IV SA/Gl 738/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Borowicz Sędziowie: NSA Adam Mikusiński NSA Tadeusz Michalik (spr.) Protokolant: stażysta Wojciech Kaczmarzyk po rozpoznaniu w dniu 07 lutego 2006 r. sprawy ze skargi T. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie świadczenia przedemerytalnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Prezydenta Miasta J. z dnia [...] r. Nr [...] Decyzją z dnia [...] r. Kierownik Powiatowego Urzędu Pracy w J. działający z upoważnienia Prezydenta Miasta orzekł o odmowie przyznania T. J. prawa do świadczenia przedemerytalnego z dniem [...] r. z uwagi na to, że nie spełnia warunków określonych w art. 37 k ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, albowiem nie udokumentowała okresu 30 lat zatrudnienia ( nie zaliczono wymienionej okresu urlopu wychowawczego od dnia [...] r. tj. od ukończenia przez jej syna D. 4 roku życia). W odwołaniu od tej decyzji T. J. podnosiła, że w jej ocenie okres od dnia [...] r. do dnia [...] r., kiedy to sprawowała opiekę nad synem D. może zostać zaliczony do okresu zatrudnienia. Wskazywała, że musiała przerwać zatrudnienie w celu opieki nad synem D. z tego względu, iż od urodzenia syn notorycznie chorował na [...] miał liczne [...] i [...] , przewlekłe i częste [...]. Z uwagi na zły stan zdrowia syn nie kwalifikował się do przebywania w zbiorowiskach dzieci, np. w przedszkolu i wymagał stałej opieki matki. Do 6 roku życia wymagał stałej opieki lekarskiej, co mogą potwierdzić także świadkowie. Podniosła, że nie pobierała zasiłku pielęgnacyjnego, ale dlatego, iż nie wiedziała, że o taki zasiłek w ogóle może się ubiegać. Jej zdaniem do zastosowania przepisu, na który się powołuje, w zupełności wystarczy, by stan zdrowia dziecka uzasadniał przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, nie zaś by zasiłek taki faktycznie był pobierany. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Wojewoda [...] działając na podstawie art. 37k ust. 1 ustawy z 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (tekst jednolity Dz. U. z 2003r. Nr 58, poz. 514 ze zm.) w trybie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego orzekł utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazał, że odwołująca w dniu [...] r. zarejestrowała się w do Powiatowym Urzędzie Pracy w J. jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku dla bezrobotnych od dnia [...] r. W dniu rejestracji złożyła wniosek o przyznanie świadczenia przedemerytalnego i przedłożyła dokumenty celem ustalenia prawa do świadczenia przedemerytalnego, w tym wyrok Sądu Rejonowego sygn. akt [...] uznający za okresy za okresy sprawowania opieki nad dzieckiem okresy od [...] r. do [...] r., od [...] r. do [...] r. i od [...] r. do [...] r. Organ wskazał, że z godnie z art. 37 k ust. 1 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu świadczenie przedemerytalne przysługuje osobie, spełniającej określone w ustawie warunki do uzyskania statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku jeżeli: 1) osiągnęła wiek co najmniej 58 lat kobieta i 63 lata mężczyzna i posiada okres uprawniający do emerytury wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, lub 2) do dnia rozwiązania stosunku pracy lub stosunku służbowego z przyczyn dotyczących zakładu pracy, w którym była zatrudniona przez okres nie krótszy niż 6 miesięcy, ukończyła co najmniej 50 lat kobieta i 55 lat mężczyzna oraz osiągnęła okres uprawniający do emerytury wynoszący co najmniej 30 lat dla kobiet i 35 lat dla mężczyzn, lub 3) do dnia rozwiązania stosunku pracy, z przyczyn dotyczących zakładu pracy, w którym była zatrudniona przez okres nie krótszy niż 6 miesięcy, osiągnęła okres uprawniający do emerytury wynoszący co najmniej 35 lat dla kobiet i 40 lat dla mężczyzn. Podkreślono, że odwołująca ostatnio zatrudniona była w "A" sp. z o. o. w S.. Stosunek pracy ustał w drodze wypowiedzenia przez zakład pracy w związku z likwidacją stanowiska pracy, zaś do dnia rozwiązania stosunku pracy z w/wym. przyczyn T. J. ukończyła 50 lat. Udokumentowany okres uprawniający do emerytury ([...] lat, [...] miesięcy i [...] dni) jest jednak zbyt krótki, aby odwołująca mogła nabyć świadczenie przedemerytalne. Do powyższego okresu nie zaliczono okresu sprawowania opieki nad dzieckiem po ukończeniu przez syna