IV SA/Gl 744/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki(spr.) Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2006r. sprawy ze skargi D. D., M. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie spraw uczniów-egzekucji administracyjnej świadczeń niepieniężnych oddala skargę W dniu [...] r. Dyrektor [...] nr [...] w Z. wystawił tytuł wykonawczy na D. D. z uwagi na nie realizowanie obowiązku szkolnego przez M. D.. W następstwie tego tytułu Prezydent Miasta Z. postanowieniem z dnia [...] r. wydanym na podstawie art. 119, art. 121 § 1 i 2 oraz art. 122 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 1991 r. Nr 36, poz. 161 ze zm.), nałożył na D. i M. D. grzywnę w wysokości [...]zł ([...] zł) z powodu nie realizowania obowiązku szkolnego przez syna M. D.. W motywach postanowienia wskazano, że małoletni M. D. w dalszym ciągu nie realizuje obowiązku szkolnego. Zaznaczono także, że postanowieniem z dnia [...] r. została nałożona grzywna w kwocie [...] zł celem wyegzekwowania realizacji obowiązku szkolnego od opiekunów prawnych M. D., jednakże grzywna ta nie została uiszczona i nie podjęto realizacji obowiązku szkolnego. Zażalenie na postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia pismem z dnia [...] r. wnieśli skarżący. Skarżący podnieśli, że Sąd Rejonowy w Z. postanowieniem z [...] r. potwierdził dopełnienie przez nich obowiązku szkolnego względem syna, nadto wskazali, że szkoła winna rozważyć możliwość nauczania indywidualnego po zebraniu materiału z poradni odnośnie wydanych opinii o potrzebie nauczania indywidualnego. Dodatkowo zaznaczyli, że organ pierwszej instancji nie rozważył możliwości finansowych rodziny, a na okoliczności te wskazało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w postanowieniu z dnia [...] r. uchylające wcześniejsze postanowienie Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. postanowieniem z dnia [...] r. wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 18, art. 29 § 1 i art. 119 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.) utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego postanowienia organ odwoławczy wskazał, że zaskarżone postanowienie wydane zostało w ramach ponownie prowadzonego postępowania, gdyż organ ten postanowieniem z dnia [...] r. uchylił postanowienie Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W ramach tego postępowania ponownie wystawiono tytuł wykonawczy, a następnie wydano zaskarżone postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia w wysokości [...] zł. Zdaniem organu odwoławczego organ pierwszej instancji dopełnił wymogi wynikające z postanowień art. 119 i art. 122 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a w szczególności na tytule wykonawczym widoczne jest potwierdzenie jego odbioru. Odniósł się on także do wysokości grzywny i uznał, że została ona nałożona w wysokości odpowiadającej przepisom prawa. Pismem procesowym z dnia [...] r. D. D. i A. D. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. W skardze tej podnieśli, że organy administracji przerzuciły na nich konsekwencje niedopełnienia obowiązków związanych z niezapewnieniem synowi indywidualnego nauczania. Zdaniem ich Sąd Rejonowy w Z. postanowieniem z dnia [...] r. sygn. akt [...] nie podzielił zarzutów stawianych przez Dyrektora [...] nr [...] w Z. o nie realizowaniu przez syna obowiązku szkolnego. Nadto zarzucili Dyrektorowi [...] nr [...] w Z. oraz organowi pierwszej instancji działania uniemożliwiające synowi realizowanie obowiązku szkolnego, ponieważ wbrew postanowieniom Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Z. nie zapewniają synowi nauczania indywidualnego. Dodatkowo zaznaczyli, że z postanowienia Sądu Rejonowego w Z. wynika, że nie oni są winni nie realizowania przez syna obowiązku szkolnego, lecz jest to spowodowane działaniami wskazanych organów. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i przywołał analogiczną argumentację, jaką przedstawił w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonego postanowienia przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), nie wykazała by zaskarżone postanowienie naruszało wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Według postanowień art. 14 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. nr 256, poz. 2572 ze zm.) nauka w szkole jest obowiązkowa do ukończenia 18 roku życia. Obowiązek szkolny dziecka rozpoczyna się z początkiem roku szkolnego w tym roku kalendarzowym, w którym dziecko kończy 7 lat oraz trwa do ukończenia gimnazjum, nie dłużej jednak niż do ukończenia 18 roku życia. Niespełnienie obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki podlega egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Stosownie do postanowień art. 119 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.) grzywnę w celu przymuszenia nakłada się, gdy egzekucja dotyczy spełnienia przez zobowiązanego obowiązku znoszenia lub zaniechania albo obowiązku wykonania czynności, której z powodu jej charakteru nie może spełnić inna osoba za zobowiązaną. Zgodnie natomiast z treścią art. 122 cytowanej ustawy grzywnę w celu przymuszenia nakłada organ egzekucyjny, który doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego zgodnie z art. 32 oraz postanowienie o nałożeniu grzywny. Postanowienie o nałożeniu grzywny powinno zawierać również wezwanie do uiszczenia nałożonej grzywny w oznaczonym terminie z pouczeniem, że w przypadku nieuiszczenia grzywny w terminie zostanie ona ściągnięta w trybie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, a także wezwanie do wykonania obowiązku określonego w tytule wykonawczym w terminie wskazanym w postanowieniu, z zagrożeniem, że w razie niewykonania obowiązku w terminie, będą nakładane dalsze grzywny w tej samej lub wyższej kwocie. Z kolei z postanowień § 13 pkt 3 lit. "e" rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541 ze zm.) wynika, że postępowanie egzekucyjne może być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadkach, gdy egzekucja dotyczy należności z tytułu grzywien w celu przymuszenia nakładanych w postępowaniu egzekucyjnym obowiązków o charakterze niepieniężnym. W tym miejscu przyjdzie zwrócić uwagę na istotę grzywny w celu przymuszenia. Grzywna ta nie jest formą kary, lecz instrumentem przy pomocy, którego organ administracji stara się skłonić podmiot zobowiązany do wykonania określonego obowiązku wynikającego z przepisu prawa lub aktu administracyjnego, a tego obowiązku nie realizuje. Tym bardziej, że w myśl art. 126 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji po zrealizowaniu obowiązku objętego grzywną w celu przymuszenia zobowiązany może domagać się zwrotu uiszczonej grzywny. W rozpatrywanej sprawie organy administracji publicznej nałożyły na D. D. i M. D. grzywnę w celu przymuszenia z uwagi na niezrealizowanie obowiązku szkolnego przez M. D.. Jak wynika z akt administracyjnych postępowanie w sprawie uruchomione zostało w następstwie wniosku zgłoszonego do Prezydenta Miasta Z. przez Dyrektora [...] nr [...] w Z. o nie realizowaniu przez M. D. obowiązku szkolnego. W następstwie tego wniosku wskazany organ postanowieniem z dnia [...] r. nałożył na D. i M. D. grzywnę w wysokości [...] zł, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. postanowieniem z dnia [...] r. utrzymało to postanowienie w mocy. Pomimo wydania wskazanych postanowień M. D. w dalszym ciągu nie realizował obowiązku szkolnego. Z tego też powodu Prezydent Miasta Z. postanowieniem z dnia [...] r. nałożył na skarżących nową grzywnę w celu przymuszenia w wysokości [...] zł, jednakże organ odwoławczy postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W następstwie tego rozstrzygnięcia Prezydent Miasta Z. w dniu [...] r. w wyniku pisma Dyrektora [...] nr [...] w Z. z dnia [...] r. wystawił tytuł wykonawczy, w którym stwierdził, że M. D. nie realizuje obowiązku szkolnego wynikającego z ustawy o systemie oświaty. Z kolei w dniu [...] r. Prezydent Miasta Z. w drodze postanowienia wezwał ponownie do wykonania obowiązku szkolnego i nałożył na D. i M. D. grzywnę w celu przymuszenia w wysokości [...] zł. W następstwie wniesionego zażalenia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. utrzymało je w mocy i nie dopatrzyło się naruszeń przepisów prawa, a w szczególności zaznaczyło, że wskazane postanowienie i tytuł wykonawczy doręczone zostały w dniu [...] r. oraz obniżono wysokość wcześniej nałożonej grzywny do [...] zł, a tym samym wypełniono te obowiązki, których wykonania domagał się ten organ przy uwzględnieniu wcześniejszego zażalenia. Przedstawiony przebieg postępowania oraz podejmowane w jego ramach rozstrzygnięcia pozwalają uznać, że organy administracji podejmowały je z uwzględnieniem obowiązujących unormowań. W ocenie niniejszej sprawy przyjdzie zauważyć, że poza wszelką dyskusją jest to, że M. D. nie realizuje obowiązku szkolnego, ponieważ nie uczęszcza na