IV SA/Gl 711/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędzia WSA Andrzej Matan Protokolant st. sekr. sąd. Magdalena Nowacka-Brzeźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 maja 2013r. sprawy ze skargi J. C. (C.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję i określa, że nie może ona być wykonana. Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta Z. w trybie art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. Nr 175 z 2009 r., poz. 1362 ze zm.) uchylił z dniem 1.08.2011 r. decyzje z dnia [...]r. przyznające J.C. zasiłek stały i składkę na ubezpieczenie zdrowotne. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że podjęte przez niego rozstrzygnięcie nastąpiło na podstawie art. 11 ust. 2 i art. 12 ustawy o pomocy społecznej z uwagi na dysproporcję między udokumentowaną wysokością dochodu strony a jej sytuacją majątkową oraz brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Mianowicie dochodem strony jest tylko zasiłek stały w kwocie 444 zł. Natomiast same opłaty związane z użytkowaniem mieszkania przekraczają tą kwotę, a w ich ponoszeniu pomagają J. C. jego żona, będąca z nim w nieformalnej separacji oraz dzieci. W dniu 5.12.2011 r. podczas wywiadu środowiskowego J. C. podjął zobowiązanie, że co miesiąc będzie informował pracownika socjalnego o sposobie ponoszenia opłat mieszkaniowych, z czego się nie wywiązał. Dlatego też organ nie daje wiary co do jego sytuacji dochodowej, a bieżące ponoszenie opłat w wysokości ponad 800 zł miesięcznie wskazuje na posiadanie dochodów znacznie przewyższających deklarowane, co należy uznać za ową dysproporcję. Jednocześnie zachowanie strony polegające na niewywiązaniu się z podjętych zobowiązań, składanie sprzecznych oświadczeń oraz powoływanie się na niepamięć, świadczy o celowym zatajaniu informacji co do otrzymywanej pomocy od członków rodziny i jest poczytane jako brak chęci współdziałania z pracownikiem socjalnym. W odwołaniu J. C. wskazał, że jest inwalidą II grupy niesprawności. Prowadzi sam mieszkanie, w którym zameldowani są syn i żona, przy czym nie wie gdzie ona przebywa. Żyje z zasiłku, a dzieci i żona regulują opłaty czynszowe, za energię i gaz, gdy występują zaległości. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w trybie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję I instancji. Po przedstawieniu ogólnych reguł funkcjonowania pomocy społecznej Kolegium uznało, że skoro opłaty mieszkaniowe są wyższe od kryterium dochodowego, to znaczy, że pomoc rodziny dla skarżącego stanowi jego dochód przekraczający kryterium dochodowe uprawniające do pobierania zasiłku stałego, przy czym od lipca 2011 r. strona miała wiedzę o prowadzeniu postępowania w zakresie weryfikacji uprawnień. Jednocześnie Kolegium stwierdziło, że postawa skarżącego nie zasługuje na aprobatę i daje podstawę do uchylenia przyznanych świadczeń z pomocy społecznej. Organ poczynił następnie uwagi na temat wywiadu środowiskowego wskazując, że uniemożliwienie jego przeprowadzenia jest jedna z postaci braku współdziałania z pracownikiem socjalnym. Według Kolegium decyzja pierwszoinstancyjna nie przekracza granic uznania administracyjnego, jest oparta na właściwych przepisach prawa i należycie uzasadniona. Dodało też, że skarżący zaspokaja swoje potrzeby przy wsparciu żony i dwojga dzieci, a tym samym w ramach własnych możliwości i uprawnień. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J.C. właściwie powtórzył treść odwołania. Dołączył orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Zarzucił, że jego problemy zaczęły się od podpisania pracownikowi jakiegoś druku in blanco, co wbrew zapewnieniu tego pracownika doprowadziło do wydania decyzji pozbawiającej go praw nabytych, na co nie wyraża zgody. