IV SA/Gl 736/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.) Protokolant Sekretarz sądowy Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2009 r. sprawy ze skargi A.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej 1/ uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ż. z dnia [...]r. nr [...]; 2/ określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją Nr [...] z dnia [...] r. wydaną na podstawie art. 70 ust. 1 - 5 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64 poz. 593) i uchwały Nr [...] Rady Miasta Ż. z dnia [...] r. w sprawie zasad częściowego lub całkowitego zwalniania rodziców z opłat za pobyt dzieci i osób pełnoletnich w rodzinach zastępczych (Dz. Urz. Województwa Ś. Nr [...] poz. [...]), działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Ż., Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ż. ustalił comiesięczną odpłatność A. D.za pobyt jej córki O. J. w rodzinie zastępczej na kwotę [...] zł , począwszy od [...] r. do [...]r. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, iż A. D. jest matką biologiczną dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Ż. (sygn. akt [...] z dnia [...] r). Decyzją Nr [...] z dnia [...] r. ustalono natomiast koszty pomocy pieniężnej dla rodziny zastępczej w wysokości [...] zł. Nadto ustalono, iż ojciec biologiczny dziecka, na mocy ugody sądowej zobowiązany został do ponoszenia kosztów utrzymania małoletniej O. w wysokości [...] zł miesięcznie. Zdaniem organu różnicę pomiędzy wysokością alimentów płaconych przez ojca O., a kosztami udzielanej pomocy na rzecz rodziny zastępczej powinna ponosić matka małoletniej. Organ dokonał oceny sytuacji materialnej i rodzinnej A.D. i uznał, iż utrzymuje się ona z dochodów uzyskiwanych przez męża, z którym prowadzi gospodarstwo domowe. Wraz nią i jej mężem zamieszkuje [...] małoletnich dzieci, z których jedno otrzymuje alimenty w kwocie [...] zł miesięcznie. Wskazując na regulację zawartą w uchwale Rady Miasta w sprawie zasad częściowego lub całkowitego zwalniania rodziców z opłat za pobyt dzieci i osób pełnoletnich w rodzinach zastępczych organ podniósł, iż w rodzinie strony nie zachodzą okoliczności pozwalające na całkowite lub częściowe zwolnienie od odpłatności za pobyt O. w rodzinie zastępczej. Nie występuje bowiem bezrobocie, długotrwała choroba, niepełnosprawność, czy straty materialne będące skutkiem wydarzeń losowych, a A.D. nie płaci alimentów na córkę O. Organ wskazał, iż w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w ramach postępowania strona zobowiązana została do przedstawienia zaświadczenia o dochodach swego męża, czego jednak nie uczyniła, mimo monitów ze strony organu. W złożonym przez A. D. odwołaniu opisała ona przyczyny, dla których córka O. wychowywana jest przez dziadków macierzystych. Oświadczyła, iż obecnie ma już uregulowaną sytuację życiową i podejmuje starania o przywrócenie jej władzy rodzicielskiej i uprawnień do opieki nad małoletnią. Podniosła, iż mąż jej ma wysokie zadłużenia sprzed zawarcia związku małżeńskiego, i z jego zarobków, po opłaceniu kosztów mieszkania i pożyczek, nie jest ona w stanie ponosić tak wysokiej odpłatności za pobyt O. w rodzinie zastępczej. Zarzuciła osobie przeprowadzającej wywiad środowiskowy zbyt formalistyczne podejście do sprawy. Wskutek wniesionego odwołania sprawa została rozpoznana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. Decyzją Nr [...] z dnia [...] r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymano zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy, ze wskazaniem, iż postępowanie organu I instancji było prawidłowe. Dokonano ustaleń stanu faktycznego, a w szczególności sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i finansowej odwołującej w sposób tożsamy, co w postępowaniu przed organem I instancji. Wskazano także, iż z akt sprawy nie wynika, by odwołująca płaciła alimenty na rzecz małoletniej córki O. Kolegium zauważyło dodatkowo, iż w sprawie toczącej się w przedmiocie zasiłku rodzinnego, A. D. odmówiono przyznania tego świadczenia ze względu na osiąganie w rodzinie dochodu przekraczającego kryterium dochodowe. Mając to na względzie uznano, iż w rodzinie odwołującej nie występuje żadna z okoliczności wymienionych w uchwale Nr [...] Rady Miasta Ż. Warunkiem bowiem całkowitego lub częściowego zwolnienia od odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej jest, obok innych przesłanek nie występujących w sprawie, dochód poniżej kryterium dochodowego wynikającego z art. 8 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004r o pomocy społecznej. A. D. w rozumieniu wskazanego przepisu stanowi rodzinę wraz z jej mężem J. D. i mimo, iż jest ona osobą bezrobotną, dochody jej męża mają wpływ na ustalanie wysokości odpłatności za córkę O. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w treści uzasadnienia decyzji poinformowało odwołującą, iż zwolnienie jej od opłat byłoby możliwe, w przypadku rezygnacji rodziny zastępczej z pomocy pieniężnej. Z dołączonych do akt sprawy dokumentów dotyczących postępowania w przedmiocie przyznania pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania małoletniej O. J. w rodzinie zastępczej wynikało, iż decyzją z dnia [...] r., wydaną na wniosek rodziny zastępczej, począwszy od dnia wydania decyzji, pomoc ta została wstrzymana. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach A. D. zakwestionowała decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. Opisała swoją sytuację materialną podkreślając, iż nie stać jej, bez uszczerbku dla podstawowych kosztów utrzymania rodziny, na ponoszenie ustalonej opłaty za pobyt małoletniej O. u dziadków. Zarzuciła organowi, iż nie informowano jej o uzyskiwaniu przez rodzinę zastępczą pomocy pieniężnej. Podniosła, iż dziadkowie O. nie wystąpili, w stosunku do niej, o ustalenie alimentów i nie skarżyli się na braki finansowe. Oświadczyła, iż widuje się obecnie z córka O. i podjęła kroki w kierunku odzyskania praw rodzicielskich. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i opisując ponownie stan faktyczny sprawy podtrzymał prezentowane w toku postępowania administracyjnego stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na podstawie art. 1 § 2 i art. 3 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) zwanej dalej ustawą p.p.s.a., sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej w aspekcie zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wskutek wniesionej skargi zobowiązany był rozważyć przeto, czy nie doszło do naruszenia prawa i to zarówno materialnego, jak i formalnego, w zakresie jego stosowania w postępowaniu przed organami administracji publicznej. Dokonując w pierwszej kolejności analizy zapisów zawartych w treści uchwały Nr [...] Rady Miasta Ż. z dnia [...] r. w sprawie zasad częściowego lub całkowitego zwalniania rodziców z opłat za pobyt dzieci i osób pełnoletnich w rodzinach zastępczych (Dz. Urz. Województwa Ś. Nr [...] poz. [...]), która powołana została jako materialnoprawna podstawa rozstrzygnięcia przez organ I instancji, Wojewódzki Sąd Administracyjny zwraca uwagę, iż w przypadkach, o których mowa w jej § 1 ust. 1 pkt 1 i 2 występuje związanie administracyjne, co oznacza, iż obowiązkiem organu jest udzielić zwolnienia od opłat, jeżeli zachodzi jedna z okoliczności tam wskazanych. Bezspornie przeto ustalenie przesłanek obligatoryjnego zwolnienie stanowi obowiązek organu wynikający z zasady prawdy obiektywnej. Jednym z warunków skutkujących obligatoryjne zwolnienie rodzica od ponoszenia odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej jest płacenie na rzecz tego dziecka alimentów (§ 1 ust. 1 pkt 2 przywołanej uchwały). Wskazana regulacja pozwala