IV SA/Gl 719/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędzia WSA Małgorzata Walentek, Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 marca 2017 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję. M.M. domagał się przyznania zasiłku celowego na lekarstwa. Decyzją z dnia 23 września 2015 r. Prezydent Miasta K. odmówił przyznania wnioskodawcy zasiłku celowego na dofinansowanie do zakupu leków z powodu braku możliwości finansowych Ośrodka Pomocy Społecznej w K. Powyższe rozstrzygnięcie zostało uchylone decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. z uwagi na konieczność ponownego rozważenia celowości przyznania żądanego świadczenia. Następną decyzją z dnia 15 stycznia 2016 r. organ podstawowego stopnia umorzył postępowanie powołując się na rezygnację wnioskodawcy z ubiegania się o przedmiotową pomoc. Na skutek odwołania strony także i ta decyzja została uchylona przez organ odwoławczy, który w decyzji z dnia 18 marca 2016 r. przekazał sprawę I instancji do ponownego rozpatrzenia i załatwienia. W kolejnej decyzji z dnia 29 kwietnia 2016 r. organ I instancji odmówił przyznania wnioskodawcy zasiłku celowego z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu leków. Organ podniósł w uzasadnieniu decyzji, że wnioskodawca oczekiwał przyznania pomocy w postaci dofinansowania do zakupu leków w okresie od września do grudnia 2015 r. Wskazał przy tym, że nie posiada faktur i rachunków, bo leków nie wykupił z powodu braku środków finansowych. Oprócz zaświadczenia o konieczności stosowania leków nie wykazał istnienia potrzeby przez złożenie recept, faktur bądź rachunków za zakup leków. Organ uznał w tych warunkach, iż nie występuje niezbędna potrzeba w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2014 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2015 r., poz. 163, ze zm.), a tym samym zgłoszone żądanie nie stanowi celu pomocy społecznej. Skoro wnioskodawca nie stosował leków do czasu złożenia wniosku to nie jest uzasadnione aktualnie ich wykupienie i zażywanie, gdyż obecnie nie ma potrzeby ich stosowania, co wnioskodawca wskazał. Organ zaznaczył, że wnioskodawcy zaproponowano zasiłek na zakup leków, ale obecnie nie chce on takiej pomocy, gdyż nie stosuje leków i nie posiada zaświadczenia o konieczności ich stosowania. W odwołaniu wnioskodawca zarzucił, że wszystkie informacje podane w decyzji są nieprawdziwe, ponieważ ma orzeczony stopień niepełnosprawności i musi się leczyć zgodnie z zaleceniami lekarzy. Podniósł, że zakup leków był niezbędny wobec pobierania jedynie zasiłku okresowego w kwocie 270 zł. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy w trybie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną podzielając jej ustalenia i wnioski. Kolegium co prawda stwierdziło, że skarżący jest osobą przewlekle chorą, bezrobotną i utrzymującą się jedynie z zasiłku okresowego, ale celem pomocy społecznej nie jest ewentualna refundacja poniesionych przez stronę kosztów, gdyż nie służy zaspokojeniu potrzeby lecz ma na celu odzyskanie poniesionych kosztów, a tym samym zabezpieczenie istniejącej potrzeby w ramach własnych uprawnień i możliwości. Jednocześnie Kolegium wskazało na brak żądania ze strony skarżącego co do pomocy na zaspokojenie bieżącej potrzeby. W łącznej skardze na dwie decyzje organu odwoławczego M.M. zarzucił, że odmowa pomocy na zakup lekarstw godzi w jego byt. Jego zdaniem organy oceniają jego stan zdrowia niezgodnie z diagnozami lekarskimi, według których powinien zażywać lekarstwa. Skarżący oświadczył, że podtrzymuje wszystkie wnioski o przyznanie mu lekarstw zgodnie z zaleceniami lekarzy. Domagał się też wypłacenia zaległych kwot za lekarstwa. