IV SA/Gl 714/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz – Furmanik (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant st. sekretarz sądowy Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2009 r. sprawy ze skargi U. D. na decyzję Wojewody Ś. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie statusu bezrobotnego oddala skargę. Decyzją Nr [...] z dnia [...]r. wydaną na podstawie art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. a oraz art. 33 ust. 4 pkt 3 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t. j. Dz. U. z 2008 r. Nr 69, poz. 415 ze zm.) działający z upoważnienia Prezydenta Miasta B. Dyrektor Powiatowego Urzędu Pracy w B. orzekł o utracie przez U. D. statusu osoby bezrobotnej od dnia [...]r. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ pierwszej instancji podniósł, iż w dniu [...]r. przedstawiono stronie oferty pracy w charakterze sprzedawcy w firmie "[...]" oraz na stanowisku krawcowej w firmie "[...]", których przyjęcia strona odmówiła, wyjaśniając to koniecznością sprawowania opieki nad swoimi małoletnimi dziećmi w wieku lat 9-ciu i 13-tu. Równocześnie U. D. podała, iż nie ma możliwości zapewnienia dzieciom nieodpłatnej opieki ze strony innych osób oraz, że spodziewany dochód z tytułu świadczonej pracy przewyższałby koszty odpłatnej opieki świadczonej przez osoby trzecie. Odwołując się do postanowień art. 33 ust. 4 pkt 3 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy organ podkreślił, iż osoba, która odmówiła bez uzasadnionej przyczyny przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia zostaje pozbawiona statusu osoby bezrobotnej, przy czym dodał, iż stronie przedłożono propozycje zatrudnienia zgodnego z jej wykształceniem (krawieckie zawodowe). Wskazano także, że świadczyła ona pracę na stanowisku sprzedawcy. Przedstawione oferty pracy spełniały zatem wymogi określone w art. 2 ust. 1 pkt 16 cytowanej ustawy. Organ podniósł, iż przyczyną odmowy przyjęcia propozycji zatrudnienia bezrobotnej była konieczność sprawowania przez stronę opieki nad jej małoletnimi dziećmi, co w odniesieniu do art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia, wyklucza uznanie jej za osobę bezrobotną, bowiem jest równoznaczne z brakiem wyrażenia gotowości podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej. W odwołaniu od tej decyzji U. D. wniosła o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz o przyznanie jej statusu osoby bezrobotnej. Uzasadniając odwołanie wskazała, że zajmuje się wychowaniem dwojga małoletnich dzieci i nie ma możliwości zapewnienia im opieki ze strony innych osób. Następnie wskazała, iż ewentualne koszty takiej opieki zdecydowanie przewyższałyby dochody jakie mogłaby osiągać z tytułu pracy oferowanej jej przez Urząd Pracy w B. Nadto zauważyła, iż nie jest właścicielem mieszkania, w którym mieszka, a osoby, które mogłyby sprawować opiekę nad jej dziećmi nie wyrażają na to zgody ze względu na stanowisko właściciela mieszkania w tej kwestii. Na zakończenie podniosła, że odmowa przyjęcia ofert zatrudnienia nie jest wynikiem jej złej woli, lecz należy ją traktować jako uzasadnioną wyższymi racjami, w szczególności dobrem małoletnich dzieci, chronionym konstytucyjnie, a więc powinno stanowić dostateczne uzasadnienie takiej odmowy. W wyniku rozpatrzenia odwołania decyzją z dnia [...] r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., w związku z art. 33 ust. 4 pkt 3 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, iż z akt sprawy wynika, że U. D. przedstawiono w dniu [...] r. dwie oferty pracy, jedną na stanowisku sprzedawcy w firmie Handlowej "[...]"[...]spółka jawna (miejsce pracy w B. lub w J.) oraz na stanowisku krawcowej w firmie "[...]" w M. z miejscem wykonywania pracy w B. Jednak, jak podkreślono, odwołująca odmówiła przyjęcia tych ofert, podnosząc, iż nie jest w stanie podjąć żadnej pracy ze względu na konieczność sprawowania opieki nad dziećmi oraz, że nie dysponuje samochodem i nie posiada uprawnień do jego prowadzenia, a byłaby zmuszona dojeżdżać do pracy. Organ odwoławczy podniósł również, iż w piśmie z dnia [...]r. strona podała, że nie ma żadnej możliwości zapewnienia opieki swoim małoletnim dzieciom, a koszty takiej opieki przewyższyłyby wysokość uzyskanego wynagrodzenia za pracę. Wobec powyższego organ odwoławczy przytoczył przepis art. 33 ust. 4 pkt 3 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, stanowiący, iż starosta pozbawia statusu bezrobotnego osobę bezrobotną, która (między innymi) odmówiła bez uzasadnionej przyczyny przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia. Zastrzegając, iż pozbawienie statusu bezrobotnego następuje w takim przypadku na okres 90 dni. Wojewoda [...] wskazał, iż skarżącej będącej z zawodu krawcową, która wykonywał również pracę w charakterze sprzedawcy, przedstawiono dwie propozycje pracy, jedną na stanowisku sprzedawcy, drugą na stanowisku krawcowej. Propozycje te należy zatem uznać za spełniające kryteria, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 16 cytowanej ustawy, bowiem spełniają również kryterium czasu dojazdu do miejsca pracy i z powrotem środkami transportu zbiorowego. Nadto organ odwoławczy podkreślił, że ustawowa definicja pojęcia "odpowiedniej pracy" nie uwzględnia warunków wynagrodzenia za pracę, którego minimalną wysokość (od dnia [...]r. w kwocie [...] zł) określają przepisy innego aktu prawnego – rozporządzenia Rady Ministrów. W konsekwencji podana przez stronę przyczyna odmowy przyjęcia jednej z przedstawionych jej ofert zatrudnienia została uznana za nieuzasadnioną. Organ odwoławczy przyjął, iż strona w chwili obecnej, z uwagi na wyrażenie woli sprawowania osobistej opieki nad dziećmi, nie jest gotowa do podjęcia jakiejkolwiek pracy, co uniemożliwia uznanie jej za osobę bezrobotną. Osoba bezrobotna bowiem, stosownie do art. 2 ust. 1 pkt 2 wyżej przywołanej ustawy musi wykazywać gotowość do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzi lub służbie albo innej pracy zarobkowej. Odnosząc się natomiast do zarzutu strony, iż pozbawienie jej statusu osoby bezrobotnej stanowi naruszenie konstytucyjnej zasady ochrony dobra małoletnich dzieci, organ odwoławczy wskazał, że przepisy Konstytucji RP nie nakładają na Państwo obowiązku zapewnienia każdemu obywatelowi pozostającemu bez pracy nie z własnej woli świadczenia z ubezpieczenia społecznego, zapewniającego zaspokojenie niezbędnych potrzeb, lecz odsyłają w tym zakresie do odrębnych ustaw. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach U. D. zażądała uchylenia decyzji organu drugiej instancji i przywrócenia statusu osoby bezrobotnej. Uzasadniając swoje żądanie wyraziła niezadowolenie z rozstrzygnięcia, uznając zaskarżoną decyzję za niesłuszną. Ponownie podniosła, iż wychowuje swe dzieci zapewniając im osobistą opiekę, ponieważ nie ma możliwości (w szczególności finansowych) powierzenia sprawowania tej opieki osobom trzecim, dodając, iż korzyści finansowe które uzyskałaby z tytułu podjęcia oferowanej pracy byłyby niższe od kosztów sfinansowania opieki. Wskazała również, iż właściciel mieszkania, którego jest najemcą, stanowczo odmawia zgody na przebywanie osób postronnych na terenie posesji. Wobec tego wywiodła, że odmowę przyjęcia oferowanej pracy należy traktować jako wyraz jej troski o prawidłowe wychowanie dzieci, bowiem tylko osobiście sprawowana piecza prowadzi do odpowiednich skutków wychowawczych. Taka postawa, w jej ocenie, powinna być uznana za usprawiedliwioną przyczynę odmowy podjęcia zaoferowanej jej pracy. Odpowiadając na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Dokonując kontroli legalności działania organów administracji, w