IV SA/Gl 755/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik, Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.), Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz, Protokolant Specjalista Magdalena Nowacka-Brzeźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2017 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...]r. nr [...]wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta B., na podstawie art. 38 ust. 1 pkt 1 i art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2015r. poz. 163 ze zm.) odmówiono M.K. przyznania zasiłku okresowego od miesiąca kwietnia 2016r. Organ w uzasadnieniu decyzji podniósł, że wnioskodawca nie spełnił wymogów zawartych w art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Nadto z uwagi na brak współdziałania z organem w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, o czym mowa w art. 11 ust. 2 w/w ustawy nie jest możliwe przyznanie wnioskowanego świadczenia. Wskazano, że wnioskodawca otrzymał skierowanie na rozmowę w celu zatrudnienia w A. Następnie był zobowiązany zgłosić się do PUP w celu rozliczenia, czego nie uczynił. W dniu 15 stycznia 2016r. utracił status bezrobotnego. Tymczasem możliwość zatrudnienia oferowanego przez PUP przyczyniłaby się do polepszenia sytuacji wnioskodawcy. Odrzucenie takiej możliwości, w opinii organu, stanowi o braku współdziałania z organem w rozwiązaniu sytuacji życiowej. W odwołaniu od opisanej decyzji M.K. zarzucił błędne zastosowanie art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, a także naruszenie jej art. 2 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 39, art. 48 ust. 1 Oświadczył, że jest pozbawiony pomocy społecznej w okresie od 5 września do 12 grudnia 2013r. oraz od 31 grudnia 2015r. do 8 lutego 2016r. w czasie pobytu w Zakładzie Karnym. Stwierdził, że jest zdrowym i wykształconym mężczyzną w wieku 44 lat. Zakwestionował stanowisko organu co do tego, że odmówił przyjęcia pracy, gdyż rozpoznano u niego [...], co uniemożliwia mu wykonywanie pracy fizycznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 K.p.a. utrzymało w całości zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ dokonał własnych ustaleń stanu faktycznego sprawy i stwierdził, że w czasie wywiadu środowiskowego przeprowadzanego w związku z wnioskiem strony o przyznanie jej pomocy na zakup biletu miesięcznego, strona rozszerzyła swoje żądanie domagając się przyznania zasiłku okresowego i celowego z przeznaczeniem na zakup posiłku. Ustalono, że strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zajmuje dwupokojowy lokal bez umowy najmu, nie opłaca czynszu, a w lokalu brak prądu i gazu. Strona utrzymuje się z pomocy kościoła. Ustalono nadto, że otrzymała w dniu 13 stycznia 2016r. skierowanie z PUP do A w B. na rozmowę kwalifikacyjną pod kątem zatrudnienia jednak nie rozliczyła się z otrzymanego skierowania. W konsekwencji tego została wyrejestrowana z ewidencji osób bezrobotnych na okres 270 dni, a decyzja ta jest ostateczna w wyniku utrzymania jej w mocy przez Wojewodę. Kolegium przytoczyło brzmienie art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, w którym określa się, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Przywołano też art. 2 ust. 1 w/w ustawy, zgodnie z którym pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Wyjaśniono, że kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej ustalone zostało w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych (...) w wysokości 634 zł. Organ przywołał w całości treść art. 38 ustawy o pomocy społecznej, a odnosząc się do treści do jego ust. 1 i 2 wyjaśniono, że zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej i ustala się go dla tej osoby do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie. Wskazano nadto, że w myśl art. 4 w/w ustawy osoby korzystające z pomocy społecznej obowiązane są do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Natomiast w myśl jej art. 11 ust. 2 brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Kolegium uznało, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje jednoznacznie na zawiniony przez stronę brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Odwołujący nie rozliczył się z otrzymanego skierowania na rozmowę kwalifikacyjną pod kątem zatrudnienia. Nadto nie wykorzystuje własnych możliwości i uprawnień i świadomie pozbawia się źródła dochodu. Okoliczność ta stanowi samodzielną podstawę do odmowy przyznania stronie wnioskowanej pomocy. Odnosząc się do przedstawionej w odwołaniu przyczyny niepodjęcia pracy Kolegium wskazało, że odwołujący nie przedstawił żadnego dokumentu potwierdzającego jego zły stan zdrowia. Wręcz przeciwnie uznaje się za zdrowego, wykształconego mężczyznę. Organ odwoławczy wskazał, że podjęcie zatrudnienia przez odwołującego powinno być traktowane priorytetowo w jego sytuacji. Doprowadzając z własnej winy do przerwania działań powodujących uzyskanie zatrudnienia nie wykorzystuje własnych możliwości i uprawnień świadomie pozbawiając się źródła dochodu. Powyższe, zdaniem organu, stanowi przesłankę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji M.K. przedstawił swoją sytuację życiową opisując, z jakich źródeł otrzymuje wsparcie. Zaznaczył, ze nigdy nie uzyskał go od Państwa. Wskazał, że ukończył kurs motorniczego i operatora ładowarki. Przebywał w Zakładzie Karnym, gdzie uznano go za [...]. Z tej przyczyny PUP zobowiązany był do skierowania go na badania lekarskie celem wykazania zdolności do pracy. W odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymano dotychczasowo prezentowane stanowisko i argumenty. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 1066 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 718 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrolowana decyzja wydana została na gruncie ustawy o pomocy społecznej, a więc aktu prawnego zawierającego regulacje prawne odnoszące się do instytucji państwa mającej na celu wspieranie osób potrzebujących. Jak ujęto to w art. 3 ust. 1 w/w ustawy pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Owo "wspieranie" obliguje organy pomocy społecznej nie tylko do dostarczania pomocy materialnej, a w tym stricte pieniężnej lecz do takiego korzystania z przyznanych im instrumentów prawnych, by beneficjenci pomocy społecznej stawali się jak najszybciej samowystarczalni i samodzielni. Świadczenia przyznawane z pomocy społecznej nie mogą bowiem przekształcić się w stałe źródło dochodu lecz ich celem jest doprowadzenie do skutecznego przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej osoby czy rodziny. Proces taki powinien przebiegać z zaangażowaniem osoby potrzebującej w pełnym tego określenia rozumieniu. Temu celowi znakomicie służy zasiłek okresowy. Świadczenie to zakłada samodzielność osoby korzystającej z tej formy pomocy, ponieważ to ona sama pod nadzorem pracownika socjalnego będzie musiała decydować o rodzaju potrzeb, które będą w pierwszej kolejności zaspokajane przy wykorzystaniu przyznanych środków. Osoba ta jest przy tym objęta takim programem wychodzenia z trudnej sytuacji życiowej, który faktycznie doprowadzić musi do samowystarczalności (por. St. Nitecki, Komentarz do ustawy o pomocy społecznej, Wydawnictwo Gaskor Sp. z o.o. Wrocław 2013 str.305 i nast.). Przedstawiony Sądowi stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości, że skarżący spełnia przesłanki wymagane do uzyskania prawa do zasiłku okresowego. Zasiłek okresowy traktowany jest w orzecznictwie jako świadczenie o charakterze obligatoryjnym, co oznaczać miałoby, że spełnienie przesłanek ustawowych nie pozostawia organowi prawa do oceny opartej na uznaniu wyprowadzonym z zasad ogólnych przyjętych w ustawie o pomocy społecznej (przykładowo wyrok NSA z dnia 16 listopada 2012r. sygn. I OSK 1222/12 czy wyrok WSA w Krakowie z dnia 6 maja 2015r. sygn. akt III SA/Kr 1597/14 publ. CBOSA). W taki rozumieniu zasiłek okresowy stawałby się w istocie publicznym prawem podmiotowym, a w takim razie wnioskodawcy spełniającemu przesłanki określone w art. 38 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej przysługiwałoby roszczenie o jego przyznanie. Ne można jednak dokonywać