IV SA/Gl 754/04
WyrokWSA w Gliwicach2006-02-20
Skład orzekający: Zofia Borowicz, Tadeusz Michalik, Adam Mikusiński
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy osoba zatrudniona w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w latach 1944-1956, która nie przedstawiła dowodów na skierowanie jej do tych służb przez organizacje niepodległościowe lub zwerbowanie przez nie w celu udzielenia pomocy, może być pozbawiona uprawnień kombatanckich, nawet jeśli uzyskała je również z tytułu uwięzienia w obozach hitlerowskich?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organ administracji prawidłowo pozbawił skarżącego uprawnień kombatanckich. Kluczowe było ustalenie, że skarżący był zatrudniony w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w latach 1944-1954. Ponieważ nie przedstawił dowodów na skierowanie go do tych służb przez organizacje niepodległościowe lub zwerbowanie przez nie w celu udzielenia pomocy, zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach, nie przysługują mu uprawnienia kombatanckie z tego tytułu. Sąd podkreślił, że nawet jeśli uprawnienia zostały przyznane również z innych tytułów (np. uwięzienie w obozach), to zatrudnienie w aparacie bezpieczeństwa, bez spełnienia przesłanek z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a, skutkuje pozbawieniem tych uprawnień.Stan faktyczny
Skarżący Z. M. został pozbawiony uprawnień kombatanckich decyzją Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych, ponieważ był zatrudniony w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w latach 1946-1954. Uprawnienia te uzyskał częściowo z tytułu uwięzienia w obozach hitlerowskich, a częściowo z tytułu utrwalania władzy ludowej. Skarżący kwestionował decyzję, podnosząc zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego i procesowego, w tym twierdząc, że postępowanie zostało wszczęte na podstawie fałszywego donosu i powinno być prowadzone według przepisów obowiązujących przed zmianą ustawy z 1999 r. Sąd oddalił skargę, uznając decyzję organu za zgodną z prawem.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Borowicz Sędziowie NSA Tadeusz Michalik NSA Adam Mikusiński (spr.) Protokolant stażysta Wojciech Kaczmarzyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2006 r. sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich o d d a l a s k a r g ę
Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił Z. M. uprawnień kombatanckich przyznanych przez ZW ZBoWiD w K. decyzją z dnia [...] r. z tytułów: "uwięzienia w hitlerowskich obozach koncentracyjnych i więzieniach od [...] 1943 r. do [...] 1944 oraz utrwalania władzy ludowej od [...] 1946 r. do [...] 1947 r." Jako materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia organ powołał art. 25 ust. 4 w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a i "art. 21 ust. 2 pkt 4 lit." oraz art. 21 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze. zm.) – dalej w skrócie: ustawa o kombatantach.
W uzasadnieniu decyzji organ orzekający stwierdził, że Z. M. był w latach 1946-1954 w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego. Odnotowano, że myśl art. 25 ust. 2 pkt 1 lit a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit a cytowanej ustawy pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które pełniły służbę i były zatrudnione w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego i Informacji Wojskowej w latach 1944-1956. Osobom tym uprawnienia kombatanckie nie przysługują z żadnych tytułów. Art. 21 ust. 3 pkt 1 stwarza możliwość zachowania uprawnień kombatanckich przez osoby zatrudnione w organach bezpieczeństwa, które przedłożą dowody, że "do wymienionych służb i organów zostały skierowane przez organizacje." W toku postępowania Z. M. nie przedstawił żadnych dowodów na okoliczności określone w tym przepisie. Ze zgromadzonej dokumentacji nie wynikało również, że w czasie zatrudnienia w urzędach wykonywał wyłącznie zadania nie związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP. W dalszej części uzasadnienia decyzji przytoczono wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 lutego 1994 r. sygn. akt K.15/93. W tych ramach zauważono, że "współpraca z organami represji nastawionymi na zwalczanie polskich ruchów niepodległościowych musi być oceniana negatywnie i to bez względu na to, o jakie stanowiska i jaki charakter zatrudnienia w tych organach chodzi. Dotyczy to zarówno aparatu represji państw obcych, jak i komunistycznego aparatu represji w Polsce." Jednostkami, które wypełniały wyżej wskazane kryteria aksjologiczne i które mogą być zaliczone do "komunistycznego aparatu represji w Polsce" były struktury Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej". Pogląd taki podzielił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 marca 1995 r. sygn. akt III ARN 6/95 (publ.: OSNAiUS 1995, Nr 16, poz. 199). W wyroku z dnia 15 września 1999 r. sygn. akt K.11/99 (publ. OTK ZU z 1999 r., Nr 6, poz. 116) Trybunał Konstytucyjny stwierdził m.in., że "w niniejszym orzeczeniu podtrzymuje tok myślenia i stanowisko Trybunału wyrażone w orzeczeniu z dnia 15 lutego 1994 r. w sprawie K.15/93, który przyjął m.in., że kryterium wyłączenia z grona osób, którym należą się szczególne uprawnienia – tych, którzy współpracowali z aparatem represji nastawionym na zwalczanie ruchów niepodległościowych, jest trafne." Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że "krąg osób objętych zakresem art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a nie może być sprowadzony tylko do funkcjonariuszy, lecz dotyczy wszystkich osób związanych z tymi strukturami, jednostkami organizacyjnymi i stanowiskami, bez względu na to, jaki charakter miało zatrudnienie." Organ orzekający odnotował, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 21 października 2002 r. sygn. akt OPS 2/02 stwierdził, że przepis art. 21 ust. 2 pkt 4 lit a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. ma zastosowanie także do osoby, która w latach 1944-1956 była zatrudniona w Urzędzie Bezpieczeństwa i nie pełniła w strukturach tego urzędu służby lub funkcji. Z wyjątkiem przesłanki zawartej w art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy kombatanckiej nie ma więc znaczenia kiedy i w jakich okolicznościach kombatant znalazł się w strukturach UB, ani jakie wykonywał zadania.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia [...] 2003 r., zatytułowanym "odwołanie", Z. M. zarzucił organowi orzekającemu, iż nie jest prawdą, że otrzymał uprawnienia tylko i wyłącznie na podstawie oświadczeń świadków, jako że w toku postępowania złożył dokument potwierdzający uwięzienie go w obozie karnym. Oświadczył dalej, że służbę w SB podjął w okresie [...] miesięcy po powrocie z niewoli "nie dla kariery – lecz w miłości do Ojczyzny, dla normalizacji i bezpiecznego życia każdego obywatela w kraju."
W dniu [...] 2004 r. Z. M. zapoznał się z aktami sprawy, co znajduje potwierdzenie w jego własnoręcznym oświadczeniu złożonym na piśmie z dnia [...] 2004 r. (akta administracyjne sprawy – karta nr [...]).
Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 127 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 25 ust. 2 pkt 1 lit a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit a ustawy o kombatantach, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r. nr [...] o pozbawieniu Z. M. uprawnień kombatanckich. W tych ramach organ orzekający podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, co do konieczności pozbawienia wyżej wymienionego uprawnień kombatanckich. Kierownik odnotował, że w treści wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy nie wskazano, aby zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie decyzji własnej.
Decyzję doręczono Z. M. w dniu [...] r.
Pismem z dnia [...] 2004 r. (data nadania w urzędzie pocztowym), które wpłynęło do Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w dniu [...] 2004 r., Z. M. zwrócił się do tego organu o uzupełnienie materiału dowodowego w jego sprawie. W tych ramach przedłożył zaświadczenie Naczelnika Wydziału Prezydialnego [...] Wojewódzkiej Komendy Policji w K. z dnia [...] 1999 r. o przebiegu jego służby w organach Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego. Zwrócił się nadto z żądaniem wystąpienia do [...] Komendy Wojewódzkiej Policji o wypożyczenie akt osobowych o nr [...] oraz o zwrócenie się do Urzędu Stanu Cywilnego w L. o udostępnienie aktu zgonu H. W. oraz "kierownika Administracji Budynków Miejskiego [...] w T. ul. A na następujące okoliczności: 1) że p. H. W. zmarł [...] r. tj. [...] dni przed napisaniem fałszywego oskarżenia z dnia [...] r. firmowanego jego nazwiskiem i imieniem, 2) że p. H. W. zamieszkiwał w T. przy ul. B do [...] r. a od tego czasu zamieszkiwał aż do swojej śmierci w T. przy ul. C) na okoliczności, że p. H. W. nie był z całą pewnością autorem fałszywego szkalującego mnie donosu będącego podstawą obecnych moich kłopotów." Z. M. podniósł ponownie, że nie otrzymał uprawnień kombatanckich tylko i wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej ale przede wszystkim z tytułu uwięzienia w hitlerowskich obozach koncentracyjnych i więzieniach od [...] 1943 r. do [...] 1944 r.