D., 4 roku życia (tj. od [...] r. do [...] r.), a to stosownie do art. 7 pkt 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst. jedno Dz. U. z 2004r. Nr 39, poz. 353). W myśl bowiem, powyższego przepisu okresami nie składkowymi są okresy przypadające przed dniem nabycia prawa do emerytury lub renty okresy urlopu wychowawczego, urlopu bezpłatnego udzielonego na podstawie przepisów w sprawie bezpłatnych urlopów dla matek pracujących opiekujących się małymi dziećmi, innych udzielonych w tym celu urlopów bezpłatnych oraz okresy niewykonywania pracy -z powodu opieki nad dzieckiem: a) w wieku do lat 4 -w granicach do 3 lat na każde dziecko oraz łącznie -bez względu na liczbę dzieci - do 6 lat, b) na które ze względu na jego stan fizyczny, psychiczny lub psychofizyczny przysługuje zasiłek pielęgnacyjny - dodatkowo w granicach do 3 lat na każde dziecko. Zdaniem organu do okresu uprawniającego do świadczenia można zatem zaliczyć jedynie ten okres niewykonywania pracy z powodu opieki nad dzieckiem, o którym mowa wart. 7 pkt 5 lit. a. Brak jest natomiast przesłanek do zastosowania w przedmiotowej sprawie regulacji z art. 7 pkt 5 lit. B, jako , że odwołującej nie przysługiwał zasiłek pielęgnacyjny z uwagi na stan zdrowia syna, a wbrew twierdzeniom T. J., cyt. wyżej przepis wyraźnie uzależnia możliwość zaliczenia dłuższego okresu od posiadania prawa do tegoż zasiłku. Podkreślono nadto, że odwołująca w kwestionariuszu dotyczącym okresów składkowych i nie składkowych zaznaczyła również, iż od [...] r. do [...] r. pobierała rentę inwalidzką. Okres ten nie podlega jednak zaliczeniu, jako że ustawa o emeryturach i rentach nie wymienia go zarówno w katalogu okresów składkowych, jak i nie składkowych uprawniających do emerytury. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego T. J. domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji. Jej zdaniem organ naruszył prawo materialne: art. 37 k ust. 1 ustawy o zatrudnieniu; art. 7 pkt 5 lit. b ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a nadto przepisy postępowania: art. 7 ; 75 § 1; 136 i 77 § 1 k.p.a. podkreśliła, iż przepis art. 7 pkt 5 lit. b ustawy o emeryturach i rentach z FUS stanowi wyraźnie, iż ma on zastosowanie w sytuacji, gdy ze względu na stan fizyczny, psychiczny lub psychofizyczny dziecka przysługuje zasiłek pielęgnacyjny, a nie tylko wówczas gdy taki zasiłek faktycznie był przyznany w drodze konkretnej decyzji i na jej podstawie pobierany. Skarżąca wskazała, że nieprzyznawanie i niepobieranie zasiłku pielęgnacyjnego, będące wyłącznie wynikiem tego, iż dana osoba o taki zasiłek w ogóle się nie starała, nie wyklucza zastosowania powyższego przepisu, w sytuacji gdy zostanie ustalone w oparciu o konkretne dowody, iż ze względu na stan fizyczny, psychiczny lub psychofizyczny dziecka taki zasiłek przysługiwał (zostałby przyznany w razie ubiegania się o niego). Ponownie podkreśliła, że wnioskowała o przesłuchanie świadków, co pozwoliłoby na poczynienie istotnych ustaleń odnośnie stanu zdrowia jej syna i, czy ten stan zdrowia uzasadniałby przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczas prezentowaną argumentację. Nie podzielił też zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego wskazanych w skardze. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją, czy decyzja wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony i im podobnych. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Bezspornym w niniejszej sprawie jest, że skarżąca w dniu [...] r. zarejestrowała się w Powiatowym Urzędzie Pracy w J. jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku dla bezrobotnych od dnia [...] r.. Bezspornym jest także, iż skarżąca T. J. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia przedemerytalnego. Art. 37 k ust. 1 pkt 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, stanowi, że świadczenie przysługuje osobie, spełniającej określone w ustawie warunki do uzyskania statusu bezrobotnego oraz prawa do zasiłku, jeżeli do dnia rozwiązania stosunku pracy lub stosunku służbowego z przyczyn dotyczących zakładu pracy, w którym była zatrudniona przez okres nie krótszy niż 6 miesięcy, ukończyła 50 lat kobieta oraz osiągnęła okres uprawniający do emerytury wynoszący co najmniej 30 lat dla kobiet. Skarżąca ostatnio zatrudniona była w "A" sp. z o. o. w S.. Stosunek pracy ustał w drodze wypowiedzenia przez zakład pracy w związku z likwidacją stanowiska pracy, zaś do dnia rozwiązania stosunku pracy z w/wym. przyczyn. T. J. w momencie rejestracji miała ukończone 50 lat. Bezsporny – zdaniem organu - udokumentowany okres uprawniający do emerytury wynosi w przypadku skarżącej [...] lat, [...] miesięcy i [...] dni jest zbyt krótki, aby skarżąca mogła nabyć świadczenie przedemerytalne. Do powyższego okresu organ nie zaliczył skarżącej - spornego w niniejszej sprawie - okresu sprawowania opieki nad dzieckiem po ukończeniu przez syna D., 4 roku życia tj. od [...] r. do [...] r., a to stosownie do art. 7 pkt 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst. jedno Dz. U. z 2004r. Nr 39, poz. 353). W myśl tego przepisu okresami nie składkowymi są okresy przypadające przed dniem nabycia prawa do emerytury lub renty okresy urlopu wychowawczego, urlopu bezpłatnego udzielonego na podstawie przepisów w sprawie bezpłatnych urlopów dla matek pracujących opiekujących się małymi dziećmi, innych udzielonych w tym celu urlopów bezpłatnych oraz okresy niewykonywania pracy -z powodu opieki nad dzieckiem: a) w wieku do lat 4 -w granicach do 3 lat na każde dziecko oraz łącznie -bez względu na liczbę dzieci -do 6 lat, b) na które ze względu na jego stan fizyczny, psychiczny lub psychofizyczny przysługuje zasiłek pielęgnacyjny dodatkowo w granicach do 3 lat na każde dziecko. Zdaniem organu odwoławczego do okresu uprawniającego do świadczenia można zatem zaliczyć jedynie ten okres niewykonywania pracy z powodu opieki nad dzieckiem, o którym mowa wart. 7 pkt 5 lit. a. Brak jest natomiast przesłanek do zastosowania w przedmiotowej sprawie regulacji z art. 7 pkt 5 lit. b, jako że odwołującej nie przysługiwał zasiłek pielęgnacyjny z uwagi na stan zdrowia syna, a wbrew twierdzeniom skarżącej, cyt. wyżej przepis wyraźnie uzależnia możliwość zaliczenia dłuższego okresu od posiadania prawa do tegoż zasiłku. Innymi słowy organ odwoławczy stwierdził, że skoro skarżącej nie przyznano (nie pobierała) przedmiotowego zasiłku na syna D., to okresu tego nie sposób zaliczyć do okresu uprawniającego do świadczenia. Trzeba w tym miejscu zaznaczyć, że w przypadku zaliczenia wspomnianego okresu T. J. do okresu uprawniającego do zasiłku, legitymowałaby się ona wymaganym przez przepis art. 37 k ust. 1 pkt 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu 30 letnim stażem. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego stanowisko organu odwoławczego, iż w przepisie art. 7 pkt 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst. jedno Dz. U. z 2004r. Nr 39, poz. 353) chodzi o rzeczywiste ustalenie uprawnień do zasiłku pielęgnacyjnego, a nie o hipotetyczne spełnienie przesłanek do tego świadczenia jest błędne. Kwestia ta była przedmiotem rozważań prawnych Sądu Apelacyjnego w Katowicach. Sąd ten w uzasadnieniu wyroku z dnia 03 czerwca 2004 r. , sygn. akt III AUa 460/03 (zbiór orzeczeń LEX Nr 147165) wskazał, co następuje: "Błędne jest (...) stanowisko (...), że z gramatycznej wykładni art. 7 pkt 5 lit. b ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynika, że chodzi o rzeczywiste ustalenie uprawnień do zasiłku pielęgnacyjnego, a nie o hipotetyczne spełnienie przesłanek do tego świadczenia. Przeciwnie, przepis ten stanowi, że okresem nieskładkowym jest okres m.in. urlopu wychowawczego udzielonego na podstawie przepisów w sprawie bezpłatnych urlopów dla matek pracujących opiekujących się małymi dziećmi (...), na które ze względu na jego stan fizyczny, psychiczny lub psychofizyczny przysługuje zasiłek pielęgnacyjny - dodatkowo w granicach do 3 lat na każde dziecko. Ustawodawca przewidział zatem sytuacje, w których matka korzystając z urlopu wychowawczego, nie pobierała zasiłku pielęgnacyjnego, mimo że jej przysługiwał. W przeciwnym wypadku musiałby użyć określenia "pobierała zasiłek pielęgnacyjny". Zatem przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego (...) na podstawie orzeczenia KIZ nie jest warunkiem koniecznym do stwierdzenia, że okres przedłużonego urlopu wychowawczego, spowodowanego koniecznością opieki nad dzieckiem, jest okresem nieskładkowym. Jedynym warunkiem jest korzystanie z przedłużonego urlopu wychowawczego z powodu konieczności sprawowania opieki nad dzieckiem w