IV SA/Gl 722/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Alicja Sadowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2008 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz punkt 2 poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia [...] nr [...]. Decyzją z dnia [...] r., na mocy m.in. art.39 ust.1 i 2 oraz art.106 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz.593 ze zm.), organ pierwszej instancji przyznał skarżącemu zasiłek celowy w wysokości [...] zł na zakup [...] dla rodziny i zakup [...] dla całej rodziny (pkt 1) i odmówił przyznania mu zasiłku celowego na zakup [...] (pkt 2). W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że wnioskodawca spełnia przesłanki określone w art.8 ust.1 cytowanej powyżej ustawy oraz kryterium dochodowe, dlatego przyznano mu pomoc sprecyzowaną w punkcie 1 decyzji. Natomiast odmówiono przyznania świadczenia na [...] z uwagi na ograniczone możliwości finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej. Poza tym organ zważył, iż wnioskodawca miał możliwość uzyskania [...], lecz nie poczynił żadnych starań w tym kierunku. W odwołaniu od tej decyzji A. S. domagał się jej uchylenia i przyznania mu pomocy w formie zasiłku na [...]. Wskazał na trudną swą sytuację materialną, która uniemożliwia mu zakup [...] i trzykrotną odmowę. Podał, iż zajmowany przez rodzinę lokal jest [...], a możliwość uzyskania [...] była iluzoryczna, bo po udaniu na miejsce okazało się, że [...] brak. Rozstrzygnięcie to uważał zatem za wadliwe i krzywdzące. Zaskarżoną decyzją, na podstawie m.in. art.138 ( 1 pkt 1 k.p.a., utrzymano powyższą decyzję w mocy. Organ odwoławczy ustalił i zważył, że jakkolwiek odwołujący się spełnia ustawowe przesłanki do uzyskania pomocy społecznej, to jednak zasiłek celowy na zakup [...] nie mógł mu zostać przyznany z powodu braku środków na ten cel w organie pomocowym. Musi on uwzględniać zarówno czynniki subiektywne, jak i obiektywne, w tym własne możliwości. Dlatego zarzutów odwołania nie podzielił. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji i przyznania mu zasiłku celowego na [...]. W uzasadnieniu skargi przytoczył okoliczności zaprezentowane w odwołaniu, naprowadzając w szczególności na swą sytuację materialną. W tym stanie rzeczy zapadłe decyzje uważał za wadliwe i krzywdzące go. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w motywach zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: skarga musiała odnieść skutek, ponieważ zarówno podniesione w niej zarzuty, jak też zarzuty brane pod rozwagę z urzędu, okazały się nie do odparcia. Na wstępie należy stwierdzić, że wedle regulacji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Zatem kontrolują czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego, i to naruszenia mającego bądź mogącego mieć wpływ na wynik sprawy, albo stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo wreszcie naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność, albowiem jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanej decyzji bądź stwierdzenie jej nieważności (p. art.145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1271 ze zm.). Przy czym, po myśli art.134 tej ustawy, sądy te dokonują kontroli legalności również z urzędu, niezależnie od oceny zasadności zarzutów podniesionych w skardze, zaś na zasadzie art.135 władne są zastosować przewidziane ustawą środki również w stosunku do innych aktów podjętych w granicach danej sprawy, jeśli przyczyni się to do końcowego jej załatwienia. Przeprowadzone w tych ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji oraz decyzji utrzymanej nią w mocy, wykazało, że są one dotknięte uchybieniami procesowymi uzasadniającymi ich wzruszenie, co skutkować musiało więc uwzględnieniem skargi. Sprawa jako niewyjaśniona nie dojrzała do końcowego rozstrzygnięcia, zatem zapadłe w sprawie decyzje okazały się przedwczesne i uchylające się spod oceny legalności. W pierwszej kolejności przyszło stwierdzić, że skarżący bezspornie spełnia przesłanki do otrzymania pomocy społecznej, co wyklucza potrzebę dalszych dywagacji w tej materii. Następnie przyszło zważyć, że objęta kognicją Sądu, jak i poprzednio organu odwoławczego, była wyłącznie kwestia zasiłku celowego na [...] ([...]), bowiem wskazuje na to wyraźnie treść odwołania i skargi. Toteż tylko tego zakresu dotyczyła zaskarżona decyzja, zaś w