IV SA/Gl 740/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys Sędziowie Sędzia NSA Adam Mikusiński (spr.) Sędzia WSA Andrzej Matan Protokolant Paulina Kowalczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lipca 2011 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 3 ust. 3, art. 8 ust. 1, art. 39 i art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., nr 175, poz. 1362 ze zm.) oraz w oparciu o art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, Kierownik Terenowego Punktu Pomocy Społecznej w K., działająca z upoważnienia Prezydenta Miasta K. odmówiła przyznania H. K. zasiłku celowego na zakup telewizora. W uzasadnieniu organ administracyjny podniósł, iż w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego ustalono, że dochód strony nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz zachodzi dysfunkcja wskazana w art. 7 tej regulacji. Wywiódł jednak, iż przyznanie wnioskowanego świadczenia nie jest możliwe, gdyż wskazana przez wyżej wymienionego potrzeba nie jest potrzebą niezbędną w rozumieniu art. 3 ust. 1 cytowanej ustawy, a tym samym jej zaspokojenie nie odpowiadałoby celom pomocy społecznej. Nadto podkreślił, że strona została umieszczona na liście osób oczekujących na uzyskanie używanych sprzętów z darów przekazywanych przez mieszkańców K.. Określenie przewidywanego terminu otrzymania sprzętu w ramach przekazywanych darowizn nie jest jednak możliwe. H. K. nie zgodził się z wyżej opisaną decyzją i w dniu [...] r. złożył od niej odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K.. Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu Kolegium przywołało i omówiło treść przepisów art. 2 ust.1, art. 3, art. 8 ust 1 oraz art. 39 i art. 40 ustawy o pomocy społecznej. Zaakcentowało, iż w świetle tych unormowań, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Przy powiązaniu tej przesłanki z treścią ustawy, nakazującą uwzględniać cele i możliwości pomocy społecznej nie może zatem budzić wątpliwości, że przy aktualnym stanie finansów publicznych i dużej liczbie osób wymagających pomocy niezbędne potrzeby bytowe należy odnieść do potrzeb elementarnych, koniecznych do egzystencji godnej człowieka. Po drugie wyraz "może" wskazuje na wyposażenie organu decyzyjnego w prawo do uznaniowej oceny, czy w danym, konkretnym przypadku zasiłek celowy powinien być udzielony. Jednocześnie ani przepisy art. 39 cytowanej ustawy określające okoliczności, w których może być przyznany zasiłek celowy, ani też inne uregulowania dotyczące udzielania pomocy ze środków pomocy społecznej nie określają wysokości zasiłku celowego i nie podają precyzyjnych kryteriów jej ustalania. Wyznacznikami rozmiaru tego świadczenia są bowiem - z jednej strony - sytuacja materialna osoby ubiegającej się o wsparcie i cel, na który zasiłek ma być przyznany, a z drugiej - możliwości finansowe organów pomocy społecznej. W orzecznictwie sądowym utrwalił się przy tym pogląd, iż organ administracyjny, bezpośrednio zajmujący się rozdziałem środków z pomocy społecznej jest najlepiej zorientowany w zakresie pomocy niezbędnej dla każdego uprawnionego jak również w możliwościach finansowych pozwalających na zaspokojenie tych potrzeb. Kiedy nie starcza środków dla wszystkich potrzebujących, rzeczą właściwego organu jest wyważenie przyznawanej pomocy, a więc uwzględnienie subiektywnej i obiektywnej sytuacji uprawnionych. W tym miejscu organ odwoławczy wskazał, że w wyniku wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] r. ustalono, iż H. K. gospodaruje samotnie, zajmuje mieszkanie komunalne składające się z jednego pokoju z kuchnią i jest osobą przewlekle chorą z orzeczonym umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, zaś jego dochodem w [...] i [...] r. był dodatek mieszkaniowy w kwocie [...] zł oraz wsparcie w postaci zasiłków celowych z pomocy społecznej. Nadto odrębną decyzją z dnia [...] r. przyznano mu prawo do zasiłku stałego w kwocie 253,30 zł począwszy od [...] r., a w [...] r. otrzymał nadpłatę tego świadczenia za okres od [...] r. do [...] r. Równocześnie Kolegium zaznaczyło, iż w okresie od [...] do [...] r. strona uzyskała wsparcie finansowe z pomocy społecznej w łącznej wysokości [...] zł, co daje średnio miesięcznie kwotę [...] zł otrzymując dodatkowo wsparcie w formie dodatku mieszkaniowego oraz bezpłatnego pobytu w Dziennym Domu Pomocy Społecznej wraz z wyżywieniem. Jej potrzeby bytowe są więc zaspokajane wyłącznie ze świadczeń otrzymanych w ramach pomocy społecznej w formie materialnej i bezgotówkowej oraz w postaci dodatku mieszkaniowego a ich wysokość jest porównywalna z kwotą minimalnego wynagrodzenia za pracę, jaką otrzymują osoby zatrudnione. W dalszej części uzasadnienia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. opisało