Pismem z dnia [...] 2004 r. (data nadania w urzędzie pocztowym), które wpłynęło do organu orzekającego w dniu [...] 2004 r., Z. M. uściślił informacje zawarte w swoim piśmie z dnia [...] 2004 r. dodając, że H. W. do [...] r. mieszkał przy ul. B. Dane dotyczące miejsca zamieszkania H. W. pozyskał od jego córki.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Z. M. zarzucił organowi orzekającemu naruszenie prawa materialnego, a to art. 25 i art. 21 ust. 3 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz naruszenie przepisów postępowania adminsitracyjnego, w tym art. 7. art. 8, art. 9, art. 75, art. 76, art. 78, art. 86 i art. 73 § 1 K.p.a. w związku z § 17 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania dotyczącego pozbawiania uprawnień kombatanckich. W wyniku wymienionych naruszeń zwrócił się o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wniosku zarzucił organowi orzekającemu, że postępowanie weryfikujące jego uprawnienia kombatanckie zostało wszczęte na podstawie fałszywego donosu. Zauważył, że postępowanie to wszczęto w dniu [...] 1999 r., tj. przed wejściem w życie ustawy zmieniającej z dnia 4 marca 1999 r. Zauważył, że w jego sprawie winny mieć zastosowanie przepisy ustawy o kombatantach w brzmieniu obowiązującym do dnia 8 października 1999 r. w związku z uchwałą NSA z dnia 12 marca 2001 r. sygn. OPS 14/00. Z. M. zaakcentował, że organ orzekający winien w tej sprawie szczegółowo zbadać materiał dowodowy przy uwzględnieniu jego pism z dnia [...] i [...] 2004 r. Podkreślił dalej, że w ramach postępowania został pozbawiony możliwości udowodnienia, że podczas okresu, w którym był zatrudniony z strukturach organów bezpieczeństwa wykonywał zadania nie związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności RP.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Nadto organ orzekający zauważył, że decyzja Kierownika Urzędu zapadła w tej sprawie w dniu [...] r. a więc w czasie kiedy przepis art. 21 ust. 3 pkt 2 ustawy o kombatantach już nie obowiązywał. Tym samym w ocenie organu orzekającego w niniejszej sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia wskazanego przez skarżącego przepisu ustawy o kombatantach.
Podkreślono dalej, że obecne twierdzenia skarżącego (pismo z dnia [...] 2004 r.), że podczas zatrudnienia w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa wykonywał wyłącznie zadania nie związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP pozostają w sprzeczności z wyjaśnieniami złożonymi do akt kombatanckich ZBoWID (1972 r.). W pkt 17 deklaracji członkowskiej ZBoWID dotyczącym przebiegu działalności zawodowej, społeczno-politycznej, wojskowej itp. w okresie od [...] 1944 r. skarżący napisał: "W latach 1946-1954 byłem funkcjonariuszem UBP, gdzie brałem czynny udział z bronią w ręku w walkach z bandami i reakcyjnym podziemiem." Zapisy o udziale w walkach z reakcyjnym podziemiem widnieją w odpisie zaświadczenia Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w K. z dnia [...] 1970 r. oraz wyjaśnieniach skarżącego składanych w czasie prowadzonego postępowania weryfikacyjnego.
W piśmie procesowym z dnia [...] 2006 r. skarżący podtrzymał dotychczasowe zarzuty skierowane pod adresem zaskarżonej decyzji. W szczególności zwrócił uwagę, że postępowanie w jego sprawie zostało wszczęte przed dniem 8 października 1999 r., co winno skutkować zastosowaniem wobec niego "art. 25 i 21 ust. 3 pkt 2 Ustawy Kombatanckiej z 24.01.1991 (D. U. Nr 142, poz. 950 z 1997 r. w wersji obowiązującej do 7.10.1999 r.)". Zauważył, że w jego przypadku nie mógł być zastosowany "art. 1 pkt 3 c Noweli Ustawy Kombatanckiej z 4.03.1999 r. (D. U. Nr 77,po.z 862)". Skarżący oświadczył nadto: "nie jest rzeczą wykluczoną, że podczas służby w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa wykonywałem pracę [...] nie związane ze zwalczaniem organizacji i osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP (dowód – stosowne zaświadczenie z Woj. Komendy Policji z dn. [...] 1999 r.)." Dla potwierdzenia słuszności swojego poglądu skarżący przywołał wyrok Sądu Najwyższego z dnia "22.01.2001 r. zam. OSN Zbiór Urzędowy OSNAPiUS Nr 15/2001 poz. 475."
