IV SA/Gl 740/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant st. sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi T.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Prezydent Miasta T. decyzją z dnia [...] nr [...] odmówił przyznania T. M. pomocy w postaci zasiłku celowego na zakup żywności, lekarstw oraz pokrycie opłat za mieszkanie. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż strona w dniu 22 lutego 2012r. złożyła wniosek o pomoc finansową na wskazane potrzeby. Do wniosku T. M. dołączył jako jedyny dokument potwierdzający jego sytuację zaświadczenie z urzędu pracy. We wniosku strona wskazała jako swój adres ul. [...] w T. Organ mając świadomość, iż wnioskodawca pod wskazanym adresem nie mieszka (został bowiem wyeksmitowany; pozostaje tam jedynie zameldowany choć toczy się postępowania o wymeldowanie) i nie chce wskazać aktualnego miejsca pobytu pismem z 27 lutego 2012r. wezwał stronę do podania aktualnego miejsca pobytu w celu umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W odpowiedzi z dnia 29 lutego 2012r. T. M. poinformował, iż "pan pilnujący mieszkania umożliwi przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w mieszkaniu przy ul. [...]. Ośrodek Pomocy Społecznej ponownie wezwał stronę do podania aktualnego miejsca pobytu. Strona pismem z dnia 14 marca 2012 r. wskazała jako miejsce pobytu klatkę schodową przy ul. [...]. W dalszej kolejności organ wskazał, iż w dniu 18 kwietnia 2012 r. pracownicy socjalni udali się pod wskazany adres celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. T. M. podał, iż przebywa na klatce schodowej przy skrzynkach pocztowych, nie posiada żadnych rzeczy osobistych ani przedmiotów świadczących o zamieszkiwaniu w tym miejscu. Z dokumentacji posiadanej przez Ośrodek wynika, że lokal przy ul. [...] znajduje się w dyspozycji Spółdzielni po przeprowadzonej eksmisji wnioskodawcy z tego lokalu, a postępowanie o wymeldowanie z pobytu stałego jest w toku. Wskazano, iż Komenda Miejska Policji poinformowała, iż nie odnotowano żadnych zgłoszeń dotyczący osób, które mogłyby zamieszkiwać na klatce schodowej przy ul. [...]. Policja ustaliła, iż strona jest widywana w tej klatce w celu odbioru korespondencji, jednak jej nie zamieszkuje, a aktualne miejsce pobytu strony nie jest znane. Po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego i uzyskaniu powyższych informacji organ doszedł do wniosku, że podany adres nie jest miejscem zamieszkania ani pobytu strony. Ponadto Poczta Polska pismem z dnia 20 kwietnia 2012r. wskazała, iż przesyłki przychodzące do T. M. są doręczane zwykle przez listonosza na klatce schodowej przy ul. [...], a w przypadku jego nieobecności listonosz zawiadomienie o nadejściu przesyłki pozostawia w skrzynce oddawczej nr [...]. Organ zaakcentował, że nie jest w stanie również ustalić sytuacji materialnej wnioskodawcy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w piśmie z dnia 13 kwietnia 2012r. poinformował, że T. M. nie uzyskuje żadnego świadczenia. Równocześnie Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. w piśmie z dnia 20 kwietnia 2012r. zaznaczył, że strona nie złożyła zeznania podatkowego za rok 2010r. i za rok 2011r. T. M. podniósł, że utrzymuje się z pożyczek od znajomych i rodziny, lecz odmawia podania wysokości kwot, którymi dysponuje oraz danych pożyczkodawców. Podniesiono, iż strona nie udokumentowała wydatków na leki w postaci rachunków imiennych bądź wycenionych recept, nie posiada również książeczek opłat mieszkaniowych (czynsz, energia, gaz). W konkluzjach wskazano, iż z uwagi na brak współpracy z pracownikiem socjalnym oraz z uwagi na zachowanie strony i brak możliwości ustalenia faktycznej sytuacji mieszkaniowej, rodzinnej i materialnej zasadna jest odmowa przyznania wnioskowanych świadczeń. Od tej decyzji odwołanie wniósł T. M., który wyraził swoje niezadowolenie z podjętego rozstrzygnięcia. Odwołujący krytycznie ocenił działanie pracowników