cały szereg decyzji administracyjnych, mocą których H. K. uzyskał wsparcie z pomocy społecznej w formie zasiłków celowych, w [...] r., na łączną kwotę [...] zł, w [...] r., na kwotę [...] zł, w [...] r., na kwotę [...] zł, w [...] r., na kwotę [...] zł, w [...] r., na kwotę [...] zł, w [...] r., na kwotę [...] zł (w tym nadpłata zasiłku stałego za poprzednie miesiące w wysokości [...] zł) oraz w [...] r., na kwotę [...] zł. Organ drugiej instancji zaakcentował, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. przesłał dokumenty obrazujące aktualnie obowiązującą politykę świadczeń dostosowaną do możliwości finansowych tej instytucji. Równocześnie Dyrektor wspomnianej placówki przedstawił informację, w której wskazano, iż biorąc pod uwagę przewidywaną kwotę oraz planowaną liczbę rodzin (szacunkowo w skali roku) obliczono, że rodzina może otrzymać pomoc w kwocie 1.180, 00 zł. Przyjmując zaś, że w skali roku rodziny korzystają ze wsparcia Ośrodka średnio przez okres 8 miesięcy uśrednione miesięczne świadczenie wyniosłoby 147 zł. Zważywszy powyższe Kolegium wywiodło, że sytuacja strony znana jest organom pomocy społecznej ze względu na zakres, jak i okres w jakim H. K. jest objęty wsparciem pomocy społecznej. Jakkolwiek przy tym przyznało, że sytuacja osobista i materialna wnioskodawcy jest trudna, to jednak podkreśliło, iż celem pomocy społecznej jest udzielenie wsparcia osobom rzeczywiście go potrzebującym, a świadczenia uzyskane w ramach pomocy społecznej nie mogą stanowić stałego źródła dochodu. Wnioskujący powinien więc mieć świadomość konieczności racjonalnego i oszczędnego gospodarowania środkami własnymi, jak i otrzymywanymi z pomocy społecznej oraz nabywać produkty o wartości adekwatnej do swoich możliwości - za kwoty minimalne pozwalające zaspokoić niezbędne potrzeby. Udzielane mu wsparcie jest bowiem w skali roku kilkukrotnie większe niż przeciętna przewidywana pomoc udzielana przez Ośrodek jednej rodzinie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach H. K. dał wyraz swojemu niezadowoleniu z treści rozstrzygnięcia organu odwoławczego. Wskazał bowiem, że w toku postępowania jego sytuacja materialna i zdrowotna nie została zbadana w sposób dostatecznie dokładny a ustalenia, na które powołano się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie odpowiadają prawdzie. Równocześnie skarżący poddał krytyce pracę Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. podnosząc, że nie stworzono dla niego spójnego programu wsparcia, zaś udzielana mu przez tę instytucję pomoc jest niewystarczająca i nie zapewnienia zaspokojenia minimum jego niezbędnych potrzeb życiowych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie i powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu swojej decyzji wywiodło, że nie znajduje podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska. Następnie, to jest w dniu [...] r. pełnomocnik ustanowiony dla skarżącego w ramach przyznanego prawa pomocy - adwokat L. G. złożyła do Sądu pismo procesowe datowane na [...] r., w treści którego oświadczyła, iż podtrzymuje skargę H. K. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającego ją rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Wskazała bowiem na naruszenie art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i brak uwzględnienia zarówno interesu społecznego jak i słusznego interesu strony, a także art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o pomocy społecznej, poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że wnioskowana potrzeba nie jest - zważywszy obecny etap rozwoju społeczeństwa - potrzebą niezbędną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Na wstępie należy podnieść, że po myśli art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z treścią art. 134 §1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 §1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym kontekście uznano, że skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) wykazała bowiem, iż rozstrzygnięcie stanowiące jej przedmiot nie narusza obowiązującego prawa. Przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r., o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., nr 175, poz. 1362 ze zm.), przewidują różne formy i rodzaje świadczeń udzielanych przez gminy osobom i rodzinom takiej pomocy oczekującym. W świetle art. 2 tej regulacji, zasadniczym celem pomocy społecznej jest zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych uprawnionych, przy równoczesnym umożliwieniu przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których uprawnione osoby i rodziny nie są w stanie pokonać przy użyciu własnych uprawnień, zasobów i możliwości oraz umożliwienie osobie lub rodzinie życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Jednym ze świadczeń określonych w przywołanej ustawie jest zasiłek celowy. Jak wynika z art. 39 ust. 1 i 2 cytowanej regulacji, również ta forma pomocy przyznawana jest na realizację niezbędnej potrzeby bytowej, a w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Trzeba tu podkreślić, że zgodnie z art. 3 przywołanej ustawy rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Pomoc społeczna udzielana jest bowiem osobom, czy rodzinom między innymi z powodu ich ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, ciężkiej choroby. Bez wątpienia te warunki przyznania skarżącemu pomocy zostały w sprawie spełnione. Jakkolwiek jednak H. K. znajduje się w trudnej sytuacji osobistej i materialnej, to nie można z góry niejako przyjmować, że wszelkie możliwe świadczenia udzielane przez organy pomocy społecznej są mu należne. W sprawie jest poza sporem, że skarżący spełnia kryterium dochodowe, od którego uzależnione jest przyznanie zasiłku celowego. Organy obydwu instancji, odmawiając przyznania mu żądanego świadczenia nie przekroczyły jednak granic uznania administracyjnego. W toku postępowania szczegółowo bowiem ustaliły, że korzysta on z regularnego, częstego i relatywnie znacznego wsparcia Ośrodka Pomocy Społecznej otrzymując pomoc w formie zasiłków celowych na niezbędne wydatki czy dofinansowanie do bieżących potrzeb i korzystając bezpłatnie z usług Dziennego Domu Pomocy Społecznej. Warto też zwrócić uwagę, że pobiera dodatek mieszkaniowy, a dodatkowo w [...] r. przyznano mu prawo do zasiłku stałego i otrzymał z tego tytułu nadpłatę należną za okres począwszy od [...] r. W tym stanie rzeczy uprawnionym było twierdzenie, że wsparcie udzielane skarżącemu jest odpowiednie do jego sytuacji i zabezpiecza niezbędne potrzeby bytowe, a z drugiej strony uwzględnia możliwości finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej. Przyczyną podjętego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia dotyczącego zasiłku na wskazany we wniosku cel było stanowisko, zgodnie z którym zakup telewizora nie stanowi niezbędnej potrzeby życiowej. Z drugiej strony, powodem odmowy były ograniczone możliwości finansowe Ośrodka, które zostały przez organy precyzyjnie zaprezentowane, przy równoczesnym objęciu strony szerokim wsparciem świadczeniami z pomocy społecznej. W tym kontekście zarzuty podniesione w skardze jak i wyrażone przez reprezentującego stronę pełnomocnika nie mogły odnieść skutku. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium w sposób dostateczny wykazało, iż w ramach przeprowadzonego postępowania poddano wnikliwej ocenie wszystkie istotne okoliczności sprawy, a przytoczona przez organ odwoławczy argumentacja spełnia wymogi określone w art. 107 §3 K.p.a., wskazując fakty oraz dowody, na których oparto rozstrzygnięcie. Należy dodać, że organy administracji działające na podstawie przepisów prawa materialnego (art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej), przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, są obowiązane zgodnie z zasadą art. 7 K.p.a., załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków. Nie jest więc tak, że każda osoba spełniająca warunki do przyznania pomocy społecznej musi tę pomoc uzyskać w żądanej wysokości i na każdy cel. Organy pomocy społecznej dysponujące określoną pulą środków finansowych powinny bowiem rozeznać potrzeby osób ubiegających się o wsparcie. Trzeba przy tym zaznaczyć, że brak jest podstaw do kwestionowania wyrażonego w zaskarżonej decyzji stanowiska, że wnioskowana potrzeba nie jest potrzebą niezbędną w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Po pierwsze bowiem, posiadanie telewizora nie jest zdaniem Sądu konieczne do zapewnienia egzystencji w warunkach odpowiadających godności człowieka, gdyż jego brak nie musi stanowić przeszkody w normalnym funkcjonowaniu i bytowaniu danej osoby. Po drugie natomiast, warto mieć w polu widzenia, że organ pierwszej instancji podjął działania mające na celu zaspokojenie tej potrzeby składając zapotrzebowanie na uzyskanie dla H. K. używanych sprzętów (w tym telewizora) z darów przekazywanych przez mieszkańców K. Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej (stosowne pismo w tej sprawie stanowi kartę nr [...] akt administracyjnych pierwszej instancji). W takiej sytuacji przyznanie wsparcia finansowego na powyższy cel nie korespondowałoby z celem pomocy społecznej zdefiniowanym w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. Zważywszy wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że zaskarżony akt nie narusza prawa w stopniu mogącym uzasadniać jego uchylenie i dlatego działając na podstawie art. 132 oraz w oparciu o art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.