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w treści ustawy. Kryterium kontroli wykonywanej przez te sądy określa art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stanowiący, że jest ona sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zatem kontrola sądów polega na zbadaniu, czy kwestionowana decyzja nie uchybia przepisom prawa materialnego lub procesowego w stopniu dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądy badają również, czy organ administracji publicznej nie dopuścił się uchybień skutkujących nieważnością decyzji (art. 145 § 1 P.p.s.a.). Jednakowoż sądy administracyjne – w myśl art. 134 § 1 P.p.s.a. – rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc związanymi zarzutami i wnioskami skargi, a zatem oceniają legalność decyzji również z urzędu.
Należy również podkreślić, że kontrola legalności zaskarżonej decyzji, którą w zakresie swojej właściwości przeprowadza sąd administracyjny obejmuje zarówno zachowanie przez organ administracyjny przepisów prawa materialnego obowiązującego w dacie wydania decyzji, jak i przestrzeganie przepisów postępowania administracyjnego.
Przeprowadzona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W toku rozpoznania skargi nie stwierdzono naruszenia prawa, zarówno przepisów postępowania administracyjnego, jak i przepisów o charakterze materialnym.
Kluczowym – w ocenie Sądu – było rozstrzygniecie zarzutu skarżącego związanego z zastosowaniem w tej sprawie przepisów "art. 1 pkt 3 lit c" ustawy z dnia 4 marca 1999 r. o zmianie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 77, poz. 862) – dalej w skrócie: ustawa zmieniająca. W myśl tego przepisu w art. 21 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371) – dalej w skrócie: ustawa o kombatantach, skreśla się ust. 4. Ustawa zmieniająca nie zawierała z kolei przepisów intertemporalnych. W tym miejscu należy przytoczyć powołaną przez skarżącego tezę uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 marca 2001 r. sygn. akt OPS 14/00 (publ.: ONSA 2001/3/101). "Do oceny decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, wydanej po wejściu w życie ustawy z dnia 4 marca 1999 r. o zmianie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 77, poz. 862), jeżeli decyzja ta została wydana w wyniku postępowania toczącego się po uchyleniu przez Naczelny Sąd Administracyjny poprzedniej decyzji ostatecznej w tej samej sprawie, wydanej przed wejściem w życie powołanej wyżej ustawy, ma zastosowanie przepis art. 21 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.) obowiązujący w dniu wydania uchylonej decyzji."
Przenosząc powyższą regulacje prawną na grunt niniejszej sprawy, uwzględniając przy tym przytoczoną uchwałę NSA, należało stwierdzić, że organ orzekający słusznie zastosował w tej sprawie przepisy ustawy o kombatantach w brzmieniu obowiązującym już po wejściu w życie ustawy zmieniającej z dnia 4 marca 1999 r. W rozpoznanej sprawie miała bowiem zastosowanie zasada bezpośredniego działania nowej ustawy, polegającej na tym, iż od dnia wejścia w życie nowych norm prawnych należy je stosować do wszelkich stosunków prawnych, zdarzeń czy też stanów rzeczy danego rodzaju – zarówno tych, które dopiero powstaną, jak i tych, które powstały przed wejściem w życie nowych przepisów, ale trwają w czasie dokonywania zmian prawa. Należało w tym miejscu zwrócić uwagę skarżącego, że stan faktyczny będący przedmiotem rozważań przy podjęciu uchwały z dnia 12 marca 2001 r. był zgoła odmienny od obecnie rozstrzygniętego. Zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja nie zostały wydane w tamtej sprawie w skutek uchylenia przez Naczelny Sąd Administracyjny jakiejkolwiek decyzji ostatecznej w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich. Przede wszystkim należało mieć na względzie fakt, że uchwała ta odnosiła się do treści art. 21 ust. 3 pkt 2 ustawy o kombatantach zmienionego wskutek art. 1 pkt 3 lit b ustawy zmieniającej. Skarżący zarzucił z kolei, że w jego sprawie zastosowano "art. 1 pkt 3 lit c" ustawy zmieniającej (vide pismo skarżącego z dnia [...] 2006 r. – karta nr [...]). Niezależnie jednak od rzeczywistej intencji skarżącego co do zarzucanej podstawy prawnej pochodzącej z ustawy zmieniającej przyszło stwierdzić, że wszczęcie postępowania w tej sprawie miało miejsce w dniu [...] 1999 r., zaś decyzja Kierownika Urzędu zapadła w [...] r., a więc w dacie, w której zarówno przepis art. 21 ust. 3 pkt 2 jak i art. 21 ust. 4 ustawy o kombatantach już nie obowiązywały.