Ośrodka oraz wskazał, że z uwagi na niepełnosprawność zmuszony jest do korzystania z pomocy społecznej. Zaznaczył, iż jest zameldowany w lokalu przy ul. [...] oraz przebywa na klatce schodowej bez żadnych środków do życia. W ocenie strony jego trudną sytuację życiową spowodował pracownik socjalny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz omówił zasady przyznawania pomocy społecznej. W tym zakresie wskazał między innymi na treść art. 39, art. 8 ust. 1 pkt 2 oraz art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009r Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Kolegium podkreśliło, że organy pomocy społecznej rozpatrując wnioski o przyznanie pomocy materialnej obowiązane są ustalić rzeczywistą sytuację osoby lub rodziny ubiegającej się o takie świadczenie. Cel ten zostanie osiągnięty w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania strony lub w miejscu pobytu. Zdaniem organu rzetelne przeprowadzenie rozeznania sytuacji wnioskodawcy i jego potrzeb wymaga współdziałania z pracownikiem socjalnym, w tym poinformowania go o rzeczywistych dochodach i sytuacji majątkowej osoby ubiegającej się o świadczenie. W art. 106 i art. 107 ustawy o pomocy społecznej wskazano, iż decyzję administracyjną o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, mającego na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej dochodowej i majątkowej osób i ich rodzin. Zaznaczono, że wywiad środowiskowy stanowi podstawowy element postępowania wyjaśniającego w sprawie z pomocy społecznej i jest traktowany jako obowiązkowy sposób zbierania informacji o wnioskodawcy. Specyfika postępowania wyjaśniającego w sprawie o świadczenia z pomocy społecznej wymaga aktywności ze strony wnioskodawcy, którego rolą jest wprowadzenie pracownika socjalnego w swoją trudną sytuację życiową. Nie jest bowiem możliwe wszechstronne ustalenie i ocena bez współdziałania przedstawiciela organu i podmiotu ubiegającego się o pomoc. Z tego powodu zasadne było wprowadzenie w art. 11 ust. 2 w/w ustawy warunku współdziałania jako jednej z przesłanek udzielenia wsparcia. Następnie organ odwoławczy przytoczył działania organu I instancji mające na celu ustalenie faktycznego miejsca pobytu strony i przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Kolegium stwierdziło, że w trakcie postępowania administracyjnego zostały podjęte kroki zmierzające do ustalenia rzeczywistej sytuacji mieszkaniowej i finansowej strony. Jednakże T. M. nie wskazał aktualnego miejsca zamieszkania bądź pobytu, nie udzielił również wyjaśnień pozwalających na ustalenie jego faktycznej sytuacji finansowej. Stwierdzono, że strona bardzo dobrze zna zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, w tym konieczność ustalenia przez organ rzeczywistej sytuacji osobistej i dochodowej wnioskodawcy. Jednakże wszelkie próby uzyskania od T. M. informacji odnośnie jego sytuacji życiowej kończą się niepowodzeniem. Wobec odmowy podania informacji pozwalających na ustalenie faktycznej sytuacji życiowej, organ nie ma możliwości zweryfikowania składanych przez stronę oświadczeń odnośnie pomocy pieniężnej otrzymywanej od innych osób. Nie jest możliwe ustalenie czy faktycznie ta pomoc jest udzielana, w jakiej wysokości i na jakich zasadach. W konsekwencji podzielono stanowisko organu I instancji dotyczące tego, że zachowanie odwołującego polegające na niewskazaniu aktualnego miejsca pobytu, a tym samym uniemożliwienie poczynienia ustaleń w zakresie sytuacji życiowej wskazuje na brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje jednoznacznie na zawiniony przez stronę brak możliwości ustalenia przez organ rzeczywistej sytuacji mieszkaniowej i finansowej strony, co jest przejawem braku współpracy strony z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, który stanowi samodzielną podstawę do odmowy przyznania stronie wnioskowanej pomocy (art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach T. M. zakwestionował rozstrzygnięcie