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy postulował jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem poddane sądowej kontroli postępowanie administracyjne nie może być uznane za prawidłowe, co rzutuje na ocenę legalności zaskarżonej decyzji. W szczególności nie można podzielić wyrażonego w niej twierdzenia, że skarżący nie domaga się wsparcia finansowego na zaspokojenie bieżących potrzeb w zakresie zakupu leków. Z pisma skarżącego zarówno w toku postępowania administracyjnego jak i sądowego wynika, że uważa się on za osobę przewlekle chorą, wymagającą stałego lub okresowego leczenia, a nie posiadającą wystarczających funduszy na ten cel. Taki stan rzeczy został też odzwierciedlony w ustaleniach organu odwoławczego. Żądania skarżącego nie ograniczają się zatem do okresu od września do grudnia 2015 r., jak to przyjęły organy obu instancji. Za ten okres skarżącemu rzeczywiście nie przysługuje obecnie zasiłek celowy, ponieważ nie poniósł na leczenie w tym czasie żadnych wydatków, a oczywiście nie można cofnąć w czasie terapii medycznej. Natomiast organ pomocy społecznej zobowiązany był ustalić jakie są aktualne potrzeby skarżącego w omawianym zakresie i jakie są możliwości ich zaspokojenia. W tym względzie postępowanie prowadzone było chaotycznie, czego wyrazem są zmieniające się podstawy odmowy udzielenia skarżącemu wsparcia. Lakoniczne adnotacje pracowników organu I instancji nie pozwalają na dokonanie stanowczych ustaleń stanu faktycznego co do istoty sprawy. W przedstawionej przez organy sytuacji materialnej skarżącego nie można nakładać na niego obowiązku wykazania omawianych potrzeb w postaci faktur i rachunków zakupionych lekarstw, skoro właśnie nie jest go stać na takie zakupy, co Kolegium przyznaje w decyzji. Natomiast twierdzenia organu I instancji o zaproponowaniu skarżącemu zaspokojenia aktualnych potrzeb i odmowie przyjęcia przez niego takiej pomocy są gołosłowne, a w każdym razie w sposób oczywisty nie wynikają z przedstawionych akt administracyjnych. Diametralnie odmienne oświadczenia skarżący złożył natomiast na rozprawie sądowej, podczas której podtrzymał swoje oczekiwania na wsparcie finansowe. Obowiązkiem organu pomocy społecznej było zatem, w razie ustalenia potrzeby zakupy lekarstw i dysponowania przez organ środkami na ten cel, takie załatwienie sprawy by skarżący mógł realnie skorzystać z pomocy. Można na przykład udzielić zasiłku celowego z obowiązkiem uprzedniego przedstawienia zaświadczenia o konieczności stosowania lekarstw i przedłożenia recept oraz obowiązkiem rozliczenia się po ich zakupie. Nałożenie takich obowiązków na stronę ubiegającą się o pomoc jest nie tylko dopuszczalne, ale i wskazane, przy czym należy to zrobić w sposób precyzyjny i jasny, z określeniem konkretnych terminów wywiązania się przez stronę z tych obowiązków. Dopiero wadliwa ich realizacja może powodować negatywne dla strony konsekwencje. Z naruszeniem zasad określonych w art. 8 i 9 kpa tego rodzaju działań organów zabrakło w niniejszej sprawie, która z uchybieniem przepisom art. 7 i 77 § 1 kpa nie została należycie wyjaśniona we wskazanym zakresie. Dodać można, że zasiłek celowy z art. 39 ustawy o pomocy społecznej nie ma charakteru okresowego i przyznaje się go według stanu faktycznego istniejącego w chwili orzekania przez organ pomocy społecznej. Dlatego, mimo że wniosek był złożony w 2015 r., organ nie mógł poprzestać na odniesieniu się do tamtego okresu lecz ocenić aktualne potrzeby skarżącego. Odmienna sytuacja wystąpiła w równolegle rozpoznawanej sprawie o sygn. akt IV SA/Gl 718/16, która dotyczyła wniosku o zasiłek celowy na leki, ale za wcześniejszy okres. W tamtej sprawie należało się zatem ograniczyć do tego wcześniejszego okresu, bo oczywiście w zakresie bieżących potrzeb skarżącego nie mogłyby się toczyć dwa postępowania administracyjne. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz.718, ze zm.) orzeczono jak w sentencji. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z przedstawionych motywów. mr