IV SA/Gl 720/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant Paulina Kowalczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia z dnia [...] r. nr [...]Prezydent Miasta K. odmówił przyznania H. K. zasiłku celowego na zakup żywności z uwzględnieniem diety cukrzycowej w zwiększonej wysokości. W podstawie prawnej decyzji powołano art. 3 ust. 3, art. 8 ust. 1, art. 39 oraz art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. Nr 175, z 2009 r., poz. 1362). W motywach rozstrzygnięcia organ ustalił, że dochód wnioskodawcy nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz zachodzi dysfunkcja z art. 7 tej ustawy Na podstawie przedłożonego przez zaświadczenia lekarskiego ustalono także, że ww. wymaga stosowania diety cukrzycowej nieskosodowej i niskokalorycznej oraz spożywania do 6 posiłków na dobę. Jednakże przyznanie świadczenia nie jest możliwe, ponieważ od poniedziałku do piątku strona korzysta nieodpłatnie z całodziennego wyżywienia w Dziennym Domu Pomocy Społecznej, gdzie ma zapewnione trzy posiłki. W placówce tej istnieje również możliwość przygotowywania posiłków zgodnych z zaleceniami diety dla osób chorych na cukrzycę po przedłożeniu zaświadczenia lekarskiego wskazującego na konieczność stosowania diety oraz zaleceń, jakim powinna ona odpowiadać. Tymczasem zebrany w sprawie materiał wykazał, że strona nie przedłożyła stosownego zaświadczenia lekarskiego i korzysta z wyżywienia przygotowywanego dla wszystkich podopiecznych DDPS. W ramach wyżywienia oferowanego w DDPS strona otrzymuje także prowiant do wykorzystania podczas weekendów. Strona otrzymuje również zasiłek celowy na dofinansowanie do zakupu żywności w kwocie 65 zł oraz zakupu wody mineralnej w kwocie 20 zł. Wyjaśniono jednocześnie, że konieczność stosowania diety wymagającej stosowania produktów niskokalorycznych i niskosodowych nie zwiększa kosztów związanych z zakupem żywności. W tym stanie rzeczy organ uznał, że strona ma możliwości zaspokojenia wnioskowanej potrzeby w ramach własnych możliwości i uprawnień w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Organ podniósł dodatkowo, że środki pomocy społecznej nie są przeznaczone na zaspokajanie wszystkich zgłoszonych potrzeb w całości lecz na przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych. Wnioskodawca objęty jest pomocą, która w miesiącu [...]r. wynosiła [...]zł., [...]r. - [...]zł, w [...]r. -[...]zł. Od powyższej decyzji H. K. wniósł do protokołu odwołanie, w którym nie zgodził się z wydanym rozstrzygnięciem. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., w trybie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy uznał, iż ustalenia stanu faktycznego zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji są należycie udokumentowane w zebranym materialne dowodowym. Podzielił stanowisko organu pierwszej instancji w zakresie dokonanej oceny sytuacji H. K. potwierdzając, że prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe, zajmuje jednopokojowe mieszkanie z zasobów komunalnych gminy, jest osobą przewlekle chorą, niepełnosprawną z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Wskazał również, że potrzeby bytowe strony są zaspokajane wyłącznie w ramach wsparcia środkami pomocy społecznej w formie materialnej oraz bezgotówkowej, a ich wysokość jest porównywalna z kwotą minimalnego wynagrodzenia za pracę, jakie otrzymują osoby zatrudnione, a która to kwota ma im zapewnić zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Przedstawił zakres udzielonej stronie pomocy w formie zasiłków celowych w okresie od [...]r. do maja [...] r.. Ponadto podał, że strona otrzymuje także dodatek mieszkaniowy oraz korzysta bezpłatnie z całodziennego pobytu w Dziennym Domu Pomocy Społecznej wraz z wyżywieniem. Nie negując, iż sytuacja strony należy do trudnych stwierdził, że decyzja odmowna, uwarunkowana ustaleniami faktycznymi przy czynnym udziale strony, z którą przeprowadzono analizę dochodów i wydatków, podjęta została w ramach uznania administracyjnego. Zwrócił także uwagę, iż ubiegający się o wsparcie ze środków pomocy społecznej H. K. powinien mieć świadomość konieczności oszczędnego i racjonalnego gospodarowania posiadanymi środkami finansowymi dokonując zakupów o wartości adekwatnej do swoich możliwości. Oceniając natomiast możliwości finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej w K. organ odwoławczy wskazał, że Gmina K. posiada ograniczone środki finansowe na wsparcie swoich mieszkańców w ramach pomocy społecznej. Powołując się na aktualnie obowiązującą politykę świadczeń dostosowaną do możliwości finansowych Ośrodka i posiadanych środków finansowych Kolegium stwierdziło, że Ośrodek, biorąc pod uwagę przewidywaną kwotę oraz planowaną liczbę rodzin wymagających pomocy, wyliczył szacunkowo, iż rodzina w skali roku 2010 może otrzymać pomoc w wysokości 1180 zł, a przyjmując, że rodzina korzysta z pomocy przez około 8 miesięcy średnie świadczenie wynosiłoby 147 zł. W ocenie Kolegium H. K. uzyskał w roku 2010 wsparcie środkami pomocy społecznej kilkakrotnie większe niż te, jakie są przewidziane na jedną rodzinę w skali roku kalendarzowego 2010. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący wyraził swoją dezaprobatę wobec zaskarżonej decyzji, a także działania organów administracji publicznej. Zdaniem skarżącego działalność Ośrodka zagraża jego egzystencji, a odmowa przyznania świadczeń bezpodstawnie uzasadniana jest ograniczonymi środkami. Podniósł, że jest osoba długotrwale chorą, ma powikłania cukrzycowe co wymaga odrębnego potraktowania przez organy pomocy społecznej . `W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w motywach kwestionowanej decyzji. W dodatkowym piśmie sporządzonym przez pełnomocnika przyznanego skarżącemu z urzędu poniesiono zarzut naruszenia art. 7 k.p.a. polegającego na niedokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, jak i zaniechanie kierowania się słusznym interesem skarżącego. Podkreślono, że organy nie wyjaśniły przyczyn dla których uznały, że skarżący ma możliwości zaspokoić swoje potrzeby we własnym zakresie. Wskazano na pominięcie konieczności spożywania przez skarżącego 6 posiłków w ciągu dnia oraz brak ustaleń co do rodzaju i ilości prowiantu jaki skarżący otrzymuje do wykorzystania podczas weekendów w zakresie konieczności spożywania do 6 posiłków dziennie. Akcentowano, że kwoty zasiłku na dofinansowanie do zakupu żywności oraz wody mineralnej są niewystarczające na uzupełnienie wyżywienia zgodnie z zaleceniami diety cukrzycowej. Pełnomocnik skarżącego nie zgodził się również z uwagami SKO w zakresie świadomości skarżącego konieczności zakupu produktów o wartości adekwatnej do swoich możliwości oraz konieczności oszczędnego i racjonalnego gospodarowania środkami. Ponadto za bezprzedmiotowe uznał powoływanie się na ograniczone środki finansowe MOPS we K. , gdy w sprawie ta okoliczność nie była podstawą odmowy przyznania zasiłku. Z ostrożności podniesiono, że argumenty w tym zakresie są w tej sprawie niewystarczające. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna bowiem sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) wykazała, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że skarżący ma prawo do świadczeń z pomocy społecznej, spełnia bowiem przepisane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 175 z 2009 r., poz. 1362 z późn. zm.) kryteria określone w art. 8 ust. 1 (kryterium dochodowe) oraz w art. 7 ust. 5 (niepełnosprawność) uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie z art. 39 ust 1 i 2 powołanej wyżej ustawy zasiłek celowy może zostać przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Wskazany katalog potrzeb, które mogą być zaspokojone posiada charakter otwarty i zadaniem organu jest w każdym przypadku w sposób indywidualny ocenić, czy potrzeba taka mieści się w celach i możliwościach pomocy społecznej. Stosownie bowiem do regulacji zawartej w art. 3 ust. 4 cytowanej ustawy potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom tej pomocy. Z brzmienia przywołanych wyżej unormowań wynika, iż decyzja w zakresie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne cechuje się m.in. tym, że organ nie jest związany ścisłymi kryteriami prawnymi, a więc ma pewną swobodę w ocenie zasadności żądania. W przypadku zasiłku celowego organ administracyjny wydaje decyzję oceniając całokształt sytuacji strony i jej rodziny, mającej wpływ na zakres zaspokojenia potrzeb. Należy w tym miejscu zaakcentować, iż norma prawna zawarta w art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej zobowiązuje także organy orzekające o udzielaniu świadczeń przewidzianych w tej ustawie do uwzględnienia możliwości finansowych pozwalających na realizację potrzeb zgłoszonych przez osoby ubiegające się o pomoc. W sytuacji ograniczonych środków przeznaczanych na cele pomocy społecznej i stale wzrastającej liczby osób ubiegających się o jej uzyskanie, konieczne jest stworzenie gradacji potrzeb tych osób i powiązanie jej z możliwościami finansowymi ośrodków pomocy społecznej. Rozpatrując zatem wniosek o przyznanie pomocy społecznej, organ winien brać pod uwagę zarówno cele pomocy społecznej określone w ustawie, jak i możliwości finansowe w zakresie udzielenia pomocy. Powinien uwzględnić sytuację ubiegającego się o przyznanie świadczenia, jego zaangażowanie w zakresie wykorzystania własnych uprawnień i możliwości w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, jak i zakres