organu odwoławczego. Podniósł, że jest osobą niepełnosprawną, która zmuszona jest korzystać z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. W ocenie T. M. Ośrodek ponosi odpowiedzialność za jego obecną sytuację. Zdaniem skarżącego Kolegium "nie sprawdziło jego miejsca pobytu", ale oparło się na "fałszywym działaniu pracownika socjalnego i Ośrodka". Skarżący podniósł, że spełnia wszelkie wymogi do otrzymania wnioskowanego świadczenia. Nadto wskazał organowi miejsce aktualnego pobytu oraz wniósł o wyznaczenie terminu do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Dokonując kontroli legalności działania organów administracji, w świetle brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. (Dz. U. z 2012r. poz. 270), zwanej dalej P.p.s.a., sądy administracyjne mogą w razie uznania kontrolowanego aktu, za nielegalny w rozumieniu w/w przepisów, uchylić ten akt lub stwierdzić jego nieważność. Zgodnie zaś z art.134 § 1 tej ustawy, rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanymi zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zatem oceniają legalność decyzji również z urzędu. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrolowana decyzja wydana została na gruncie ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009r. Nr 175 poz. 1362 ze zm.). Skarżący wnioskiem z dnia 22 lutego 2012r. wystąpił o przyznanie zasiłku celowego na zakup żywności, leków oraz pokrycie opłat za mieszkanie. Potrzeby zgłoszone we wniosku skarżącego zasadniczo odpowiadały celom, o których mowa w art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Jednakże objęcie pomocą społeczną obwarowane jest jeszcze szeregiem innych warunków. Beneficjent musi bowiem spełniać kryterium dochodowe, a nadto wykazać wolę współpracy z organami pomocy społecznej. Współpraca ta polega przede wszystkim na ujawnieniu swojej rzeczywistej sytuacji życiowej, majątkowej czy zdrowotnej. Posiadanie aktualnej i pełnej wiedzy o niezaspokojonych niezbędnych potrzebach, jak również o możliwościach po stronie beneficjentów pomocy społecznej, przeciwdziała trwonieniu środków przeznaczonych na wsparcie dla najbardziej potrzebujących. Środki publiczne przekazywane w ramach pomocy społecznej muszą być skierowane wyłącznie do tych osób czy rodzin, które rzeczywiście nie są w stanie samodzielnie przezwyciężyć trudnej sytuacji życiowej. Z tych też względów ustawodawca uzależnił możliwość wydania decyzji administracyjnej o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia od przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, o czym mowa w art. 106 ust.4 i art.107 ustawy o pomocy społecznej. W myśl art. 107 ust. 1 ustawy rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin. Stosownie do treści art. 107 ust. 5 pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Sprawę miejsca przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego reguluje rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2012r. poz. 712), które zastąpiło rozporządzenie tego Ministra z dnia 25 stycznia 2011r. Zgodnie z treścią § 2 ust. 3 obu tych aktów prawnych wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu. Obowiązkiem skarżącego, jako osoby wnioskującej o przyznanie mu pomocy ze środków publicznych, było udzielenie organowi administracji wszelkich niezbędnych informacji w celu ustalenia jego sytuacji osobistej oraz dochodowej. Tymczasem materiał przedstawiony w aktach nie pozwala jednak uznać, że wypełnił on ten obowiązek. Z tych przyczyn trafne jest stanowisko organów administracji, co do tego, że zachowanie skarżącego wyczerpuje znamiona braku współdziałania osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji, co zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Z akt administracyjnych wynika, że skarżący podał jako miejsce zamieszkania (przebywania) klatkę schodową domu przy ul. [...]w T. W tym miejscu w dniu 18 kwietnia 2012r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy i skarżący ponownie wskazał jako adres pobytu klatkę schodową, a adres zamieszkania lokal przy ul.