IV SA/Gl 75/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędzia WSA Małgorzata Walentek, Protokolant Referent- stażysta Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi P.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym uchyla zaskarżoną decyzję. Prezydent Miasta D. decyzją z dnia [...] r., nr [...], działając na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, dalej w skrócie: "ustawa"), odmówił P. P. umorzenia kwoty w wysokości 5 890,85 zł. stanowiącej należność do zwrotu z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną (A. P.) świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnienia organ wskazał, że w dniu 17 sierpnia 2017 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. wpłynęła prośba P. P. (dalej: "skarżący) o umorzenie wymienionych należności. W ramach prowadzonego postępowania organ wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z wnioskiem o przeprowadzenie wywiadu, celem ustalenia sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego. Na podstawie zgromadzonej dokumentacji organ ustalił, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, całkowicie niezdolną do pracy do dnia 31 października 2018 r. (orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] r.), samotnie gospodarującą, pozbawioną statusu bezrobotnego i przebywającą aktualnie w Przytulisku [...] w K.. W ocenie organu całkowita niezdolność do pracy nie dyskwalifikuje do podjęcia zatrudnienia w zakładzie pracy chronionej, jak również na stanowisku specjalnie utworzonym przez pracodawcę i dopasowanym do stopnia niepełnosprawności. Jako osoba młoda skarżący ma możliwość zmiany swojej sytuacji zawodowej i finansowej. Dodatkowo organ zaznaczył, powołując się na orzeczenie Sądu Najwyższego, że zasadą jest egzekwowanie należności, natomiast ich umorzenie może nastąpić tylko w sytuacjach szczególnych, do których nie należy brak stałych dochodów i związana z tym trudna sytuacja dochodowa. Nadto, pouczył o możliwości złożenia wniosku o rozłożenie na raty lub odroczenia terminu spłaty przedmiotowej kwoty. Od powyższej decyzji P.P. wniósł odwołanie wyrażając swoje niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia oraz wskazując na swoją trudną sytuację dochodową i rodzinną. Podał, że z uwagi na zaburzenia [...] jest na etapie kwalifikacji na stacjonarnego Oddziału [...] Kliniki [...] Szpitala w K., gdzie leczenie obejmuje okres ok. 3 miesięcy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...]r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r. nr 23 z późn. zm., dalej w skrócie: "k.p.a."), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...]r. W pierwszej kolejności przytoczyło dotychczasowy przebieg postępowania oraz zacytowało art. 30 ust. 2 ustawy, na podstawie którego organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Przepis ten nie pozostawia wątpliwości, że ocena, czy w indywidualnym określonym przypadku zachodzą wspomniane okoliczności, pozostawiona została uznaniu organów. Umorzenie świadczeń, jest bowiem wyjątkiem od reguły i nakłada na właściwy organ obowiązek zbadania, czy przedmiotowy wniosek rzeczywiście dotyczy przypadku szczególnie uzasadnionego, wyważając słuszny interes obywatela i interes społeczny. O istnieniu ważnego interesu strony nie decyduje jej subiektywne przekonanie, lecz obiektywne kryteria, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości. Natomiast przez interes społeczny (publiczny) rozumie się dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, korektę błędnych decyzji itd. (wyrok NSA z dnia 21 maja 2003 r. sygn. akt III SA 2752/01, Lex 145004). W ocenie organu odwoławczego interes społeczny wymaga przede wszystkim, aby dokonując redystrybucji środków publicznych, organy nie dochodziły ich zwrotu jedynie w wyjątkowych przypadkach. Przychylono się do stanowiska organu I instancji, iż skarżący jako osoba młoda ma możliwość w przyszłości zmiany swojej sytuacji zawodowej i finansowej pomimo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Trudności z wygospodarowaniem niezbędnych środków pieniężnych do wykonania zobowiązania stanowią przypadek zwykły, zaś do przypadku szczególnego można zaliczyć zdarzenie losowe, czy długotrwałą chorobę. Dodatkowo, obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców. Wynika to z faktu, iż alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka poprzez zapewnienie środków na jego utrzymanie, wychowanie, czy też edukację. Dobro dziecka jest wartością najważniejszą, podlegającą konstytucyjnej ochronie ze strony Państwa. Skoro, dłużnik nie wywiązywał się ze swoich zobowiązań, to powinien mieć świadomość, że jego zadłużenie będzie wzrastać i liczyć się z koniecznością jego spłaty. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skardze, P. P. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Rozstrzygnięciu zarzucił błędy w ustaleniach faktycznych, polegające na naruszeniu przepisów prawa materialnego, w postaci błędnej wykładni art. 30 ust. 1 ustawy, poprzez przyjęcie, że długotrwała choroba nie jest okolicznością umożliwiającą umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Oświadczył, że od 2004 roku cierpi na chorobę psychiczną, która ma ujemny wpływ na jego sytuację życiową. Z tego powodu był zmuszony przerwać studia i nie jest w stanie podjąć żadnej pracy. Wymaga też stałego leczenia farmakologicznego i specjalistycznej opieki lekarskiej. Akcentował, że posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, które dyskwalifikuje go do podejmowania jakiejkolwiek pracy, a jego źródłem utrzymania jest renta socjalna w kwocie 600 zł. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188), Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, dalej w skrócie: "p.p.s.a.") wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym, z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a., kontroli legalności dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Materialnoprawną podstawą orzekania w niniejszej sprawie stanowi art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (dalej w skrócie, jak dotychczas "ustawa"). Na jego podstawie organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Przywołana norma prawna nie pozostawia wątpliwości, iż decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy zapada w ramach uznania administracyjnego, na co wskazuje użyte przez ustawodawcę sformułowanie: "organ może umorzyć". Oznacza to sytuację, w której właściwy organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia, z jednej strony może umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, z drugiej zaś może odmówić zastosowania tego rodzaju ulgi. Istotne jest, iż działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jakiejkolwiek dowolności. Wręcz przeciwnie, działanie organu doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej to uznanie poprzez wyznaczenie ram w konkretnej kategorii spraw, w związku z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a., uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 k.p.a., jak również zasadami i celami określonymi przez ustawodawcę. Konieczną przesłanką zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności jest każdorazowo ustalenie sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego oraz jej ocena. Organ ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia przy czym oczywistym jest, że powinno ono zapaść po wnikliwym wyjaśnieniu i rozważeniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz po szczegółowym uzasadnieniu zajętego w sprawie stanowiska, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. W ocenie składu orzekającego, uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera pełnej i wszechstronnej oceny sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego. Organ odwoławczy nie rozważył, czy odmowa umorzenia należności nie doprowadzi do nieodwracalnych dla skarżącego skutków w jego konkretnej i trudnej sytuacji życiowej oraz nie spowoduje zagrożenia dla dalszej jego egzystencji, tym samym, czy nie będzie miała wpływu na zaspokojenie jego niezbędnych potrzeb życiowych, zważywszy na kwalifikację do poddania się długotrwałemu leczeniu specjalistycznemu, a także niezdolność do pracy i brak stałego źródła utrzymania. Zauważyć należy, że jedynym dochodem skarżącego jest zasiłek stały w kwocie 604,- zł. i zasiłek okresowy w wysokości 20,- zł. Trudno też uznać, że skarżący ma możliwość uzyskania w przyszłości pracy. Z analizy akt administracyjnych wynika jednoznacznie, że w chwili wydania zaskarżonej decyzji, zgodnie z treścią orzeczenia o niepełnosprawności z dnia [...] r. był całkowicie niezdolny do pracy. W konsekwencji twierdzenia organu odwoławczego o realnej możliwości dokonania spłaty zadłużenia przez skarżącego i to w nieokreślonej przyszłości, zostały oparte wyłącznie na niczym nie popartych przypuszczeniach, które są nieadekwatne do dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych będących w dyspozycji organu odwoławczego. Dodatkowo, poza rozważaniami pozostała podniesiona w odwołaniu argumentacja skarżącego. Przewidziana w art. 30 ust. 2 ustawy możliwość umorzenia należności podlegających zwrotowi przez dłużnika alimentacyjnego, pozostawiona została uznaniu organu przy szczególnym uwzględnieniu sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika. Te zatem elementy powinny stać się punktem odniesienia dokonywanej przez organ oceny, by następnie zostać wyeksponowane w uzasadnieniu decyzji wydawanej w oparciu o przywołany przepis, który stanowi wyjątek od reguły ustalonej przepisem art. 27 ust. 1, w myśl którego dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Sformułowanie "sytuacja dochodowa", jakim posługuje się analizowany przepis jest znacznie pojemniejsze niż wysokość uzyskiwanych dochodów. Niskie dochody, bądź ich brak nie stanowią bowiem o istnieniu okoliczności wyjątkowej, czy szczególnej, wyróżniającej konkretnego dłużnika spośród innych dłużników alimentacyjnych. Dokonywana zatem w tych kategoriach ocena powinna obejmować możliwości zarobkowania umożliwiające poprawę sytuacji dłużnika. Dopiero stwierdzone jednocześnie: niskie dochody lub ich nieuzyskiwanie oraz brak potencjalnej możliwości zatrudnienia pozwala na przyjęcie, że nie jest możliwa spłata istniejącego zadłużenia. Nadmienić przyjdzie, że rozpatrywana sprawa jest już kolejnym rozstrzygnięciem, które dotyczyło skarżącego w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (por. wyroki WSA w Gliwicach z dnia: 24 kwietnia 2018 r. sygn. akt IV SA/Gl 86/18; 26 kwietnia 2018 r. sygn. akt IV SA/Gl 73/18; 22 maja 2018 r. sygn. akt IV SA/Gl 89/18, wszystkie są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA, dalej: "CBOS"). Ponownie rozpoznając wniosek o umorzenie skarżącemu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego organ odwoławczy przeanalizuje jego aktualną sytuację zdrowotną, dochodową i rodzinną, względnie przedstawi prognozę, czy daje ona możliwość uregulowania zadłużenia, względnie, czy w bieżącym, ustalonym przez organ stanie faktycznym, zachodzi możliwość odstępstwa od zasady obowiązkowej spłaty długów wobec Państwa, stosując się do oceny wyrażonej w uzasadnieniu niniejszego wyroku, na podstawie art. 153 p.p.s.a., oraz podejmie stosowne rozstrzygnięcie, które w sposób szczegółowy uzasadni. Skład orzekający podziela pogląd, że uzasadnienie rozstrzygnięcia ma przedstawiać trzy fazy rozumowania, tzn. wyjaśnienie zmierzające do ustalenia faktów, ustalenie ich znaczenia według normy prawnej oraz zastosowanie normy prawnej obowiązującej. Tym samym prawidłowe uzasadnienie winno cechować się logicznym związkiem i zgodnością z rozstrzygnięciem, jak i jego treścią, brakiem wywodów sprzecznych lub rozbieżnych z rozstrzygnięciem, ścisłością i dokładnością wywodów, ich zwięzłością i prostotą ujęcia oraz kompletnością motywów, które powinny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśniać tok rozumowania prowadzący do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.