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy postulował jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja nie może się ostać z przyczyn, które Sąd wziął pod uwagę z urzędu, stosownie do art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: ppsa. Mianowicie decyzja ta przede wszystkim narusza przepisy procedury administracyjnej, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uzasadnienie decyzji nie spełnia wymogów z art. 107 § 3 kpa, bowiem ani nie przedstawia w sposób jasny i skonkretyzowany poczynionych przez organ odwoławczy ustaleń stanu faktycznego, ani nie wyjaśnia podstawy prawnej merytorycznego rozstrzygnięcia. Część motywów odnosi się jak gdyby do innej sprawy, bo trudno je powiązać z okolicznościami omawianego postępowania. Kolegium szeroko rozpisuje się na temat roli wywiadu środowiskowego i konsekwencji uniemożliwienia przez stronę jego przeprowadzenia, gdy tymczasem tego rodzaju zarzut nie był skarżącemu stawiany, a z ustaleń I instancji, mających odzwierciedlenie w materiale sprawy wynika, że wywiad środowiskowy był sporządzony bez przeszkód. Od treści i obszerności odwołania odbiega również stwierdzenie, że skarżący szeroko pisze w nim o uprawnieniach strony postępowania. Co jednak istotniejsze – z motywów decyzji nie wynika wręcz, co Kolegium uznało za podstawę prawną uchylenia pierwotnych decyzji, których nb. nie dołączono do akt administracyjnych. Mianowicie zaakcentowało m. in., że dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe uprawniające do pobierania zasiłku stałego. Zaistnienie takiej okoliczności, oznaczającej zmianę sytuacji dochodowej, prowadzi do obligatoryjnego uchylenia decyzji w oparciu o art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, i to ze skutkiem od chwili wystąpienia przekroczenia kryterium dochodowego. Jednakowoż musi to wynikać z jednoznacznie ustalonych faktów, co w niniejszym przypadku nie nastąpiło. Wymyka się więc spod kontroli stwierdzenie, że wsparcie udzielane skarżącemu przez rodzinę stanowi jego dochód przekraczający kryterium ustawowe. Dane decyzji I instancji tego też nie potwierdzają. Podane kwoty czynszu oraz opłat za energię i gaz, pomniejszone o pobierany przez skarżącego zasiłek stały, dają kwotę poniżej kryterium dochodowego, a w takim przypadku owa pomoc rodziny nie prowadziłaby do utraty prawa do zasiłku, a jedynie jego obniżenia. Są to uwagi czysto hipotetyczne z uwagi na wskazany brak ustaleń. Z kolei stosowanie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej w oparciu o przesłanki z art. 11 pkt 2 tej ustawy, który zasadniczo stanowił podstawę stanowiska organu podstawowego stopnia, ma charakter fakultatywny, a zatem zależy od uznaniowej oceny organu administracyjnego. Do czasu uzewnętrznienia tej oceny strona pobierająca świadczenie nie może być świadoma niekorzystnej dla niej modyfikacji pierwotnej decyzji. W takich przypadkach konstytutywny skutek zmiany lub uchylenia decyzji może jedynie sięgać w przyszłość (ex nunc). Bez znaczenia jest przy tym okoliczność podnoszona przez Kolegium, że strona od lipca 2011 r. miała wiedzę o prowadzeniu postępowania administracyjnego, skoro jego wynik nie mógł jej być znany, nie był też związany ze ściśle określonymi w przepisach przesłankami, lecz zależał od uznaniowego działania organu. Podobna reguła dotyczy weryfikacji decyzji według przesłanek z art. 12 cyt. ustawy, które co prawda zostały pominięte w zaskarżonej decyzji, ale ogólnikowo przytoczono je w decyzji I instancji. Uchylenie decyzji w oparciu o te dwie ostatnio omówione podstawy z mocą wsteczną, nastąpiło więc z naruszeniem art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. Z uwagi na wykazane uchybienia sprawa wymaga ponownego rozpatrzenia, w trakcie którego organ wyraźnie sprecyzuje, na jakiej podstawie dokonuje weryfikacji pierwotnych decyzji, po ich dołączeniu do akt, dokona szczegółowych ustaleń, a następnie rozstrzygnie sprawę z uwzględnieniem powyższych wywodów. Wydaje się przy tym właściwe uaktualnienie ustaleń faktycznych m. in. co do składu rodziny skarżącego, choćby w kontekście tego, że zawiadomienie o rozprawie dla skarżącego odebrał jego syn – jako dorosły domownik. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152 ppsa orzeczono, jak w sentencji. sw