Niezależnie od przyjętego wyżej stanowiska, należało na marginesie odnotować na kanwie nieobowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji art. 21 ust. 3 pkt 2 ustawy o kombatantach, że przepis art. 21 ust. 2 pkt 4 lit a ustawy o kombatantach ma zastosowanie także do osoby, która w latach 1944-1956 była zatrudniona w Urzędzie Bezpieczeństwa i nie pełniła w strukturach tego Urzędu służby lub funkcji (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 października 2002 r. sygn. akt OPS 2/02, publ.: ONSA 2003/2/42). W tych ramach należało odnotować w oparciu o zaświadczenie [...] Komendy Wojewódzkiej Policji w K. z dnia [...] 2001 r., że Z. M. był zatrudniony w organach Urzędu Bezpieczeństwa w charakterze funkcjonariusza od dnia [...] 1946 r. do dnia [...] 1954 r. kolejno na stanowiskach: [...] w D., [...] R., [...] T., [...] T..
Z uwagi na zarzuty zawarte w treści skargi Z. M., uzupełnione następnie pismem z dnia [...] 2006 r., szerszego omówienia wymagają w tej sprawie materialno-prawne podstawy zaskarżonej decyzji. Takimi były w tej sprawie przepisy art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a.
Bezspornym w tej sprawie jest okoliczność, że Z. M. uzyskał uprawnienia kombatanckie na mocy decyzji ZW ZBoWiD w K. z dnia [...] r. z tytułów: "uwięzienia w hitlerowskich obozach koncentracyjnych i więzieniach od [...] 1943 r. do [...] 1944 r. oraz utrwalanie władzy ludowej od [...] 1946 r. do [...] 1947 r.".
Na gruncie przepisów obowiązujących w dacie wydania zaskarżonej decyzji kombatantami były osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 1 ustawy o kombatantach). Za działalność kombatancką uznawało się:
1) pełnienie służby wojskowej w Wojsku Polskim lub w polskich formacjach wojskowych przy armiach sojuszniczych podczas działań wojennych prowadzonych na wszystkich frontach przez Państwo Polskie,
2) uczestniczenie w ramach polskich formacji i organizacji wojskowych w I wojnie światowej, w powstaniach narodowych i walkach o odzyskanie lub utrzymanie terytoriów Rzeczypospolitej Polskiej,
3) pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945,
4) pełnienie służby wojskowej w armiach sojuszniczych, a także w sojuszniczych organizacjach ruchu oporu w okresie wojny 1939-1945, z wyjątkiem formacji Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (NKWD) oraz innych specjalnych formacji, które prowadziły działalność przeciwko ludności polskiej,
5) pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach wojskowych lub organizacjach niepodległościowych na terytorium Państwa Polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. oraz w granicach powojennych w okresie od wkroczenia armii Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) do końca 1956 r., jeżeli były to formacje lub organizacje stawiające sobie za cel niepodległość i suwerenność Rzeczypospolitej,
6) uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu,
7) uczestniczenie w tzw. Niszczycielskich Batalionach ("Istriebitielnych Batalionach") na dawnych ziemiach polskich w województwach: lwowskim, stanisławowskim, tarnopolskim i wołyńskim w obronie ludności polskiej przed ukraińskimi nacjonalistami, w latach 1944-1945 (art. 1 ust. 2 ustawy o kombatantach).
Z kolei za działalność równorzędną z działalnością kombatancką uznawało się:
1) pełnienie funkcji cywilnych we władzach powstań narodowych oraz w administracji podziemnego Państwa Polskiego w okresie wojny 1939-1945, a także w podziemnych niepodległościowych organizacjach cywilnych w latach 1945-1956,
2) udział w okresie do 31 grudnia 1945 r. w walkach o zachowanie suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego w zmilitaryzowanych służbach państwowych,
3) prowadzenie w okresie wojny 1939-1945 zorganizowanego i profesjonalnego tajnego nauczania dzieci i młodzieży,
31) dawanie schronienia osobom narodowości żydowskiej lub innym osobom, za których ukrywanie w latach 1939-1945, ze względu na ich narodowość lub działalność na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej - groziła kara śmierci,
4) zaokrętowanie marynarzy polskich w charakterze członków załogi na statku bandery własnej lub bandery koalicyjnej, przeznaczonym do działań wojennych w okresie wojny 1939-1945,
5) uczestniczenie w latach 1914-1945 w walkach o polskość i wolność narodową Śląska, Wielkopolski, Ziemi Lubuskiej, Gdańska, Pomorza i Ziemi Kaszubskiej oraz Warmii i Mazur, a także innych ziem zagarniętych przez zaborców,
6) czynny udział w zbrojnym wystąpieniu o wolność i suwerenność Polski w Poznaniu w czerwcu 1956 r., który spowodował śmierć lub uszczerbek na zdrowiu,
7) poniesienie śmierci, uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia na czas powyżej siedmiu dni w grudniu 1970 r. na Wybrzeżu wskutek działania wojska lub milicji podczas wystąpień wolnościowych (art. 2 ustawy o kombatantach).
