IV SA/Gl 715/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Bożena Miliczek – Ciszewska, Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz, , Protokolant Specjalista Magdalena Nowacka – Brzeźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi A.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oddala skargę. Prezydent Miasta C. postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...] wydanym na podstawie art. 61 Kodeksu postępowania administracyjnego i art. 20 ust. 2 i ust. 3 oraz art. 30 ust. 2 pkt 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych wszczął postępowanie w sprawie uznania i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych przez A.G. wypłaconych na podstawie decyzji z dnia 14 października 2006 r. Następnie wskazany organ decyzją z dnia [...]r. Nr [...]wydaną na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 7, ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych uznał kwotę 5 952,00 zł za stanowiącą nienależnie pobrane przez stronę świadczenia rodzinne za okres od dnia 1 września 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r. składającą się z kwoty 1152,00 zł będącej zasiłkiem rodzinnym dla dzieci w wieku do 5 lat oraz kwoty 4 800,00 zł będącej dodatkiem do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Dodatkowo organ ten zobowiązał stronę do zwrotu wyżej wymienionej kwoty wraz z odsetkami za opóźnienie w wysokości 6 419,67 zł naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń na dzień wydania decyzji oraz dalszymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi od dnia wydania tej decyzji. Nadto wskazano numer konta, na które należy wpłacić powyższe kwoty. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że R.G. podjął zatrudnienie poza granicami kraju w dniu 22 maja 2006 r. i w okresie od 22 maja 2006 r. do 31 grudnia 2006 r. osiągnął dochód w wysokości 8 683,00 Euro. Okoliczność ta spowodowała, że rodzina nie spełniała wymogów do otrzymania zasiłku rodzinnego z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. W ramach przedmiotowego postępowania orzeczono o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się A.G., która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. Decyzji tej zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 30 ust. 2 pkt 1 i ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędne zastosowanie i orzeczenie w jednej decyzji o nienależnie pobranym świadczeniu oraz o zobowiązaniu strony do zwrotu wypłaconych świadczeń, w sytuacji, gdy decyzja o zwrocie powinna być wydana po uprawomocnieniu się decyzji uznającej świadczenia za nienależnie pobrane. Ponadto zarzuciła naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego zastosowanie w sytuacji, w której organ nie dowiódł, że strona działała w złej wierze przy pobieraniu świadczenia rodzinnego. Nadto zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, a to art. 12 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nie rozpatrzenie sprawy w możliwie najszybszym terminie, co doprowadziło do wzrostu odsetek za opóźnienie do rozmiaru przewyższającego wartość podlegającego zwrotowi świadczenia. W dalszej części odwołania zarzuciła organowi naruszenie szeregu przepisów procesowych, a to art. 8 i art. 9 wyżej wymienionego Kodeksu poprzez działanie pozostające w sprzeczności z zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej oraz na nienależytym informowaniu strony co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na wynik sprawy; art. 10 tego Kodeksu poprzez uniemożliwienie stronie wypowiedzenie się co do zebranego materiału dowodowego; art. 81 wskazanego aktu poprzez uznanie za udowodnione okoliczności, co do których strona nie miała możliwości wypowiedzieć się przed wydaniem decyzji. W uzasadnieniu odwołania strona w sposób szeroki przywołała orzeczenia sądów administracyjnych, w których zamieszczone zostały stanowiska zbieżne z jej oceną wyrażoną w przywołanym piśmie procesowym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przytoczył treść przepisów mających zastosowanie w tej sprawie i odniósł się do zarzutów sformułowanych w odwołaniu. Organ ten podzielił argumentację zaprezentowaną w rozstrzygnięciu organu pierwszej instancji wskazał, że strona miała zapewniony czynny udział w postępowaniu prowadzonym przez ten organ. Podkreślono, że organ administracji publicznej obowiązany jest działać na podstawie przepisów prawa, a ustawodawca w sposób czytelny określił przesłanki nabycia prawa do zasiłku rodzinnego i przysługujących do niego dodatków, których strona i jej rodzina nie spełniła, ponieważ nie poinformowała o zmianie jej sytuacji dochodowej wynikającej z podjęcia zatrudnienia przez męża. Z decyzją tą nie zgodziła się A.G., która reprezentowana przez pełnomocnika radcę prawnego L.L. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej wystąpiła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zarzuciła powyższej decyzji naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 2 i ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez ich błędne zastosowanie i orzeczenie w jednej decyzji o nienależnie pobranym świadczeniu oraz o zobowiązaniu strony do zwrotu wypłaconych świadczeń. W motywach skargi podkreślono, że decyzja organu pierwszej instancji wydana została z naruszeniem przepisów prawa materialnego, ponieważ orzeczono w niej o pobraniu przez stronę nienależnego świadczenia jak również o obowiązku jego zwrotu. Takie rozstrzygnięcie pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu i stanowiskiem przyjmowanym w doktrynie prawa administracyjnego oraz orzecznictwie sądów administracyjnych i na potwierdzenie trafności tego stanowiska przytoczono długie fragmenty uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 października 2013 r. sygn. akt I OSK 2998/12. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. wniosło o jej oddalenie i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje; Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 poz. 1066) nie wykazała, aby decyzja ta naruszała wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. Nr 718 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde uchybienie ze strony organu administracji uzasadnia uwzględnienie skargi, a jedynie takie, które miało lub mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji decyzją z dnia 11 marca 2016 r. uznał kwotę 5 952 zł za stanowiącą nienależnie pobrane przez stronę świadczenia rodzinne za okres od dnia 1 września 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r. składającą się z kwoty 1152,00 zł będącej zasiłkiem rodzinnym dla dzieci w wieku do 5 lat oraz kwoty 4 800,00 zł będącej dodatkiem do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Dodatkowo organ ten zobowiązał stronę do zwrotu wyżej wymienionej kwoty wraz z odsetkami za opóźnienie w wysokości 6 419,67 zł naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń na dzień wydania decyzji oraz dalszymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi od dnia wydania tej decyzji. Oznacza to, że w jednej decyzji organ ten uznał świadczenia za nienależnie pobrane i zobowiązał stronę do zwrotu. W odwołaniu od tej decyzji jak również w skardze do tutejszego Sądu strona akcentowała, iż takie rozstrzygnięcie jest nieprawidłowe i pozostaje w opozycji do stanowiska prezentowanego w orzecznictwie sądów administracyjnych. Na potwierdzenie tego stanowiska przywołała wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 października 2013 r. sygn. akt I OSK 2998/12 wraz z przytoczeniem znacznej części uzasadnienia. Odnosząc się do sformułowanego zarzutu w pierwszej kolejności przyjdzie dostrzec, że treść art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych uległa zmianie mocą art. 3 ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1302). Do 18 września 2015 r. art. 30 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych brzmiał w sposób następujący "Należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna". Po wskazanej dacie przepis posiada nową treść, która brzmi w sposób następujący "Należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń stała się ostateczna". Równocześnie w przepisach przejściowych nie zamieszczono żadnych dodatkowych unormowań, a to oznacza, że przytoczony przepis wszedł w życie wraz z wejściem w życie ustawy czyli z dniem 18 września 2015 r. i objął wszystkie postępowania prowadzone przed tym organem. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy przyjdzie zauważyć, że rozstrzygnięcia organów obu instancji wydane zostały już po wskazanej dacie, a zatem przy wydawaniu przedmiotowych rozstrzygnięć organy te obowiązane były stosować art. 30 ust. 3 w nowym brzmieniu. Treść tego przepisu jest jednoznaczna i przewiduje, że organ administracji obowiązany jest w jednej decyzji rozstrzygnąć o ustaleniu świadczeń za nienależnie pobrane jak również o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia. Zmiana stanu prawnego skutkuje także i tym, że orzecznictwo sądów administracyjnych, które odnosiło się do pierwotnej treści art. 30 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z chwilą wejścia nowego brzmienia tego przepisu utraciło status aktualności i przestało stanowić punkt odniesienia dla organów administracji przy podejmowaniu stosownych rozstrzygnięć. W świetle poczynionych ustaleń przyjdzie stwierdzić, że zarzuty sformułowane w skardze do tutejszego Sądu odwołujące się wyłącznie do naruszenia polegającego na rozstrzygnięciu w jednej decyzji uznania świadczenia za nienależnie pobrane i zobowiązania strony do zwrotu, nie może być uwzględnione. W rozpoznawanej sprawie Sąd stosownie do postanowień art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie będąc związany granicami skargi, dokonał oceny decyzji poddanej jego kontroli z urzędu i dostrzegł, że w podstawie prawnej decyzji organu pierwszej instancji przywołano art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a zatem przesłankę stanowiącą, iż świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Analiza akt administracyjnych pozwala stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie podstawą wydania przedmiotowej decyzji winien być art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a zatem świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie dostrzeżona ułomność nie wyczerpuje przesłanki uwzględnienia wniesionej skargi, ponieważ przywołanie wadliwej podstawy wydania decyzji administracyjnej w sytuacji, gdy prawidłowa podstawa istnieje i mogła być przywołana nie uzasadnia uwzględnienia wniesionej skargi, zwłaszcza w sytuacji, gdy w następstwie przywołania właściwej podstawy prawnej rozstrzygnięcie organu administracji byłoby tożsame z tym, które w rozpoznawanej sprawie zostało wydane. Skoro Sąd nie znalazł podstaw prawnych do uwzględnienia skargi, to stosownie do postanowień art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało skargę oddalić.