IV SA/Gl 736/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia NSA Adam Mikusiński (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2013 r. sprawy ze skargi T.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...], wydaną po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawie między innymi art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 2, art. 38 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3 pkt 1, ust. 5 i art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., nr 175, poz. 1362 ze zm.), Główny Specjalista do spraw Pomocy Środowiskowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T., działająca z upoważnienia Prezydenta Miasta T., odmówiła przyznania T.M. zasiłku okresowego. W uzasadnieniu organ administracyjny podniósł, iż wniosek o powyższe świadczenie strona złożyła w dniu [...], a następnie ponowiła w dniu [...]. Jedynym przedłożonym przez wnioskodawcę dokumentem potwierdzającym jego sytuację było zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w T. We wniosku strona wskazała jako swój adres ul. [...] w T. Mając świadomość (na podstawie prowadzonych od wielu miesięcy postępowań o przyznanie pomocy), iż wyżej wymieniony pod adresem tym nie mieszka (został bowiem wyeksmitowany i pozostaje tam jedynie zameldowany, przy czym toczy się postępowanie o wymeldowanie), pismem z [...], organ wezwał stronę do podania aktualnego miejsca pobytu w celu umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego zgodnie z wymogami wynikającymi z rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 stycznia 2011 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. nr 27, poz. 138). W odpowiedzi udzielonej w dniu [...] T.M. stosownym pismem poinformował, iż "pan pilnujący mieszkania umożliwi przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w mieszkaniu przy ul. [...]", z kolei odpowiadając na kolejne wezwanie tej treści - wystosowane do niego w piśmie z dnia [...] - wskazał jako miejsce pobytu klatkę schodową przy ul. [...] w T. W tym stanie rzeczy, w dniu [...] pracownicy socjalni udali się pod powyższy adres, celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, jednak we wskazanym przez stronę miejscu, to jest na klatce schodowej, przy skrzynkach pocztowych i kaloryferze nie stwierdzono żadnych rzeczy osobistych ani przedmiotów świadczących o jej pobycie. Jak wynika z dokumentacji posiadanej przez Ośrodek, lokal mieszkalny przy ul. [...] znajduje się w dyspozycji Spółdzielni Mieszkaniowej A po przeprowadzonej eksmisji wnioskodawcy z tego lokalu, w związku z czym nie ma on prawa w nim zamieszkiwać, przebywać ani też pozostawiać swoich rzeczy na klatce schodowej, gdyż jest to miejsce do wspólnego użytku mieszkańców. Informacje uzyskane od Komendy Miejskiej Policji w T., nie potwierdzają przy tym żadnych zgłoszeń bądź skarg dotyczących osób, które mogłyby zamieszkiwać na klatce schodowej przy ul. [...]. Policja ustaliła wprawdzie, iż wyżej wymieniony jest widywany na tej klatce w celu odbioru korespondencji (posiada klucz do skrzynki pocztowej nr [...]), jednak tam nie zamieszkuje, a aktualne miejsce jego pobytu nie jest znane. Mając powyższe na względzie, organ pierwszej instancji podniósł, że podany przez T.M. adres nie jest jego miejscem zamieszkania ani pobytu. W konsekwencji brak było również możliwości ustalenia sytuacji materialnej wnioskodawcy. Z pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] wynika, że strona nie uzyskuje żadnego świadczenia, z kolei pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. z dnia [...] potwierdza, że nie złożyła zeznania podatkowego za lata [...] i [...]. Równocześnie sam wnioskujący twierdzi, że utrzymuje się z pożyczek od znajomych i rodziny, jednak odmawia podania wysokości kwot, którymi dysponuje. W świetle zaprezentowanych wyżej rozważań, organ pierwszej instancji uznał, że zachowanie strony świadczy o braku współpracy z pracownikiem socjalnym skutkującym niemożnością ustalenia jej faktycznej sytuacji mieszkaniowej, rodzinnej i materialnej, co z mocy art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, stanowi przesłankę odmowy przyznania świadczenia, o które się ubiegała. W odwołaniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. T.M. dał wyraz swojemu niezadowoleniu z rozstrzygnięcia zapadłego w pierwszej instancji. Wywiódł bowiem, że działania podejmowane przez pracownika socjalnego, znającego przecież jego trudną sytuację materialną i życiową, miały na celu przedłużanie toczącego się postępowania administracyjnego, a w konsekwencji pozbawienie go mieszkania, zdrowia i życia. Nadto odwołujący stwierdził, iż jego miejscem zameldowania jest lokal przy ul. [...] w T., zaś miejscem pobytu klatka schodowa w tym budynku. Równocześnie wyraził gotowość udzielenia odpowiedzi na każde pytanie pracownika socjalnego w trakcie wywiadu środowiskowego. Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję stanowiącą przedmiot odwołania. W uzasadnieniu Kolegium zaprezentowało dotychczasowy przebieg postępowania oraz przywołało mające zastosowanie w sprawie przepisy, w tym art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy o pomocy społecznej, jak również odnoszący się do zasiłku okresowego art. 38 tej regulacji. Następnie zaakcentowało, że na organach pomocy społecznej, rozpatrujących wnioski o przyznanie pomocy materialnej spoczywa obowiązek rzetelnego ustalenia rzeczywistej sytuacji osoby lub rodziny ubiegającej się o świadczenie, wykorzystując w tym celu wywiad środowiskowy, przeprowadzany w miejscu zamieszkania strony lub w miejscu jej pobytu. Jak wynika z art. 106 i 107 ustawy o pomocy społecznej, decyzję administracyjną o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, mającego na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej dochodowej i majątkowej osób i ich rodzin. Wywiad środowiskowy jest podstawowym elementem postępowania wyjaśniającego w sprawie z zakresu pomocy społecznej i stanowi obligatoryjną formę zbierania informacji o wnioskodawcy. Specyfika postępowania wyjaśniającego w sprawie o świadczenia z pomocy społecznej wymaga przy tym aktywności ze strony wnioskodawcy, którego rolą jest wprowadzenie pracownika socjalnego w swoją trudną sytuację życiową. W tym miejscu Kolegium podniosło, że organ pierwszej instancji podjął niezbędne działania zmierzające do ustalenia faktycznego miejsca pobytu strony i przeprowadzenia z nią wywiadu środowiskowego. T.M. - choć korzysta z pomocy społecznej od kilkunastu lat i znane mu są zasady przyznawania świadczeń, w tym dotyczące konieczności ustalenia przez organ rzeczywistej sytuacji osobistej i dochodowej - nie wskazał jednak aktualnego miejsca zamieszkania bądź pobytu i konsekwentnie odmawia wyjaśnień pozwalających na dokonanie w tym zakresie niezbędnych ustaleń. W rezultacie, jego zachowanie trafnie zakwalifikowano jako brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej, stanowiący w świetle art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej samodzielną podstawę odmowy przyznania stronie żądanego wsparcia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach T.M. oświadczył, iż nie zgadza się z decyzją organu odwoławczego. Skarżący podkreślił, że jest osobą niepełnosprawną, zaś Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w T. ponosi odpowiedzialność za jego obecną trudną sytuację, w tym za pozbawienie go mieszkania. Równocześnie wywiódł, że Kolegium nie sprawdziło jego miejsca pobytu, ale zaaprobowało bezkrytycznie ustalenia wynikające z "fałszywych działań pracownika socjalnego i Ośrodka". W ocenie skarżącego, spełnia on wymogi konieczne do otrzymania wnioskowanego świadczenia. Dodatkowo strona zaakcentowała, że wskazała organowi miejsce aktualnego pobytu, jak również wniosła o wyznaczenie terminu do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie i powołując się na argumentację analogiczną do zawartej w uzasadnieniu swojej decyzji wywiodło, iż nie znajduje podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska. Na rozprawie przeprowadzonej w dniu 24 października 2013 r., skarżący podniósł, że nie ubiegał się o zasiłek okresowy lecz o zasiłek celowy. Przedłożył nadto pismo procesowe, w którym podkreślił, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy ustawy o pomocy społecznej oraz ponownie zarzucił pracownikowi Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. prowadzącemu postępowanie administracyjne, bezprawne działania, których efektem była jego eksmisja z zajmowanego lokalu. Skarżący dodał, że działania pracowników tej instytucji są przedmiotem zainicjowanego przezeń postępowania w sprawie o czyn określony w art. 231 § 1 Kodeksu karnego, które prowadzi Prokurator Rejonowy w T. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) wykazała bowiem, iż zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada wymogom prawa. Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013, poz. 182 - w dacie wydania zaskarżonego aktu obowiązywał tekst jednolity opublikowany w Dz. U. z 2009 r., nr 175, poz. 1362 ze zm.). Zgodnie zatem z art. 2 ust. 1 tej ustawy, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Realizacja tego celu następuje poprzez wsparcie osób w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 cytowanej regulacji). Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom lub rodzinom, których dochód nie przekracza kryteriów określonych w art. 8 ust. 1 wspomnianej ustawy, zaś na rozmiar przyznawanych świadczeń mają wpływ okoliczności uzasadniające udzielenie pomocy, to jest istniejąca po stronie świadczeniobiorcy i wynikająca z jego warunków osobistych możliwość przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej oraz zakres realizacji obowiązku współdziałania w rozwiązywaniu problemów, a także możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 oraz art. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r.). Jednym ze świadczeń przewidzianych w ustawie o pomocy społecznej jest zasiłek okresowy, wymieniony w art. 38 cytowanej ustawy, przysługujący między innymi osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od ustawowego kryterium dochodowego, w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, bądź możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego. W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji zmierzając do dokonania niezbędnych ustaleń w zakresie istnienia zaprezentowanych wyżej przesłanek decydujących o zasadności przyznania stronie pomocy w żądanej formie, starał się przeprowadzić wywiad środowiskowy i uzyskać w ten sposób dane niezbędne do oceny jego sytuacji materialnej i życiowej. W tym celu, w dniu [...] przeprowadził stosowne czynności we wskazanym przez skarżącego miejscu (klatka schodowa przy ul. [...]), które nie odniosły jednak dostatecznego rezultatu. Orzekające w sprawie organy uznały, że zachowanie skarżącego kwalifikuje się jako brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu jego trudnej sytuacji życiowej, a tym samym uzasadnia odmowę uwzględnienia jego wniosku na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. Zdaniem Sądu, rozstrzygnięcie takie należy uznać z trafne. Współpraca, o której mowa w przywołanym uregulowaniu powinna polegać przede wszystkim na ujawnieniu przez osobę ubiegającą się o pomoc, swojej rzeczywistej sytuacji życiowej, majątkowej czy zdrowotnej. Nie budzi wątpliwości, że posiadanie aktualnej i pełnej wiedzy o niezaspokojonych niezbędnych potrzebach, jak również o możliwościach po stronie beneficjentów pomocy społecznej, przeciwdziała trwonieniu środków przeznaczonych na wsparcie dla najbardziej potrzebujących. Dokonaniu ustaleń w powyższym zakresie służy rodzinny wywiad środowiskowy, będący sformalizowaną czynnością podejmowaną w postępowaniu w zakresie pomocy społecznej, która musi poprzedzać wydanie każdej decyzji w przedmiocie świadczeń pieniężnych przewidzianych w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. Zgodnie bowiem z art. 107 ust. 1 i 5 tego aktu, rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin, zaś pracownik socjalny przeprowadzający tę czynność może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o wsparcie, złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Należy