warunkach uprawniających do zasiłku pielęgnacyjnego (....) z uwagi na stan zdrowia wymagający ze strony innej osoby stałej opieki polegającej na pielęgnacji lub na systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym i rehabilitacyjnym" (koniec cytatu). Wojewódzki Sąd Administracyjny w całości podziela wyżej zaprezentowane stanowisko Sądu Apelacyjnego w Katowicach. Tym samym oczywistym jest, że organ procedujący w sprawie winien był wezwać skarżącą do udokumentowania za pomocą wszystkich dostępnych jej środków dowodowych (art. 75 § 1 k.p.a.), że istotnie w okresie po ukończeniu przez syna D., 4 roku życia tj. od [...] r. do [...] r. stan zdrowia tego dziecka to był tego rodzaju, że wymagał z jej strony stałej opieki polegającej na pielęgnacji lub na systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym i rehabilitacyjnym. W sytuacji zaś, kiedy organ miałby nadal wątpliwości co do tej kwestii , winien był zakreślić skarżącej termin do wystąpienia do sądu powszechnego ze stosownym powództwem o ustalenie, czy omawiany okres jest okresem podlegającym zaliczeniu do okresu uprawniającego do zasiłku. Trzeba także wskazać organowi odwoławczemu, że instytucja "zasiłku pielęgnacyjnego" pojawiła się w polskim prawie po raz pierwszy dopiero w rozporządzeniu Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 23 stycznia 1984 r. "Zasiłki pielęgnacyjne i rodzinne"(Dz.U. Nr 4 , poz. 21),a co za tym idzie oczywistym jest, że skarżącej w latach [...] – [...] (nawet gdyby wystąpiła o jego przyznanie) zasiłek pielęgnacyjny nie mógł być przyznany, skoro ta instytucja nie istniała. W okresie spornym w niniejszej sprawie tj. od [...] r. do [...] r. obowiązywały natomiast dwa inne akty prawne, a to obowiązujące do dnia 31 grudnia 1981 r. rozporządzenie Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 31 maja 1974 r. (Dz.U. Nr 21 , poz. 127) przewidujące w § 16 ust. 1 sytuację zwiększenia wysokości zasiłku rodzinnego w przypadku, gdy dziecko wymaga stałej opieki polegającej na pielęgnacji lub na systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym i rehabilitacyjnym oraz obowiązujące od dnia 01 stycznia 1982 r. rozporządzenie Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 22 grudnia 1981 r. (Dz.U. Nr 32 , poz. 131) przewidujące w § 16 ust. 1 podobne rozwiązanie. Oczywistym przy tym jest – a to zważając na poprzednio przeprowadzony wywód – że nawet w przypadku, gdyby skarżąca nie pobierała zwiększonego zasiłku rodzinnego w oparciu o dwa ostatnio cytowane akty prawne, to w przypadku ustalenia, że stan zdrowia jej syna D. upoważniał ja do otrzymywania takich świadczeń , okres ten powinien podlegać zaliczeniu do stażu pracy w myśl art. art. 7 pkt 5 lit. b ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Konsekwencją powyższych ustaleń jest to, że wypadnie zgodzić się z tezą skarżącej o naruszeniu przez organ art. 7, 75 § 1, 77 § 1 i 136 k.p.a., albowiem zaskarżona decyzja podjęta nie została na podstawie całokształtu dostępnego materiału , przy czym dowody oferowane przez skarżącą, mogące mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia zostały pominięty. Nie należy przeceniać również znaczenia wyroku Sądu Rejonowego w J. z dnia [...] r.,, sygn. akt [...], albowiem wyrok ten dotyczył nie kwestii ustalenia okresu zatrudnienia podlegającego zaliczeniu do okresu uprawniającego do zasiłku, a kwestii ciągłości zatrudnienia skarżącej w kontekście uprawnień do uzyskania nagrody jubileuszowej. Poza tym nie sposób nie zauważyć, że wyrok ten został wydany prawie [...] lat wcześniej, niż poprzednio już zaprezentowany i akceptowany przez skład orzekający w niniejszej sprawie wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach. Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzające je rozstrzygnięcie organu I instancji, a to na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 a i c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), jako wydane z naruszeniem przepisów postępowania oraz z naruszeniem prawa materialnego , co miało wpływ na wynik sprawy. Sąd nie dopatrzył się podstaw do zastosowania art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ponieważ zaskarżone orzeczenie nie podlegało wykonaniu. Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z wyżej naprowadzonych wywodów Sądu Administracyjnego.