odniesieniu do decyzji organu pierwszej instancji oceną legalności można było objąć wyłącznie jej punkt 2, gdyż punkt 1 stał się ostateczny bez zaskarżenia. W dalszej kolejności konieczne jest wskazanie, że zasiłek celowy przyznawany jest na podstawie uznania administracyjnego. Upraszczając zagadnienie można stwierdzić, że uznanie administracyjne cechuje się m.in. tym, że organ nie jest związany ścisłymi kryteriami prawnymi, a więc ma pewną swobodę w ocenie zasadności żądania - oczywiście w granicach ustawowych przesłanek, co nie oznacza wszak dowolności. W takiej sprawie organ administracyjny musi jednak dysponować pełnymi dowodami pozwalającymi na dokonanie kompletnych ustaleń faktycznych, po to, aby je rozważyć pod kątem właściwych przepisów, nie przekraczając ram owego uznania. Generalnie wydając decyzję w sprawie organ winien ocenić całokształt sytuacji strony i jej rodziny, mającej wpływ na zakres zaspokojenia potrzeb, w tym wiek, stan zdrowia, możliwości zarobkowania, wysokość uzyskiwanych dochodów itp., uwzględniając przy tym sytuację ogólną, czyli podopiecznych danego ośrodka pomocy społecznej i posiadane środki, a więc analizując czynniki subiektywne i obiektywne, a przede wszystkim mając na uwadze cele pomocy społecznej. Zapadłe w sprawie decyzje tym wymogom nie sprostały. W uzasadnieniu decyzji wydanej w pierwszej instancji jako przyczyny odmowy uwzględnienia żądania podano brak środków oraz możliwość uzyskania przez skarżącego [...], bez jakiegokolwiek oparcia w materiale dowodowym sprawy. Te argumenty podzieliło Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wzmacniając je wskazaniem, że skarżący korzysta z innych form pomocy, że uwzględnienie żądania może nastąpić wówczas, gdy żądanie odpowiada celom pomocy społecznej oraz w razie rozważenia interesu ogólnego i szczególnego. Niemniej jednak bliżej tych okoliczności nie ustaliło ani nie rozważyło. Zatem są one gołosłowne, nadto nie motywują podjętego rozstrzygnięcia, co wskazuje na pominięcie roli organu odwoławczego w postępowaniu administracyjnym. Przeto przypomnieć wypada, że organy te nie są powołane wyłącznie do kontroli rozstrzygnięć pierwszoinstancyjnych. Natomiast są obowiązane powtórnie rozpatrzyć sprawę w jej całokształcie, a zatem na podstawie zgromadzonych w obu fazach postępowania dowodów dokonać ustaleń faktycznych poprzedzonych oceną wiarygodności dowodów, a następnie rozważań faktycznych i prawnych, czego nie uczyniono. Nadto obowiązkiem organów jest zajęte stanowisko uzasadnić stosownie do brzmienia art.107 § 3 k.p.a. Tymczasem motywy obu zapadłych w sprawie decyzji nie odpowiadają wymogom tego przepisu. Po myśli art.39 ust.1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. W przekonaniu Sądu opał należy do tej kategorii. A skoro w toku postępowania ustalono, że mieszkanie skarżącego i jego rodziny wyposażone jest w [...], to żądanie zasiłku celowego na [...] mieści się w tym zakresie. Zatem z uwagi na aspekt subiektywny było ono trafne co do zasady. Innym przy tym zagadnieniem jest zakres, w jakim skarżący korzysta z pomocy społecznej. W tym miejscu godzi się też zwrócić uwagę na wątpliwość co do skierowania skarżącego po [...], gdyż po pierwsze skarżący dysponuje [...], po wtóre zakwestionował on realną możliwość jego uzyskania, zaś organy do tego się nie odniosły. Nie wiadomo zatem czy i w jakim zakresie skarżący z tego [...] mógłby skorzystać. Natomiast co do aspektu obiektywnego, a więc podniesionego przez organ braku środków, przyszło zważyć, że w aktach sprawy administracyjnej brak jest jakichkolwiek dowodów pozwalających na ocenę prawidłowości twierdzeń i zasadności rozważań organów obu instancji. Brak zestawienia przekazanych środków, ilości podopiecznych oraz wydatków na poszczególne cele nie pozwala na ocenę poprawności rozumowania organów i kontrolę legalności zapadłych w sprawie rozstrzygnięć. Dlatego nie mogły się one ostać. W toku ponownego rozpatrzenia sprawy, o ile nie stanie się ona bezprzedmiotowa, organ uzupełni jej materiał o dowody pozwalające na ocenę możliwości finansowych Ośrodka, a następnie rozstrzygnie ją kierując się powyższymi wywodami, zaś zajęte stanowisko poprawnie umotywuje. Co mając na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny na mocy art.145 § 1 pkt 1 lit. c i art.135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji niniejszego wyroku.