przy tym podkreślić, że § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2012 r., poz. 712), podobnie jak analogiczny przepis wcześniejszego rozporządzenia tego Ministra z dnia 25 stycznia 2011 r., określa, iż wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu. Obowiązkiem osoby ubiegającej się o przyznanie wsparcia jest współpraca z organem pomocy społecznej, polegająca między innymi na udzieleniu wszelkich niezbędnych informacji w celu ustalenia jej sytuacji osobistej oraz dochodowej. Tymczasem, zdaniem Sądu, obowiązek ten nie został przez skarżącego zachowany. Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, T.M. konsekwentnie wskazywał jako miejsce pobytu klatkę schodową przy ul. [...] w T., to jest w budynku, gdzie znajduje się mieszkanie nr [...], z którego został wyeksmitowany. W dniu [...], podczas próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono jednak, że nie znajdują się tam żadne rzeczy osobiste ani przedmioty świadczące o zamieszkiwaniu wyżej wymienionego na terenie tej klatki schodowej. Faktu tego nie potwierdzają także inne dowody, a w szczególności pismo Komendy Miejskiej Policji w T. z dnia [...], w którym podano, że nie odnotowano zgłoszeń bądź skarg dotyczących osób, mających zamieszkiwać w klatce schodowej przy ul. [...] w T., jak również pismo Spółdzielni Mieszkaniowej A z dnia [...], gdzie stwierdzono, że lokal mieszkalny przy ul. [...] pozostaje w dyspozycji tej Spółdzielni, gdyż skarżący został z tego mieszkania wyeksmitowany i nie ma prawa tam przebywać ani zamieszkiwać. W tym miejscu, odnosząc się do wielokrotnie wskazywanej przez T.M. okoliczności "zamieszkiwania" na klatce schodowej, należy podkreślić, że klatka schodowa, gdzie domagał się on przeprowadzenia wywiadu, nie może być uznana za miejsce zamieszkania, czy pobytu. Nie wymaga bowiem szerszego wyjaśnienia, że jest to przestrzeń przeznaczona do komunikacji pomiędzy poszczególnymi częściami budynku, a długotrwałe przebywanie i pozostawianie w tej przestrzeni np. różnych przedmiotów codziennego użytku, mogłoby stwarzać zagrożenie bezpieczeństwa. Równocześnie trzeba zwrócić uwagę, że w przypadku, gdyby skarżący oświadczył, iż jest osobą bezdomną, mogłaby mu zostać udzielona pomoc przewidziana w przepisach art. 48 i 49 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. Także to jednak wymagałoby jego współpracy z organem pomocy społecznej. W świetle powyższego, organy obydwu instancji słusznie przyjęły, że T.M. nie przebywa ani nie zamieszkuje pod adresem, który wskazywał. Trzeba dodać, że pismem z dnia [...] (karta nr 54 akt administracyjnych), organ pierwszej instancji zwrócił się do strony o wskazanie aktualnego adresu pobytu z wyraźnym pouczeniem, iż niewskazanie tej informacji potraktowane zastanie jako brak współpracy z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Pomimo tego, T.M. w dalszym ciągu twierdził, że przebywa na klatce schodowej pod adresem przy ul. [...] w T., choć miał świadomość sprzeczności tej informacji z faktami ustalonymi w wyniku postępowania. Dodatkowo skarżący, pomimo twierdzeń o pożyczkach od znajomych, odmówił podania wysokości kwot, którymi dysponuje oraz danych dotyczących pożyczkodawców. W tym stanie rzeczy skarga nie mogła odnieść skutku. Za uprawnione należy uznać rozumowanie organów obydwu instancji o tym, że zachowanie T.M. wyczerpywało przesłankę określoną w art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, a tym samym odmowa przyznania zasiłku okresowego była uzasadniona. Nie jest przy tym zasadny wywód skarżącego, jakoby nie wnosił on o przyznanie zasiłku okresowego. W treści swojego pisma z dnia [...] (gdzie doprecyzował zakres swojego wniosku z dnia [...]) podał on bowiem jednoznacznie, że zwraca się między innymi o przyznanie tego świadczenia (pismo stanowi kartę nr 5 akt administracyjnych). Zważywszy wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach orzekł jak w sentencji działając na podstawie art. 132 oraz w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270).