świetle brzmienia art.145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne badają czy wydawane przez te organy akty prawne nie uchybiają przepisom prawa materialnego lub procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo dającym podstawę do wznowienia postępowania. Nadto badają czy organ administracji publicznej nie dopuścił się uchybień skutkujących nieważnością decyzji. Ponadto, co wymaga podkreślenia, wojewódzkie sądy administracyjne rozstrzygają w granicach danej sprawy nie będąc jednak związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 §1 p.p.s.a.), biorąc pod uwagę zgromadzony w sprawie materiał dowody i nie dokonując żadnych dodatkowych ustaleń faktycznych. Przystępując do oceny zgodności z prawem poddanej kontroli sądowej decyzji organu, wskazać należy, iż zapadła ona w postępowaniu toczącym się na podstawie ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t. j. Dz. U. z 2008 r. Nr 69, poz. 415 ze zm.). Regulacja ta definiuje warunki, jakim odpowiadać musi osoba uzyskująca status bezrobotnego. W treści art. 2 ust. 1 pkt 2 wymienionej ustawy określone zostały przesłanki konieczne dla nabycia statusu bezrobotnego, a jedną z nich jest zdolność i gotowość do podjęcia (w przypadku osoby pełnosprawnej) zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie, lub służbie lub innej pracy zarobkowej. Jak wynika z powyższego, status osoby bezrobotnej jest zdefiniowaną instytucją prawną, a nie stanem faktycznym wynikającym z braku wykonywania pracy zarobkowej. Konsekwentnie do tego trzeba przyjąć, iż nie każdy podmiot pozbawiony pracy, znajdujący się w trudnej sytuacji życiowej i materialnej, jest osobą bezrobotną w rozumieniu prawa. Istota uprawnień osoby bezrobotnej nie wynika bowiem z samego faktu braku źródła dochodów lecz ustawodawca powiązał te uprawnienia ze stosowną aktywnością osoby pozostającej bez takich źródeł w przezwyciężaniu sytuacji, w jakiej się znalazła (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lipca 1998 r. sygn. II SA 565/98 publ. LEX nr 41865). Jedną z form takiej aktywności jest gotowość osoby bezrobotnej do podjęcia zaoferowanej jej pracy, jeżeli praca ta spełnia określone w art. 2 ust. 1 pkt 16 ustawy, warunki odpowiedniej pracy. Wobec tego należy uznać, że ratio ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy wymaga by osoba bezrobotna pozostawała w pełnej gotowości do podjęcia zaoferowanej jej pracy, z uwzględnieniem ustawowego wyjątku, o którym mowa w art. 75 ust. 3 tej ustawy. Odmowa przyjęcia bez uzasadnionej przyczyny oferty odpowiedniej pracy skutkuje natomiast, stosownie do brzmienia art. 33 ust. 4 pkt 3 cytowanej ustawy, wydaniem decyzji pozbawiającej zainteresowanego statusu osoby bezrobotnej. Z akt sprawy bezspornie wynika, iż skarżąca została zapoznana z przywołanymi regulacjami prawnymi, o czym świadczy jej podpis złożony na załącznikach do karty rejestracyjnej bezrobotnego oraz złożonym dodatkowo, w dniu [...]r., oświadczeniu (karty 41 i 42 akt administracyjnych). U. D. została zarejestrowana jako osoba bezrobotna już w [...] roku, miała zatem pełną świadomość uprawnień i obowiązków wynikających z posiadania tego statusu. W tej sytuacji powoływanie się skarżącej na sytuację rodzinną, która uniemożliwia jej podjęcie pracy nie może mieć żadnego wpływu na ocenę uprawnień, jako osoby bezrobotnej, pomimo tego, że w ocenie skarżącej okoliczność ta stanowić powinna uzasadnioną przyczynę odmowy przyjęcia zaproponowanej jej pracy. Istotne dla oceny sytuacji skarżącej jest natomiast oświadczenie o braku gotowości do podjęcia pracy uzasadnione koniecznością sprawowania osobistej opieki nad małoletnimi dziećmi. Wyklucza ono skarżącą z katalogu osób, do których adresowana jest ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Akt ten określa bowiem zadania państwa w zakresie