udzielonej mu ze środków publicznych pomocy. Okoliczności przytoczone w uzasadnieniu decyzji świadczą o rozważeniu przez organy całokształtu okoliczności sprawy tak istniejących po stronie skarżącego, jak również uwzględniających cele i możliwości pomocy społecznej. Skarżący w istocie domagał się zwiększenia środków na zakup żywności z uwzględnieniem diety cukrzycowej. Tymczasem postępowanie wykazało, że skarżący ma zapewnione całodzienne bezpłatne wyżywienie w dziennym domu pomocy społecznej oraz korzysta z prowiantu na czas weekendów przygotowywanego przez ww. placówkę. Nie wykorzystuje natomiast możliwości związanych z przygotowywaniem we wskazanej placówce posiłków stosownie do diety cukrzycowej jak również stosownie do zaleceń, jakim powinna ona odpowiadać, pomimo że taka możliwość istnieje po przedłożeniu stosownego zaświadczenia lekarskiego. Skarżący jest także objęty pomocą w formie zasiłku celowego na żywność oraz zakup wody mineralnej. Jednocześnie otrzymuje regularną pomoc w formie zasiłków celowych na niezbędne wydatki czy dofinansowania do bieżących potrzeb. W tej sytuacji nie można uznać za dowolne stanowisko organów, że środki i możliwości wnioskodawcy, pozwalają mu na zaspokojenie wnioskowanej potrzeby. Ponadto, co wymaga podkreślenia, ustawa o pomocy społecznej zakłada udział pomocy społecznej w pokonywaniu przez osoby trudności materialnych i życiowych, a nie obowiązek zaspokajania w pełni oczekiwanych przez te osoby potrzeb. W ocenie Sądu wsparcie finansowe udzielane skarżącemu jest odpowiednie do jego sytuacji i zabezpiecza niezbędne potrzeby bytowe oraz z drugiej strony uwzględnia możliwości finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej. Sąd nie stwierdził, aby zaskarżone rozstrzygnięcie naruszało przepisy ustawy o pomocy społecznej. Nie stwierdzono również naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w sposób, który miałby wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu decyzji Kolegium w sposób dostateczny wykazało, iż wszystkie okoliczności sprawy podlegały ocenie w ramach przeprowadzonego postępowania, a przytoczona w zaskarżonej decyzji argumentacja odmowy przyznania zasiłku nakazuje uznać, iż jej uzasadnienie spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.. Stwierdzić także należy, że organy, które rozpoznają sprawę z zakresu świadczeń z pomocy społecznej na podstawie przepisów prawa materialnego przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, jak ma to miejsce w przypaku zasiłku celowego, są obowiązane zgodnie z zasadą art. 7 k.p.a., załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków. Nie jest więc tak, że każda osoba spełniająca warunki do przyznania pomocy społecznej tę pomoc musi uzyskać w żądanej wysokości i na każdy cel, gdyż organy administracji muszą gospodarować określoną pulą środków finansowych i rozeznać potrzeby osób samotnych oraz rodzin żyjących w ubóstwie. Okoliczności przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji świadczą o rozważeniu przez organ całokształtu okoliczności sprawy tak istniejących po stronie skarżącego, jak również uwzględniających cele i możliwości pomocy społecznej. Odnosząc się do zarzutów skargi należy zaznaczyć, że organy administracji działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Natomiast Kolegium odniosło się w do sytuacji finansowej gminy. Wraz z aktami sprawy organ pierwszej instancji przekazał organowi odwoławczemu politykę świadczeń jaką realizuje na terenie miasta, z której wynika, że skarżący otrzymuje świadczenia w wysokości znacznie odbiegającej od przyjętych założeń. Ponadto sytuacja skarżącego nie jest na tyle wyjątkowa, by miała skutkować udzieleniem mu wsparcia z pomocy społecznej w zakresie, który przekracza dochody osób pracujących zawodowo. Natomiast wbrew stanowisku pełnomocnika skarżącego, za uzasadnione, bo znajdujące potwierdzenie w materiale dowodowym, należy uznać twierdzenie organu co do świadomości skarżącego konieczności oszczędnego i racjonalnego gospodarowania posiadanymi środkami finansowymi dokonując zakupów o wartości adekwatnej do swoich możliwości. W sytuacji skarżącego, który w szerokim zakresie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej nie można uznać za racjonalny wydatek związany z zakupem np. uchwytu na ręcznik w kwocie 79,99 zł, kosza na śmieci w kwocie 49,99 zł, czy garnka ze stali nierdzewnej w kwocie 139 zł. W ocenie Sądu organ nie naruszył granic uznania administracyjnego, a okoliczności przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wbrew twierdzeniom skargi, świadczą o rozważeniu całokształtu okoliczności sprawy. W tym stanie rzeczy Sąd oddalił skargę stosując art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.).