Stosownie do treści art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy, uprawnienia, o których mowa w art. 1 ust. 2 i w art. 2 ustawy, nie przysługują osobie, która w latach 1944-1956 pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które przedłożą dowody, że do wymienionych służb i organów zostały skierowane przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane w celu udzielenia im pomocy (art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy o kombatantach).
Przyszło w tej sprawie stwierdzić, że organ orzekający prawidłowo i w sposób nie budzący wątpliwości ustalił, że Z. M. w latach 1946-1954 był zatrudniony w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa. W toku postępowania administracyjnego skarżący nie przedstawił z kolei żadnych dowodów, że do organów tych został skierowany przez organizacje. Podkreślenia wymaga, że w pkt 17 deklaracji członkowskiej ZBoWiD z dnia [...] 1972 r. dotyczącym przebiegu działalności zawodowej, społeczno-politycznej, wojskowej itp., w okresie od [...] 1944 r. skarżący napisał" "w latach 1946-1954 byłem funkcjonariuszem UBP, gdzie brałem czynny udział z bronią w ręku w walkach z bandami i reakcyjnym podziemiem" (akta administracyjne – karta nr [...]). Za potwierdzenie tych okoliczności należało nadto uznać zapisy widniejące: w odpisie zaświadczenia Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w K. z dnia [...] 1970 r. (akta administracyjne – karta nr [...]), we wniosku Z. M. o wydanie zaświadczenia z dnia [...] 1976 r. (akta administracyjne – karta nr [...]) oraz innych wyjaśnieniach skarżącego składanych w czasie prowadzonego postępowania weryfikacyjnego.
W wyniku poczynionych ustaleń stwierdzono, że organ prowadzący postępowanie administracyjne zgromadził i rozpatrzył materiał dowodowy ustalając niewątpliwy stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Stwierdzono przy tym, że pisma skarżącego z dnia [...] 2004 r. oraz [...] 2004 r. nie wniosły do sprawy żadnych nowych okoliczności i nie miały wpływu na zapadłe w tej sprawie rozstrzygnięcie Kierownika Urzędu. Konkluzja ta pozwoliła uznać, że chybione okazały się zarzuty skarżącego związane z naruszeniem art. 7, art. 8, art. 75, art. 76, art. 78, art. 86 K.p.a. Organ orzekający prawidłowo informował stronę o zebranym materiale dowodowym, co również czyni nieuprawnionym zarzut naruszenia art. 9 i art. 73 § 1 K.p.a.
Należało podkreślić, że orzecznictwo w sposób jednoznaczny wskazuje na sposób postępowania wobec osób, które w latach 1944-1954 pełniły służbę lub funkcję i były zatrudnione w Urzędach Bezpieczeństwa, Służbie Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej. Jedynie osoby spoza tych struktur, które nie wykonywały zadań związanych ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych i osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej mogły w dalszym ciągu korzystać z przyznanych uprawnień kombatanckich (patrz także orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 lutego 1994 r., sygn. akt K.15/93, patrz także: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 1995 r. sygn. akt III ARN 6/95, publ. OSNP 1995/16/199, obwieszczenie Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 września 1994 r. – Dz. U. Nr 99, poz. 482).
Reasumując, poczynione w tej sprawie ustalenia faktycznie i prawne, dokonane przez organ administracji publicznej, wynikały nie tylko z prawidłowej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ale były też zgodne z przepisami prawa materialnego obowiązującymi w dacie wydania zaskarżonej decyzji.
W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
Powołane przepisy
art. 25 ust. 4art. 25 ust. 2 pkt 1art. 21 ust. 2 pkt 4art. 21 ust. 3 ustawyArt. 21 ust. 3 pkt 1art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawyart. 138 § 1 pkt 1art. 127 § 3art. 25art. 21 ust. 3 pkt 2 ustawyart. 7art. 8
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 19.07.2026. · Źródło