zajęcia szkolne do [...] nr [...] w Z.. Skarżący z kolei w zażaleniu od postanowienia organu pierwszej instancji oraz w skardze podnoszą jeden kluczowy argument w sprawie, a mianowicie, że Sąd Rejonowy w Z. przywoływanym postanowieniem z dnia [...] r. nie wszczął postępowania w następstwie zawiadomienia dokonanego przez Dyrektora [...] nr [...] w Z. o niezrealizowaniu obowiązku szkolnego przez M. D.. Z treści powyższego postanowienia skarżący wyprowadzają wniosek, że uruchomienie przedmiotowego postępowania oraz nałożenie na nich grzywny w celu przymuszenia jest bezpodstawne, gdyż syn ich nie realizuje obowiązku szkolnego z tego powodu, ze szkoła nie zapewnia mu indywidualnego nauczania. W tej sytuacji przybliżenia wymaga uzasadnienie wskazanego postanowienia. Sąd nie znalazł podstaw do stosowania środków wychowawczych, ponieważ obecny stan zdrowia nieletniego nie jest dobry. Nieletni cierpi na wiele schorzeń i szkoła winna rozważyć możliwość nauczania indywidualnego po zebraniu materiałów z poradni odnośnie wydanych opinii o potrzebie nauczania indywidualnego. Z opinii Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Z. z dnia [...] r. o potrzebie kształcenia specjalnego wynika, że M. D. wymaga takiego kształcenia do końca szkoły podstawowej i gimnazjum. W zaleceniach wskazuje się na stosowanie wobec niego kształcenia specjalnego dla dziecka przewlekle chorego w szkole ogólnodostępnej wg programu szkoły masowej z dostosowaniem wymagań edukacyjnych do poziomu możliwości intelektualnych i zdrowotnych chłopca. Stwierdzono niezbędność przydzielenia godzin rewalidacji indywidualnej w celu wyrównywania deficytów, niedoborów rozwojowych oraz braków w wiadomościach szkolnych, co winno być realizowane indywidualnie. Z powyższej opinii wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że M. D. winien uczęszczać do szkoły masowej, która winna zapewnić mu indywidualny tok nauczania. Ze wskazań zamieszczonych we wskazanej opinii nie wynika, że syn skarżących nie może uczęszczać do szkoły masowej, wręcz przeciwnie obowiązek taki został przewidziany, natomiast szkoła, do której M. D. będzie uczęszczał zobowiązana jest do zapewnienia odpowiednich warunków i dodatkowych zajęć dla niego. Przedstawione okoliczności dotyczące obowiązku kształcenia specjalnego oraz przewidziane zalecenia pozwalają uznać, że rodzice M. D. zobowiązani są do zapewnienia realizacji obowiązku szkolnego przez syna. Zatem podstawowy zarzut skarżących sprowadzający się do bezprzedmiotowości uruchomienia postępowania egzekucyjnego nie jest trafny, ponieważ ciąży na nich wskazany obowiązek. Przy czym obowiązek ten winien być realizowany przy szczególnym udziale szkoły, która winna zapewnić odpowiednie warunki jego realizacji. Jak wynika z akt sprawy skarżący nie posyłają syna do szkoły od dnia rozpoczęcia roku szkolnego, tj. od dnia 1 września [...] r. i okoliczność ta nie jest w żaden sposób kwestionowana, nadto skarżący nie kontaktują się ze szkołą w celu ustalenia sposobu realizacji obowiązku szkolnego przez syna, a jedynie domagają się przyznania indywidualnego nauczania w domu, co nie znajduje umocowania w treści przywoływanej powyżej opinii Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Z.. W świetle takiego stanu faktycznego i obowiązujących przepisów prawa należy uznać, że syn skarżących wbrew postanowieniom, art. 14 ustawy o systemie oświaty nie realizuje obowiązku szkolnego, a tym samym wyczerpana została przesłanka uruchomienia postępowania egzekucyjnego przewidziana treścią art. 20 tej ustawy. W tej sytuacji kontroli poddać należy działania podejmowane przez organy administracji w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego, a w szczególności czy odpowiadają one postanowieniom art. 122 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z akt administracyjnych wynika, że skarżący w dniu [...] r. otrzymali tytuł wykonawczy wraz z postanowieniem o nałożeniu grzywny, które zawiera wszystkie wymagane wskazanym przepisem elementy. Wysokość nałożonej grzywny została ustalona na analogicznym poziomie jak pierwsza grzywna, a zatem i ten składnik rozstrzygnięcia odpowiada obowiązującym regulacjom prawnym. Z kolei organ odwoławczy przeprowadził kontrolę działań podjętych przez organ pierwszej instancji i nie dopatrzył się żadnych uchybień. Skoro Sąd nie znalazł podstaw prawnych do uwzględnienia skargi, to stosownie do postanowień art. 151 wyżej wymienionej ustawy należało skargę oddalić.