Wobec powyższego, na podstawie art. 260 § 1 i § 3 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.