IV SA/Gl 738/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz – Furmanik Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2013 r. sprawy ze skargi T.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Prezydent Miasta T., decyzją z dnia [...]r., na podstawie art. 7 pkt 2-15, art. 8 i art. 11 ust. 2, art. 39 ust. 1 i art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), odmówił przyznania T. M. zasiłku celowego na zakup żywności, leków oraz na pokrycie opłat za mieszkanie. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż w piśmie z dnia 7 maja 2012 r. zwrócił się do skarżącego w celu ustalenia jego aktualnego miejsca pobytu. W dniu 10 maja 2012 r. skarżący poinformował, że jego miejscem pobytu jest klatka schodowa przy ul. [...]w T. Organ podniósł, że lokal mieszkalny nr [...] przy ul. [...] w T., w wyniku eksmisji skarżącego, pozostaje w dyspozycji spółdzielni mieszkaniowej i wobec tego skarżący nie ma prawa w tym lokalu przebywać czy zamieszkiwać. Ponadto organ podkreślił, że skarżący nie może również przez dłuższy czas przebywać, a tym bardziej spać, czy pozostawiać jakichkolwiek rzeczy na klatce schodowej. Następnie wskazał, że w dniu 18 kwietnia 2012 r. pracownicy socjalni przeprowadzili czynności z udziałem skarżącego – na klatce schodowej, pod wskazanym przez niego adresem. Czynności te potwierdziły, że wskazany przez skarżącego adres jest jedynie miejscem, w którym strona odbiera korespondencję, gdyż jest w posiadaniu kluczy do skrzynki pocztowej. Organ podniósł, że uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania lub pobytu strony poprzez niepodanie adresu miejsca zamieszkania lub pobytu albo poprzez przedstawienie organowi mylnej informacji w tej kwestii, może stanowić podstawę zarzutu wobec wnioskodawcy, że nie współdziała w przezwyciężaniu własnej trudnej sytuacji życiowej. W konsekwencji może prowadzić do odmowy przyznania świadczenia. W tym zakresie organ wskazał, że nie podając adresu aktualnego miejsca zamieszkania lub pobytu, skarżący uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., decyzją z dnia [...] r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071. ze zm.), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył m. in. art. 39 ustawy o pomocy społecznej, określający podstawy przyznania zasiłku celowego oraz art. 11 ust. 2 tej ustawy, dotyczący odmowy współdziałania strony z ośrodkiem pomocy społecznej. Następnie organ podkreślił, że lokal mieszkalny przy ul. [...] w T., w którym zamieszkiwał skarżący, jest obecnie w dyspozycji Spółdzielni Mieszkaniowej [...]w T. i nie ulega wątpliwości, że skarżący nie może w nim przebywać. Organ podniósł, że skarżący został wezwany do podania aktualnego miejsca pobytu w celu umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, pod rygorem odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej. W tym zakresie skarżący oświadczył, że jego miejscem pobytu w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, jest klatka schodowa przy ul. [...]. Organ odwoławczy podniósł, że w niniejszej sprawie zostało ustalone, iż skarżący wchodzi do klatki schodowej budynku przy ul. [...], w celu odebrania korespondencji. Organ podkreślił, że skarżący jest osobą korzystającą ze wsparcia pomocy społecznej od kilkunastu lat, a więc bardzo dobrze znane są mu zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, w tym konieczność ustalenia przez organ, rzeczywistej sytuacji osobistej i dochodowej wnioskodawcy. Podniósł, że pomimo to, wszelkie próby uzyskania od niego informacji odnośnie jego sytuacji życiowej kończą się niepowodzeniem, gdyż konsekwentnie odmawia podania tych informacji. W związku z tym organ stwierdził, że zachowanie skarżącego, polegające na niewskazaniu aktualnego miejsca zamieszkania czy pobytu, a tym samym uniemożliwienie dokonania istotnych ustaleń, wskazuje na brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. W konsekwencji organ odwoławczy stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, wskazuje jednoznacznie na zawiniony przez stronę brak możliwości ustalenia przez organ, sytuacji mieszkaniowej i finansowej strony. Podniósł, że brak współpracy skarżącego z pracownikiem socjalnym, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, stanowi samodzielną podstawę odmowy przyznania mu wnioskowanej pomocy (art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej). W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący T. M. wniósł o uchylenie decyzji organów obydwu instancji. Podniósł, że spełnia wszystkie warunki ustawy o pomocy społecznej, do przyznania zasiłku celowego, okresowego i pomocy w ramach wieloletniego programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Ponadto dodał, że wskazał swoje aktualne miejsce pobytu oraz, że wniósł o wyznaczenie terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego wnosił jak w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi – zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej również P.p.s.a. - następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 tej ustawy, sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zatem ocenia legalność decyzji również z urzędu. W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie uznać należało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż decyzja organu odwoławczego oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, nie naruszają prawa. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o odmowie przyznania T. M. zasiłku celowego. Podstawę materialnoprawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 182), zwanej dalej również "ustawą", regulujące rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania. W świetle art. 2 ust. 1 tej ustawy, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom, przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc ta ma więc na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej. Jednakże udzielane świadczenia mają być adekwatne do sytuacji osób ubiegających się o pomoc. Jednym ze świadczeń pieniężnych jest określony w art. 39 ustawy, zasiłek celowy, który może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu. Podkreślenia jednakże wymagało, że przepisy cytowanej ustawy, nakładają na osoby korzystające z pomocy społecznej, obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Pomoc społeczna spełnia jedynie subsydiarną funkcję, wobec tego konieczne jest współdziałanie wnioskodawcy. Brak aktywności ze strony zainteresowanego pomocą, uprawnia organ do odmowy udzielenia świadczenia. Ocena w powyższym zakresie dotyczy postępowania osoby ubiegającej się o pomoc, m. in. w kwestii umożliwienia organowi dokonania czynności zmierzających do ustalenia jej sytuacji życiowej. Zgodnie natomiast z art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Orzecznictwo sądów administracyjnych, ukształtowane na gruncie art. 106 ust. 4 ustawy, nie pozostawia wątpliwości, że odmowa współdziałania z pracownikiem socjalnym, w rozumieniu art. 11 ust. 2 tej ustawy, ma miejsce także wówczas, gdy polega na uniemożliwieniu przeprowadzenia takiego wywiadu, co skutkuje wydaniem decyzji odmownej. Zgodnie bowiem z art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz § 2 ust. 3 oraz § 7 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 stycznia 2011 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wywiad rodzinny służy do ustalenia przez pracownika socjalnego sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej, majątkowej w miejscu zamieszkania lub pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. Na jego podstawie pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji określonego podmiotu oraz formułuje wnioski dotyczące planowania pomocy, które są podstawą rozstrzygnięcia sprawy. W związku z tym, nie ulega wątpliwości, że podstawowym narzędziem, służącym do ustalenia aktualnej sytuacji życiowej wnioskującego o przyznanie świadczenia, jest właśnie rodzinny wywiad środowiskowy, przy czym jednocześnie jest to środek dowodowy, z którego organ administracyjny, prowadzący postępowanie, nie może zrezygnować, zastępując go innym dowodem. Natomiast z akt administracyjnych sprawy wynika, że organ I instancji w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, w piśmie z dnia 7 maja 2012 r. zwrócił się do skarżącego o wskazanie jego aktualnego miejsca pobytu. W piśmie z dnia 10 maja 2012 r. skarżący poinformował, że jego miejscem pobytu jest klatka schodowa przy ul. [...] w T.. W związku z tym organ wskazał, że lokal mieszkalny nr [...] przy ul. [...]w T., w wyniku eksmisji skarżącego, pozostaje w dyspozycji spółdzielni mieszkaniowej i wobec tego skarżący nie ma prawa w tym lokalu przebywać czy zamieszkiwać. Organ podkreślił, że skarżący nie może również przez dłuższy czas przebywać, a tym bardziej spać, czy pozostawiać jakichkolwiek rzeczy na klatce schodowej. Jednakże dodatkowo – jak podkreślono w decyzji organu I instancji - w dniu 18 kwietnia 2012 r. pracownicy socjalni przeprowadzili czynności z udziałem skarżącego – na klatce schodowej, pod wskazanym przez niego adresem. Czynności te potwierdziły, że wskazany przez skarżącego adres jest miejscem, w którym odbiera korespondencję, gdyż jest w posiadaniu kluczy do skrzynki pocztowej. W tej kwestii – wielokrotnie wskazywanej przez skarżącego - dotyczącej "zamieszkiwania" na klatce schodowej, podkreślić raz jeszcze należało, że klatka schodowa, gdzie skarżący domagał się przeprowadzenia wywiadu, nie może być uznana za miejsce zamieszkania, czy pobytu. Nie wymaga bowiem szerszego wyjaśnienia, że jest to przestrzeń przeznaczona do komunikacji pomiędzy poszczególnymi częściami budynku, a długotrwałe przebywanie i pozostawianie w tej przestrzeni różnych przedmiotów, mogłoby być jedynie uznane za stwarzanie zagrożenia bezpieczeństwa, a nie – jak błędnie rozumuje skarżący – za przejaw zamieszkiwania w takim miejscu. Jednocześnie należało zwrócić uwagę, że w przypadku, gdyby skarżący oświadczył, że jest osobą bezdomną, mogłaby mu zostać udzielona przez organ, pomoc przewidziana w przepisach art. 48 i 49 ustawy o pomocy społecznej, to jednak wymaga współpracy skarżącego z organem pomocy społecznej. Podkreślenia zatem wymagało, że – jak trafnie stwierdził organ w zaskarżonej decyzji - skarżący nie wskazał aktualnego miejsca pobytu pomimo, że został do tego wezwany przez organ I instancji, pod rygorem odmowy przyznania świadczenia. Zasadnie również organ odwoławczy podniósł, że skarżący jest osobą korzystającą ze wsparcia pomocy społecznej od kilkunastu lat, a więc bardzo dobrze znane są mu zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, w tym konieczność ustalenia przez organ, sytuacji osobistej i dochodowej wnioskodawcy. W związku z tym, trafnie organ stwierdził, że zachowanie skarżącego, polegające na niewskazaniu aktualnego miejsca zamieszkania czy pobytu, a tym samym uniemożliwienie dokonania istotnych ustaleń, wskazuje na brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. W konsekwencji przeprowadzenia kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, uznać zatem należało, że brak jest podstaw do stwierdzenia jakichkolwiek nieprawidłowości w postępowaniu administracyjnym przeprowadzonym zarówno przez organ odwoławczy, jak i przez organ I instancji. Ustalenia będące podstawą rozstrzygnięcia, zostały bowiem dokonane na podstawie trafnej oceny dowodów. Ponadto prawidłowa była ocena prawna odniesiona do stwierdzonego w sprawie stanu faktycznego. W świetle całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego i wyżej wskazanych okoliczności, podjęte w sprawie rozstrzygnięcie uznać należało za prawidłowe. Wobec tego brak było podstaw do uwzględnienia skargi, zgodnie zatem z art. 151 P.p.s.a., podlegała ona oddaleniu.