charakterystyki zasiłku okresowego w oderwaniu od generalnych celów i zakresu działania pomocy społecznej. Z tej przyczyny Wojewódzki Sąd Administracyjny przychyla się do poglądu wyrażonego w literaturze przedmiotu, zgodnie z którym świadczenie to uzyskuje przymiot obligatoryjnego dopiero wówczas, gdy organ ustali istnienie potrzeby, której osoba lub rodzina nie jest w stanie przezwyciężyć wykorzystując posiadane uprawnienia, zasoby i możliwości przy jednoczesnym spełnieniu się przesłanek wymaganych dla zasiłku okresowego. Jeżeli wystąpienie przesłanek zasiłku okresowego zwalniałoby już organ z obowiązku zbadania istnienia po stronie wnioskodawcy faktycznej, zindywidualizowanej potrzeby, której sam nie jest w stanie zaspokoić, zasiłek ten, występujący w ramach ustawy o pomocy społecznej zaprzeczałby zarówno celom pomocy społecznej, jak też nadrzędnej dla tego aktu zasadzie subsydiarności wynikającej z art. 2 ust. 1 w/w ustawy (por. Karolina Stopka, artykuł " Zasada subsydiarności, a prawo do świadczeń z pomocy społecznej – ST 2008/11/41-57 pkt 2.2). Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjmuje zatem, że dla przyznania zasiłku okresowego niezbędne jest nie tylko spełnienie się przesłanek występujących w treści art. 38 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz kryterium dochodowego lecz także przesłanki wynikającej z generalnej zasady jaką rządzi się pomoc społeczna, a to zasady subsydiarności. W razie zaistnienia określonych w niej warunków świadczenie zostanie przyznane, a interes jednostki zostanie uwzględniony jako pierwszy, przed innymi interesami prawnymi. W takich okolicznościach organ nie może już działać w ramach władzy dyskrecjonalnej i jest zobligowany uwzględnić wniosek strony. Zasadnie zatem rozważane zostało w sprawie, czy skarżący wypełnia obowiązki określone w art. 4 ustawy o pomocy społecznej, a zatem czy można przypisać mu współdziałanie z organami w rozwiązywaniu jego trudnej sytuacji życiowej. Z bezspornych ustaleń organu I instancji, jak też Samorządowego Kolegium Odwoławczego wynikało, że skarżący jako osoba bez zatrudnienia dokonał zgłoszenia w urzędzie pracy. Nie wykonywał jednak zaleceń i nie współdziała z organem zatrudnienia, w konsekwencji tracąc status osoby bezrobotnej. Cele i zadania pomocy społecznej wykluczają możliwość przyznawania wsparcia osobom prezentującym roszczeniowe postawy, niepodejmujących wraz z organem wspólnych działań zmierzających w kierunku usunięcia powstałych trudności. Brak aktywnego udziału w pomocy udzielanej przez organy zatrudnienia pozwala na stwierdzenie, że po stronie skarżącego nie została spełniona przesłanka współdziałania w celu poprawy swojej sytuacji życiowej. Wbrew twierdzeniom skarżącego celem pomoc społecznej jest umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, tylko tym osobom, które wykorzystują własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Do takich czynników należy bezspornie podejmowanie prób podjęcia pracy zarobkowej. Niewykorzystywanie własnych możliwości po stronie skarżącego, stanowi o zasadności zaskarżonej decyzji. Przepisy ustawy o pomocy społecznej formułują podstawową zasadę, wedle której każda osoba ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, a jeżeli nie wykonuje takiego obowiązku, to zasadniczo nie jest uzasadnione udzielenie takiej osobie pomocy ze środków publicznych. Jednym z podstawowych celów określonych w tej ustawie jest bowiem aktywizacja świadczeniobiorców. Odpowiadając na twierdzenia skarżącego o jego chorobie zdiagnozowanej w Zakładzie Karnym, która uniemożliwia mu wykonywanie pracy fizycznej Sąd podziela stanowisko organu, że twierdzenie to nie zostało poparte żadnymi dokumentami uprawdopodabniającymi ten stan rzeczy, a nadto pozostaje w sprzeczności z innymi argumentami skarżącego, a to oświadczeniem, że jest w pełni zdrowym i wykształconym mężczyzną. W dodatku skarżący zaznaczył, że zdiagnozowana choroba uniemożliwia mu wyłącznie pracę fizyczną. W tym stanie rzeczy, skoro skarga okazała się niezasadna, orzeczono jak w sentencji na mocy art. 151 P.p.s.a.