[...]. Ustalono, że skarżący nie posiada tam żadnych rzeczy osobistych ani przedmiotów świadczących o zamieszkiwaniu na terenie klatki schodowej. Jednocześnie jak wynika z pisma Policji z dnia 16 kwietnia 2012r, nie odnotowano zgłoszeń bądź skarg dotyczących osób, które miałyby zamieszkiwać w klatce schodowej przy ul, [...] w T. Z pisma Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w T. wynika, że lokal mieszkalny przy ul. [...] pozostaje w dyspozycji tej spółdzielni. Ponadto skarżący został z tego lokalu wyeksmitowany. Powyższe wskazuje, że T. M. skarżący pod wskazanym adresem nie przebywa ani nie zamieszkuje. Jednocześnie po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego organ zwrócił się do strony pismem z dnia 7 maja 2012r. o wskazanie aktualnego adresu pobytu z pouczeniem, iż niewskazanie tej informacji potraktowane zastanie jako brak współpracy z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Pomimo tego T. M. w dalszym ciągu twierdził, że jego miejscem pobytu jest klatka schodowa przy ul. [...] w T. i jednocześnie nie określił się, jako osoba bezdomna. Uczynił tak mimo pełnej świadomości, co do pozostawania tej informacji w bezspornej sprzeczności z faktami udokumentowanymi w toku postępowania. Przekazywanie niewątpliwie nieprawdziwych danych powinno być traktowane nie tylko jako odmowa współpracy z organem lecz wręcz próba dezinformowania organu. Jednocześnie należy dodać, że skarżący pomimo twierdzeń o pożyczkach od znajomych w trakcie wywiadu środowiskowego w dniu 18 kwietnia 2012r. odmówił podania wysokości kwot, którymi dysponuje oraz danych dotyczących pożyczkodawców. Nadto nie udokumentował wydatków na leki w postaci rachunków bądź recept, jak i nie posiada książeczek opłat mieszkaniowych. Postawa prezentowana przez skarżącego słusznie zatem potraktowana została jako brak współdziałania w rozwiązywaniu trudności życiowych. Natomiast po myśli art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Zdaniem Sądu, skarżący ubiegając się o wsparcie ze środków publicznych, powinien mieć świadomość, że pomoc społeczna nie jest bezwzględnym uprawnieniem przysługującym każdemu, kto o nią wystąpi. Spośród wielu potrzebujących, wybór najbardziej legitymowanych do pomocy ze środków budżetowych, należy do organu. Decydujące znaczenie ma tu stan faktyczny sprawy, a w tym możliwości własne beneficjenta i jego zasoby. Dlatego tak ważny jest obowiązek współdziałania stron z organami. W tej sytuacji niepodanie danych na temat miejsca faktycznego pobytu uniemożliwia sprawdzenie faktycznych warunków życiowych wnioskodawcy i określenie jego sytuacji osobistej oraz majątkowej. Tym samym odmowa współdziałania z organem zasadnie oceniona została jako przyczyna negatywnego rozpatrzenia wniosku skarżącego. T. M. podniósł w skardze, że jako osoba niepełnosprawna zmuszony jest do korzystania za pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. Należy stwierdzić, że skarżący legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności, co umożliwia mu podjęcie zatrudnienia. Jednocześnie wbrew twierdzeniom skarżącego organ odwoławczy nie oparł się na fałszywych ustaleniach poczynionych w trakcie postępowania przed organem I instancji. Ponadto okoliczność, iż skarżący otrzymywał pomoc do czerwca 2011r. nie przesądza o tym, że każdy kolejny wniosek o przyznanie zasiłku będzie rozpoznany pozytywnie. Stanowiska organów wyrażone w innych sprawach nie mogą bowiem stanowić podstawy rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Reasumując należy stwierdzić, że toku postępowania administracyjnego zebrano w sposób wyczerpująco materiał dowodowy pozwalający na rozstrzygnięcie sprawy, co do jej istoty, a nadto prawidłowo go oceniono, uzasadniając przy tym w sposób przekonywujący zajęte stanowisko. W tym stanie rzeczy należało orzec, po myśli art. 151 P.p.s.a, jak w sentencji.