na odczytanie, iż spełnianie obowiązku alimentacyjnego rodzica na rzecz umieszczonego w rodzinie zastępczej dziecka nie musi być obowiązkiem uregulowanym na drodze sądowej. W użytym w przywoływanym przepisie pojęciu "płacą alimenty" mieszczą się również ci rodzice, którzy dobrowolnie partycypują w kosztach utrzymania swych dzieci. Zauważyć także należy, iż pojęcie alimentowania nie ogranicza się do dostarczania środków pieniężnych, gdyż obowiązek ten spełniać można również w formie niepieniężnej. Przeciwne rozumienie wskazanej regulacji prowadziłoby do nierównego traktowania rodziców, którzy mimo, iż dobrowolnie uczestniczą w kosztach wychowania swego dziecka, dodatkowo obciążani byliby odpłatnością na rzecz rodziny zastępczej. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny dostrzega istotne uchybienia w zakresie przeprowadzonego postępowania dowodowego. Istotnie, można przyznać rację organowi II instancji, iż z akt sprawy nie wynika, by A.D. płaciła alimenty na rzecz córki O. Sąd zauważa jednak, iż z akt wynika także brak postępowania toczącego się w kierunku ustalenia tych okoliczności. W nawiązaniu do wcześniejszych uwag trzeba bowiem wskazać, iż nie tylko wyrok lub ugoda sądowa oznaczają, iż przesłanka, o której mowa w § 1 ust. 1 pkt 3 uchwały Rady Miasta Ż. została spełniona. Nadto zważyć należy, iż analizowana regulacja nie uzależnia możliwości zwolnienia od opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej od wysokości płaconych na to dziecko alimentów, lecz nakazuje zwolnić całkowicie od tego obowiązku każdego z rodziców płacącego alimenty. Treść wywiadu środowiskowego poprzedzającego wydanie decyzji organu I instancji nie wskazuje, by tak istotna dla sprawy okoliczność, jak dobrowolny udział A. D. w kosztach utrzymania córki była poruszana. Skarżącej nie zadano pytania, czy partycypuje w jakiejkolwiek formie w kosztach utrzymania małoletniej O., co mogłoby przybierać postać dostarczania córce odzieży, wyżywienia czy nawet zabawek lub słodyczy. Powyższe prowadzi do wniosku, iż postępowanie dowodowe przeprowadzono z uchybieniem przepisom art. 7 i art. 77 k.p.a., a uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny, w ramach przeprowadzonej kontroli, dostrzegł nadto uchybienie zasadzie proceduralnej zamieszczonej w art. 9 k.p.a. Jednym z istotnych czynników wpływających na umocnienie praworządności w administracji jest obowiązek organów administracyjnych należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Informacja o istotnych dla skarżącej okolicznościach prawnych zawarta została dopiero w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wtedy dopiero organ odwoławczy przekazał skarżącej, iż odpłatność, którą ją obciążono jest uzależniona od woli jej rodziców, którzy mogą zrezygnować z udzielanej im pomocy pieniężnej. Z dołączonych do akt sprawy dokumentów dotyczących sprawy w przedmiocie pomocy pieniężnej udzielanej rodzinie zastępczej wynika jednoznacznie, iż rodzina zastępcza zrezygnowała z udzielanej im pomocy pieniężnej począwszy od [...] r. Jest wysoce prawdopodobne, że zdarzenie to miałoby miejsce znacznie wcześniej, gdyby organ I instancji przekazał A.D. pełną informację, o której mowa w art. 9 k.p.a. W ponownym postępowaniu, uwzględniając uwagi przedstawione powyżej, organ dokona koniecznych dla wyjaśnienia sprawy ustaleń ze szczególnym uwzględnieniem udziału finansowego skarżącej w kosztach utrzymania jej małoletniej córki O. w okresie wyznaczonym w wydanych w sprawie decyzjach. W tym celu wykorzysta dostępne środki dowodowe, o których mowa w rozdziale 5 kodeksu postępowania administracyjnego. Mając na względzie przedstawiony stan sprawy orzeczono po myśli art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. , jak w sentencji. W kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono w oparciu o art. 152 p.p.s.a.