IV SA/Gl 712/18

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 13 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. B. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych w kwestii wniosku o przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. Na złożonym druku urzędowego formularza PPF strona wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego z urzędu. W uzasadnieniu wniosku, skarżący przedstawił stan sprawy, będącej przedmiotem jego skargi oraz rozpoznania Sądu. Strona pozostaje w dwuosobowym gospodarstwie domowym razem ze swoją żoną D. K. Z oświadczenia strony wynika, że nie posiada ona żadnego majątku, papierów wartościowych, oszczędności, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 5.000 zł. jednakże zarówno skarżący, jak i jego małżonka posiadają dach nad głową – mieszkanie o powierzchni 40 m2, które jest przedmiotem ich współwłasności. Z oświadczenia skarżącego wynika, że na regularny miesięczny dochód wspólnego gospodarstwa domowego składają się jedynie emerytury: jego w kwocie 3.358 zł netto oraz jego żony 1.512 zł netto. Skarżący oszacował wydatki gospodarstwa domowego stwierdzając, że ma jeszcze do spłacenia ponad 30.000 zł w A S.A. Recepty kosztują go około 450 zł miesięcznie. Wnioskodawca stwierdził, że nie ukrywa tego, że jest człowiekiem niezamożnym, wręcz biednym, jednakże jest człowiekiem szczęśliwym, bo żyje w wolnym i demokratycznym kraju – kocha Polskę. Załącznikami do formularza PPF były decyzje waloryzacyjne skarżącego z lat: 2011, 2016 i 2017; akt notarialny świadectwo pracy oraz umowy przelewu praw z ubezpieczenia osobowego. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia 9 sierpnia 2018 r. referendarz sądowy wezwał stronę o nadesłanie (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Chodziło w szczególności o wykazania aktualnej wysokości świadczeń emerytalnych pobieranych przez wnioskodawcę i jego małżonkę oraz doprecyzowanie na jakich warunkach zaciągnięte zostały przez skarżącego pożyczki ekspresowe (jaka jest wysokość poszczególnych rat spłat pożyczek). Należało również wskazać wysokość miesięcznie ponoszonych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego skarżącego (opłaty za mieszkanie, media) oraz udokumentowanie ponoszenia tych wydatków. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący nadesłał do akt dwukrotnie pisemne informacje, które określił (dwukrotnie), jako "informacja ogólna" oraz jedyny dokument: informację o osobach zameldowanych w miejscu jego zamieszkania. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku J. B., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że strona nie wykazała, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Skarżący w ogóle nie wykazał jaki jest jego aktualny, obecny stan majątkowy. Wezwanie referendarza sądowego z dnia 9 sierpnia 2018 r., wzywające stronę do uzupełnienia i udokumentowania danych zawartych we wniosku o prawo pomocy, zostało doręczone w sposób prawidłowy na adres wskazany w toku postępowania sądowego. Przesyłka zawierająca to wezwanie została doręczona skutecznie w dniu 21 sierpnia 2018 r. – przesyłkę odebrał osobiście skarżący. Do wykazania aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie wystarczają jedynie same jego oświadczenia. Rozpoznając wniosek o prawo pomocy, należy ocenić stan majątkowy wnioskodawcy, a następnie podjąć stosowną decyzję w przedmiocie przyznania, bądź odmowy przyznania prawa pomocy. Dla dokonania rzetelnej oceny stanu majątkowego potrzebne jest jego wykazanie przez wnioskodawcę za pomocą stosownych dokumentów, czy też zaświadczeń. Tymczasem skarżący w ogóle nie wykazał w jakiej wysokości świadczenie emerytalne otrzymuje on sam i jego małżonka. W aktach znajdują się jedynie decyzje waloryzacyjne z lat 2011, 2016 i 2017 – odnoszące się jedynie do wnioskodawcy. Brak natomiast aktualnej decyzji dotyczącej bezpośrednio skarżącego, a odnośnie jego żony – brak jest jakiejkolwiek decyzji waloryzacyjnej, wskazującej wysokość jej emerytury. Na marginesie wskazać należy, że skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym razem ze swoja żoną. Koszty postępowania ponosi sam skarżący, jednak o jego "wydolności" finansowej decydują łączne, wspólne dochody jego gospodarstwa domowego (czyli dochody jego samego i jego żony) oraz ich łączne wydatki. Wnioskodawca powoływał się także we wniosku na obciążenia kredytowe. Nie wykazał jednak w sposób obiektywny jakie jest jego rzeczywiste obciążenie kredytowe. Wymogu tego nie spełniają, stanowiące załącznik do druku formularza PPF umowy przelewu praw z umowy ubezpieczenia osobowego. Skarżący nie udokumentował również wydatków, jakie ponosi miesięcznie w związku z bieżącym utrzymaniem (np. opłaty za mieszkanie, czy media) – nie dostarczył bowiem do akt sprawy żadnych rachunków, paragonów, ani dowodów wpłat. W efekcie brak jest danych, które umożliwiłyby rzetelną analizę aktualnego stanu majątkowego skarżącego. Wnioskodawca w ogóle nie zastosował się do wezwania referendarza sądowego z dnia 9 sierpnia 2018 r. Brak wykazania jakie są dochody skarżącego i jego żony z tytułu ich świadczeń emerytalnych, nie wiadomo jakie są faktycznie ich wydatki związane, zarówno z bieżącym utrzymaniem, jak i utrzymaniem mieszkania. Strona również nie wykazała jakie jest jej rzeczywiste obciążenie kredytowe (jaka jest wysokość poszczególnych miesięcznych rat spłaty pożyczek). Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.