IV SA/Gl 712/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax, Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik, Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz (spr.), Protokolant Specjalista Ewa Pasiek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi J.B. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.) oraz art. 5 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 690) w wyniku rozpoznania wniosku skarżącego J. B. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]r. o odmowie potwierdzenia wyżej wymienionemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, zwanej dalej "ustawą", status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej — Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4 cytowanej ustawy. Organ wskazał, że skarżący przesłał decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...]r. stwierdzającą, że nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, oraz że w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez stronę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Organ podkreślił, że decyzja Prezesa IPN potwierdza, że w przypadku skarżącego nie zachodzą przesłanki negatywne, co do przyznania przedmiotowego statusu, jednakże nie potwierdza, iż spełnił przesłanki określone w art. 2 lub 3 ustawy. Następnie organ wskazał, że skarżący uzasadniając wniosek podniósł, że był zaangażowany w działalność "[...]" na początku lat 80-tych. Z powodu postawy antykomunistycznej był zmuszony do zmiany miejsc pracy. Z jego relacji wynika, że z racji nazwiska był szykanowany i inwigilowany przez funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej. Nieprzyjemności ustały dopiero po wyemigrowaniu do [...]. Następnie organ wskazał, że uznał za udowodnione, iż skarżący w okresie 1.08.1966-31.07.1979 r. wykonywał pracę w pełnym wymiarze czasu pracy w A w W. Wnioskodawca podniósł, że w tym czasie doznał represji z powodu krytykowania władzy komunistycznej, był zmuszony do przeniesienia w 1971 r. ze stanowiska referenta do spraw technicznych na etat maszynisty pomp, a finalnie do odejścia z pracy na własną prośbę. Organ stwierdził na podstawie świadectwa pracy, że w okresie 1.08.1979-6.05.1983 r. skarżący wykonywał pracę w innych zakładach pracy i został przyjęty ponownie do A w dniu 6.05.1983 r. na poprzednie stanowisko pracy. Organ podniósł, że wątpliwości budzi fakt, że w 1983 r. skarżący został przyjęty do pracy na to samo stanowisko, na którym wykonywał pracę w okresie bezpośrednio poprzedzającym zwolnienie z pracy w 1979 r. Organ dodał, że w ocenie strony powrót do pracy w A był możliwy z powodu "dojścia "[...]" do władzy". W tym zakresie organ podkreślił, że stan wojenny został zniesiony 22 lipca 1983 r., następnie w dalszym ciągu kontynuowane były represje wobec obywateli Polski, którzy byli zaangażowani w podziemny opór społeczny wobec ustroju i władz państwa. Organ podniósł, że ustawa o działaczach umożliwia potwierdzenie statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych, z powodu represji mających miejsce do dnia 31.07.1990 r. W podsumowaniu organ stwierdził, że w sprawie nie doszło do udowodnienia represyjnego charakteru zmiany stanowiska pracy skarżącego w 1973 r., jak również rozwiązania umowy o pracę w 1979 r. Podkreślił, że zgodnie z art. 5 ust. 3 pkt 1 cytowanej wyżej ustawy, do wniosku strona powinna dołączyć dowody potwierdzające spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub w art. 3 tej ustawy. Organ podniósł, że pomimo dwukrotnego powiadomienia strony o możliwości dostarczenia środków dowodowych na potwierdzenie własnej relacji, organ nie uzyskał dokumentów uzasadniających potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej. Dodał, że na podstawie art. 5 ust. 5 cytowanej ustawy, zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej o przekazanie dokumentów dotyczących strony, a mających wpływ na przyznanie przedmiotowego statusu. W odpowiedzi IPN wskazał, że sprawdzenia przeprowadzone w zasobach Instytutu nie wykazały istnienia dokumentów potwierdzających spełnienie przez stronę warunków, o których mowa w art. 2 i art. 3 wyżej cytowanej ustawy, a więc potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej. IPN poinformował jedynie o posiadaniu akt paszportowych związanych z wyjazdem turystycznym skarżącego za granicę w 1986 r., po którym nie powrócił do kraju. Organ podniósł, że na żadnym etapie postępowania administracyjnego, wnioskodawca nie wykazywał udziału własnego w jakimkolwiek wystąpieniu wolnościowym, które odbywałoby się na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce w latach 1956-1990. Organ podkreślił, że za udział w wystąpieniu wolnościowym należy uznać wyłącznie aktywne uczestnictwo w wystąpieniu o charakterze masowym (strajki, protesty, manifestacje) bądź indywidualnym, oraz że za wystąpienie należy uznać: "publiczne zabranie głosu", "zorganizowane działanie podjęte przeciw czemuś". Wystąpienie to, w rozumieniu ustawy, powinno mieć na celu odzyskanie przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowanie politycznych praw człowieka. Następnie organ wskazał, że sam fakt negatywnego, wewnętrznego nastawienia do systemu komunistycznego nie może być traktowany jako wzięcie udziału przez stronę w wystąpieniu wolnościowym w rozumieniu art. 3 ustawy. Organ podniósł, że strona postępowania w dniu 6.03.2018 r. wystąpiła na piśmie do Ambasady [...] w Warszawie, przedstawiając organowi w dniu 30.04.2018 r. robocze tłumaczenie listu. Organ dodał, że po zapoznaniu się z treścią pisma stwierdzono, że strona przedstawiła w nim swój życiorys, ale pismo nie zawiera istotnych dla sprawy informacji. W piśmie tym skarżący nie zawarł również żadnej prośby związanej z dążeniem do uzyskania materiału dowodowego. Wobec powyższego organ uznał, że w sprawie nie doszło do wykazania i udowodnienia udziału strony w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, które dodatkowo miałoby skutkować represyjnym działaniem władz skutkującym negatywnymi konsekwencjami dla strony, określonymi w art. 3 ustawy. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący zawarł argumentację sprowadzającą się do stwierdzenia, że doznał represji z powodu krytykowania władzy komunistycznej. Podkreślił, że prezentował poglądy antykomunistyczne jeszcze przed powstaniem [...]. Podniósł, że w połowie 1979 r. został zdegradowany. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie skarżący podtrzymał skargę. Podniósł, że był szykanowany w pracy z powodu swojego antykomunistycznego nastawienia, które czasami głośno wyrażał. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należało, że sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. z 2018 r., poz. 2107), sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest rozstrzygnięcie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, utrzymujące w mocy decyzję tego samego organu o odmowie potwierdzenia skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 690). Przepis art. 2 ust. 1 tej ustawy określa, że działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Ponadto zgodnie z art. 2 ust. 2 cytowanej ustawy, do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. Natomiast na podstawie art. 3 wyżej wymienionej ustawy, osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.: 1) przebywała w: a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia, c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, d) została z nią rozwiązana umowa o pracę, e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły, f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok; 4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. W przedmiotowej sprawie skarżący, uzasadniając wniosek inicjujący postępowanie w sprawie podniósł, że doznawał represji za przynależność do "[...]". Z powodu postawy antykomunistycznej był zmuszony do zmiany miejsc pracy. Przede wszystkim jednak – jak wynika z akt sprawy – skarżący nie przedłożył dowodów potwierdzających powyższe okoliczności. W związku z tym zasadnie organ wskazał, że brak jest podstaw do stwierdzenia, że skarżący był członkiem struktur organizacyjnych, do których przynależność byłaby związana z odpowiedzialnością karną, co jest warunkiem koniecznym dla potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej w rozumieniu cytowanej ustawy. Ponadto w wyniku prawidłowej analizy materiału dokumentacyjnego, organ stwierdził, że w sprawie nie doszło do udowodnienia represyjnego charakteru zmiany stanowiska pracy skarżącego w 1973 r., jak również rozwiązania umowy o pracę w 1979 r. Podnieść przy tym należało, że – jak zasadnie podkreślił organ - zgodnie z art. 5 ust. 3 pkt 1 cytowanej wyżej ustawy, do wniosku strona powinna dołączyć dowody potwierdzające spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub w art. 3 tej ustawy. W przedmiotowej zaś sprawie – pomimo powiadomienia strony o możliwości przedstawienia dowodów - organ nie uzyskał dokumentów uzasadniających potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej. Podkreślenia wymagało, że zgodnie z art. 5 ust. 5 cytowanej wyżej ustawy, organ zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej o przekazanie dokumentów dotyczących skarżącego, mających wpływ na przyznanie przedmiotowego statusu. W odpowiedzi IPN wskazał, że sprawdzenia przeprowadzone w zasobach Instytutu nie wykazały istnienia dokumentów potwierdzających spełnienie przez stronę warunków, o których mowa w art. 2 i art. 3 wyżej cytowanej ustawy, a więc potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej. Podkreślenia wymagało, że w postępowaniu administracyjnym skarżący nie wykazywał zaistnienia przesłanki określonej w art. 3 pkt 3 ustawy – dotyczącej udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Natomiast – jak podniósł organ w zaskarżonej decyzji - sam fakt wyrażania negatywnego nastawienia do systemu komunistycznego nie może być traktowany jako wzięcie udziału przez stronę w wystąpieniu wolnościowym w rozumieniu art. 3 ustawy. W podsumowaniu wskazać zatem należało, że w zaskarżonej decyzji prawidłowo organ stwierdził, iż w sprawie nie doszło do wykazania i udowodnienia udziału strony w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, które dodatkowo miałoby skutkować represyjnym działaniem władz i negatywnymi konsekwencjami, określonymi w art. 3 ustawy. Z uwagi na brak spełnienia przesłanek określonych w art. 2 ust. 1 oraz w art. 3 cytowanej wyżej ustawy, prawidłowo organ odmówił potwierdzenia skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W konsekwencji przeprowadzenia kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, uznać zatem należało, że brak jest podstaw do stwierdzenia jakichkolwiek nieprawidłowości w przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym. Ustalenia będące podstawą rozstrzygnięcia, zostały bowiem dokonane na podstawie trafnej oceny dowodów. Ponadto prawidłowa była ocena prawna odniesiona do stwierdzonego w sprawie stanu faktycznego. Wobec tego brak było podstaw do uwzględnienia skargi, zgodnie zatem z art. 151 P.p.s.a., podlegała ona oddaleniu. .