łagodzenia skutków bezrobocia, zatrudnienia oraz aktywizacji zawodowej (art. 1) . Oświadczenie U. D. o braku gotowości podjęcia jakiejkolwiek pracy świadczy natomiast o tym, iż skarżąca nie jest bezrobotną oczekująca na ofertę pracy, czy aktywizację zawodową, bowiem wyraża wolę sprawowania osobistej opieki nad dziećmi, a nie wykonywania pracy zarobkowej. Tym samym skarżąca nie może zachować statusu osoby bezrobotnej. Nie można zatem uznać za uzasadnioną przyczynę odmowy przyjęcia propozycji odpowiedniej pracy, podanej przez skarżącą konieczności sprawowania osobistej opieki nad jej małoletnimi dziećmi. Pod pojęciem "uzasadnionej przyczyny", o której mowa w art. 33 ust. 4 pkt 3 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy należy rozumieć takie sytuacje, które tylko czasowo uniemożliwiają podjęcie zaoferowanej pracy. Do kategorii tych przyczyn bez wątpienia należy zaliczyć chorobę bezrobotnego, jego krótkotrwały wyjazd z przyczyn losowych, czy też w poszukiwaniu pracy, o których jednak zobowiązany jest poinformować w ściśle określonym terminie właściwy urząd pracy. Podana przez skarżącą przyczyna wskazuje natomiast na brak gotowości podjęcia przez nią jakiejkolwiek pracy. Nie negując gwarantowanego konstytucyjnie uprawnienia skarżącej do osobistego wychowywania dzieci oraz konstytucyjnej zasady ochrony rodziny wskazać należy, iż status osoby bezrobotnej nabywa się wskutek rejestracji w powiatowym urzędzie pracy, na podstawie wniosku złożonego przez osobę zainteresowaną, a więc z jej własnej inicjatywy. Wobec tego należy stwierdzić, iż jest to dobrowolne uprawnienie, a nie nakładany z urzędu obowiązek prawny. Natomiast z chwilą przyznania statusu bezrobotnego, na osobie której taki status przyznano, ciążyć zaczynają z woli ustawodawcy pewne obowiązki, których nie przestrzeganie wywołuje określone prawem skutki. Nie bez znaczenia dla oceny legalności zaskarżonej decyzji pozostaje również przyjęcie przez skarżącą a priori założenia, iż wynagrodzenie z tytułu zaoferowanej jej pracy nie będzie rekompensowało ewentualnych kosztów ponoszonych przez nią z tytułu powierzenia opieki nad dziećmi osobie trzeciej. Takie stanowisko skarżącej, nie poparte nawet próbą sprawdzenia u ewentualnego pracodawcy wysokości tego wynagrodzenia, wskazuje raczej na brak chęci podjęcia pracy, nie zaś na postawę cechującą się dążeniem do rozwiązania problemu jej bezrobotności. Podnieść także należy, iż w dacie wydania zaskarżonej decyzji wynagrodzenie nie było elementem ustawowej definicji pojęcia "odpowiedniej pracy", lecz nie mogło, jak wskazał organ odwoławczy, wynosić mniej niż minimalne wynagrodzenie za pracę określone w odrębnych przepisach. Na marginesie należy dodać, iż pomimo nie wskazania przez orzekające w sprawie organy, w podstawie prawnej ich decyzji, art. 33 ust. 4 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, organy te zobligowane były do wydania decyzji pozbawiającej U. D. statusu osoby bezrobotnej. Wyżej wskazany przepis zobowiązuje starostę, z zastrzeżeniem art. 75 ust. 3 cytowanego aktu prawnego, do pozbawienia statusu bezrobotnego takiego podmiotu nieposiadającego źródła zarobkowania, który nie spełnia warunków, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy. Jak już wyżej wskazano jednym z ustawowych warunków nabycia statusu bezrobotnego jest pozostawanie w gotowości do podjęcia zaproponowanej pracy. W sytuacji nie wywiązania się z tego obowiązku starosta jest zobowiązany wydać decyzję o pozbawieniu danej osoby statusu bezrobotnego. Z tych względów stanowisko organów administracji, które odmówiły skarżącej zachowania prawa do posiadania statusu osoby bezrobotnej Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał za słuszne i nie znajdując uzasadnienia do uwzględnienia wniesionej skargi orzekł jak w sentencji po myśli art. 151 p.p.s.a.