IV SA/Gl 74/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz (spr.), Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lipca 2018 r. sprawy ze skargi P. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym uchyla zaskarżoną decyzję. Prezydent Miasta D. decyzją z dnia [...] nr [...] działając na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 489, dalej "ustawa"), odmówił P. P. umorzenia kwoty w wysokości 4 800 zł stanowiącej należność do zwrotu z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych w okresie od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r. wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu organ w pierwszej kolejności wskazał, że w związku z przyznaniem świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r. na rzecz uprawnionej A. P. w dniu 17 sierpnia 2017 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. wpłynęła prośba P. P. dotycząca umorzenia należności do zwrotu z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych we wskazanym wyżej okresie zasiłkowym. Organ I instancji podniósł, że w ramach prowadzonego postępowania, w dniu 21 sierpnia 2017 r. wystąpiono do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z wnioskiem o przeprowadzenie wywiadu, celem ustalenia sytuacji dochodowej i rodzinnej strony. Na podstawie zgromadzonej dokumentacji organ ustalił, że P. P. jest osobą pozbawioną statusu bezrobotnego w związku z nabyciem prawa do zasiłku stałego. Ponadto ustalono, że strona jest osobą samotnie gospodarującą, przebywającą aktualnie w Przytulisku Dla Bezdomnych Mężczyzn w K. Ponadto stwierdzono, że strona jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, całkowicie niezdolną do pracy do dnia 31 października 2018 r. zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] W ocenie organu całkowita niezdolność do pracy nie pozbawia strony możliwości podjęcia zatrudnienia w zakładzie pracy chronionej, jak również na stanowisku specjalnie dopasowanym do stopnia niepełnosprawności utworzonym przez pracodawcę. Jednocześnie organ podniósł, że strona ubiega się o rentę socjalną, a dodatkowo jako osoba młoda ma możliwość zmiany swojej sytuacji zawodowej i finansowej. Ponadto organ wskazał, powołując się na orzeczenie Sądu Najwyższego, że zasadą jest egzekwowanie należności, natomiast ich umorzenie może nastąpić tylko w sytuacjach szczególnych, do których nie należy brak stałych dochodów i związana z tym trudna sytuacja dochodowa rodziny. Od powyższej decyzji P. P. wniósł odwołanie wskazując na swoją trudną sytuację dochodową i rodzinną. Odwołujący wskazał między innymi, że z uwagi na zaburzenia depresyjno - lękowe jest na etapie kwalifikacji na oddział stacjonarny Uniwersyteckiego Szpitala w K. na Oddział Psychodynamiczny Kliniki Psychiatrii Dorosłych, gdzie leczenie obejmuje okres ok. 3 miesięcy. W wyniku wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...] nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Zdaniem organu przepis powyższy nie pozostawia wątpliwości, że ocena, czy w indywidualnym określonym przypadku zachodzą wspomniane względy, pozostawiona została uznaniu organów. Przepis ten nie pozostawia jednak organom pełnej dowolności. Umorzenie wskazanych wyżej świadczeń, jest wyjątkiem od reguły i nakłada na organ właściwy obowiązek zbadania, czy przedmiotowy wniosek rzeczywiście dotyczy przypadku szczególnie uzasadnionego. Następnie Kolegium powołało się na utrwalone orzecznictwo, zgodnie z którym w przypadku decyzji uznaniowych organ administracyjny zobowiązany jest wyważyć słuszny interes obywatela i interes społeczny. O istnieniu ważnego interesu strony nie decyduje jej subiektywne przekonanie, lecz obiektywne kryteria, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości. Natomiast przez interes społeczny (publiczny) rozumie się dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, korektę błędnych decyzji itd. (wyrok NSA z dnia 21 maja 2003 r., III SA 2752/01, LEX 145004). W ocenie organu interes społeczny wymaga przede wszystkim, aby dokonując redystrybucji środków publicznych organy właściwe w sprawach przedmiotowych świadczeń nie dochodziły ich zwrotu jedynie w wyjątkowych przypadkach. Zdaniem organu odwoławczego organ I instancji dokonał przekonywującej analizy sytuacji dochodowej i rodzinnej strony. Strona pomimo, iż ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności do 31 sierpnia 2018 r., to ma możliwość podjęcia zatrudnienia, na przykład w zakładzie pracy chronionej. Organ odwoławczy podzielił ocenę organu I instancji, że strona, jako osoba młoda ma możliwość w przyszłości zmiany swojej sytuacji zawodowej i finansowej. Ponadto podkreślił, że trudności z wygospodarowaniem niezbędnych środków pieniężnych do wykonania zobowiązania stanowią przypadek zwykły, zaś do przypadku szczególnego można zaliczyć zdarzenie losowe czy długotrwałą chorobę. Organ podniósł, że obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców. Wynika to z faktu, iż alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka poprzez zapewnienie środków na jego utrzymanie, wychowanie czy też edukację. Dobro dziecka jest wartością najważniejszą, podlegającą konstytucyjnej ochronie ze strony Państwa. Skoro strona nie wywiązywała się ze swojego obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci, stały się one uprawnione do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Skoro dłużnik nie wywiązywał się ze swoich zobowiązań, to powinien mieć świadomość, że jego zadłużenie będzie wzrastać i powinien liczyć się z koniecznością spłaty tych należności. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skardze P. P. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił "błędy w ustaleniach faktycznych polegające na naruszeniu przepisów prawa materialnego, w postaci błędnej wykładni art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i przyjęcie, że długotrwała choroba nie jest okolicznością umożliwiającą umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego". Skarżący wskazał, że od 2004 roku cierpi na chorobę psychiczną, która ma ujemny wpływ na jego sytuację życiową. Podniósł, że w jej wyniku był zmuszony przerwać studia oraz nie jest w stanie podjąć żadnej pracy. Ponadto wymaga stałego leczenia farmakologicznego i specjalistycznej opieki lekarskiej. Podkreślił, w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności stwierdzono jego całkowitą niezdolność do pracy. W związku z tym nie ma możliwości podjęcia żadnej pracy, w tym w zakładzie pracy chronionej. Dodał, że jego źródłem utrzymania jest renta socjalna w kwocie 600 zł. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej w zakresie zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), zwanej dalej P.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; - a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; - b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; - c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie stwierdzić należało, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż decyzja organu odwoławczego została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy. Organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Prezydenta Miasta D. o odmowie umorzenia należności skarżącego z tytułu wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie stanowił art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 489, dalej w skrócie, jak dotychczas "ustawa"). Zgodnie z tym przepisem, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Przytoczona norma prawna nie pozostawia wątpliwości, że decyzja wydana na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy, zapada w ramach uznania administracyjnego, na co wskazuje użyte przez ustawę sformułowanie: "organ może umorzyć". Oznacza to sytuację, w której właściwy organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia, może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych lub odmówić zastosowania tego rodzaju ulgi. Istotne jest, że działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza dowolności. Działanie organu musi być zgodne z zasadami postępowania administracyjnego, w szczególności z zasadą zawartą w art. 7 k.p.a., uzupełnioną postanowieniami art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W ramach rozstrzygnięcia wniosku o zastosowanie ulgi w postaci umorzenia wyżej wymienionych należności, konieczne jest ustalenie sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego. Organ ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia, przy czym powinno ono zapaść po wnikliwym wyjaśnieniu i rozważeniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz powinno zostać szczegółowo uzasadnione, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. W przedmiotowej zaś sprawie, uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera stwierdzeń mających fundamentalne znaczenie dla wydania prawidłowego rozstrzygnięcia. Organ odwoławczy wskazał w sposób ogólny, że strona – jako osoba młoda - w przyszłości ma możliwość zmiany swojej sytuacji zawodowej i finansowej. Pominął natomiast całkowicie wskazanie podstaw cytowanego stwierdzenia, co jest szczególnie rażące w świetle podniesionych we wniosku inicjującym postępowanie, a także w odwołaniu, argumentów dotyczących wieloletniego specjalistycznego leczenia skarżącego, a także jego całkowitej niezdolności do pracy. Podkreślenia przy tym wymagało, że skarżący przedłożył obszerną dokumentację dotyczącą m.in. leczenia psychiatrycznego oraz poświadczenie zamieszkiwania w Przytulisku Dla Bezdomnych Mężczyzn w K., zaświadczenie MOPS i kopie decyzji dotyczących tego, że jest objęty pomocą MOPS w K. Dział Pomocy Bezdomnym. Pomimo podniesionych w odwołaniu argumentów dotyczących całkowitej niezdolności skarżącego do pracy, organ nie wskazał podstaw zawartego w decyzji stwierdzenia, że wyżej wymieniony ma możliwość podjęcia pracy w zakładach pracy chronionej. W aktach administracyjnych zamieszczone jest zaś orzeczenie o niepełnosprawności z dnia [...] zgodnie z którym skarżący został uznany za osobę niezdolną do pracy, a według orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z [...] za osobę całkowicie niezdolną do pracy. Analiza powyższych dowodów została jednakże pominięta przez organ. W konsekwencji tego, stwierdzenia organu odwoławczego zawarte w zaskarżonej decyzji nie zostały prawidłowo uzasadnione. Powyższe uchybienie, stanowiło naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 7 i 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. W następstwie tego organ nie ustalił istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych. Wobec tego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., należało uchylić zaskarżoną decyzję. Nie ulega bowiem wątpliwości, że pominięte ustalenia dotyczyły podstaw rozstrzygnięcia wniosku o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z uwagi na powyższe, należało orzec jak w sentencji. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań.