IV SA/Gl 756/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Wita-Łyskawa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2009 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] r. wydaną w rozpoznaniu wniosku nr [...], 2. przyznaje od Skarbu Państwa na rzecz adwokata K. R. kwotę [...]zł ([...] tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...]r. wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Z., na podstawie art. 2 ust. 2, art. 4, art.5 ust. 3, art. 7 ust. 1 i 5 oraz art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. Nr 71 poz. 734 ze zm.), przyznano na rzecz H. K. i J. K. dodatek mieszkaniowy za okres od [...] do [...]r w wysokości [...]zł, w tym [...]zł ryczałtu na zakup opału. Uzasadniając opisaną wyżej decyzję organ wskazał, iż w mieszkaniu H. K. i J. K. przeprowadzono wywiad środowiskowy, w trakcie którego ustalono, że prowadzą oni wspólne gospodarstwo domowe. Podstawą tego ustalenia było domniemanie prawne, co do prowadzenia wspólnego gospodarstwa małżonków, trwające tak długo, dopóki nie zostanie między nimi orzeczony rozwód. Zdaniem organu jedynie w wyroku rozwodowym sąd może ustalić o sposobie korzystania z lokalu zajmowanego dotychczas przez byłych małżonków i tylko w takiej sytuacji można uznać, że prowadzą oni odrębne gospodarstwa domowe. Dopiero taki stan rzeczy upoważniałby każdego z małżonków do ubiegania się o dodatek mieszkaniowy w odniesieniu do powierzchni lokalu zajmowanej na mocy wyroku sądowego. W sytuacji H. i J. K., którzy nie posiadają orzeczonego rozwodu lub separacji, w opinii organu, dodatek mieszkaniowy powinien zostać przyznany na rzecz obojga małżonków łącznie. W odwołaniu wniesionym przez J. K. zakwestionował on objęcie go wydaną w sprawie dodatku mieszkaniowego decyzją. Podkreślił, iż nie wnioskował o przyznanie tego świadczenia, nie zapoznano się z jego sytuacją życiową w drodze wywiadu środowiskowego, a z żoną pozostaje w rozdzielności majątkowej. Wskutek wniesionego odwołania sprawa została rozpoznana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., które decyzją z dnia [...]r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Po dokonaniu analizy przepisów art. 3 ust. 1 i ust. 3, art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy o dodatkach mieszkaniowych organ odwoławczy odniósł się do stanu faktycznego sprawy i zauważył, iż z pisma Zarządu Budynków Mieszkalnych z dnia [...]r. o zmianie wysokości czynszu wynika, iż najemcami mieszkania, którego dotyczy przyznany dodatek mieszkaniowy są małżonkowie J. K. i H. K. Nie pozostają oni w separacji ani też nie posiadają wyroku sądowego, w którym orzeczono o sposobie użytkowania zajmowanego przez małżonków lokalu. Legitymują się jedynie wyrokiem o zniesieniu ustawowej wspólności majątkowej. Kolegium stwierdziło, iż w takiej sytuacji, gdy J. K. i H. K. nie posiadają odrębnych tytułów prawnych do mieszkania i wspólnie w nim gospodarują, zobowiązani są do solidarnego ponoszenia kosztów utrzymania tego lokalu. Organ odwoławczy uznał przeto za słuszne, w myśl ustawy o dodatkach mieszkaniowych, przyznanie dodatku mieszkaniowego na rzecz obojga małżonków, mimo, iż wniosek o przyznanie tego świadczenia złożył tylko jeden z nich. J. K., nie godząc się ze stanowiskiem przedstawionym w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę. Podniósł w niej, iż do [...]r., rozpoznając kolejne wnioski jego żony, H. K., organ przyznawał dodatek mieszkaniowy wyłącznie na nazwisko wnioskodawczyni traktując męża i żonę, jako oddzielne podmioty. Skarżący zaznaczył, że również i tym razem wniosek złożyła wyłącznie jego żona. Odnosząc się natomiast do ustaleń poczynionych przez organu w toku postępowania wskazał, iż nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego, a dowodem tego jest rozdzielność majątkowa, w jakiej pozostaje od dnia [...]r., wskutek treści wydanego w tej sprawie wyroku sądowego. Do skargi załączono odpis orzeczenia o stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem, iż J. K. wymaga zamieszkiwania w oddzielnym pokoju, odpis wyroku Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...]r. znoszącego wspólność majątkową małżeńską małżonków H. i J. K. ze skutkiem na dzień [...]r., decyzji o zmianie wysokości przyznanego J. K. zasiłku stałego oraz fragmentów pochodzących z uzasadnień nieopisanych decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie ponawiając dotychczas prezentowaną argumentację. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego złożył do akt odpis decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. , której fragmenty uzasadnienia stanowiły załącznik do skargi, wyjaśniając, iż w postępowaniu zakończonym przedstawioną decyzją ustalono, iż skarżący i jego żona prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W ramach kontroli wydawanych przez organu administracji rozstrzygnięć sądy administracyjne oceniają zgodność działania tych organów z przepisami procedury, prawidłowość zastosowania prawa materialnego, a także słuszność dokonanej w sprawie interpretacji prawa materialnego. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych uchybień w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1271) zwanej dalej p.p.s.a. Ponadto, co wymaga podkreślenia, wojewódzkie sądy administracyjne rozstrzygają w granicach danej sprawy (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpoznając w aspekcie przedstawionych wyżej kryteriów kontroli wniesioną przez J. K. skargę, Sąd uznał ją jako zasadną. Dostrzeżone bowiem wady przeprowadzonego postępowania stanowią istotne uchybienia w rozumieniu przywołanego wyżej przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. W pierwszej kolejności Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał za konieczne odnieść się do przesłanek zezwalających na sądową zmianę ustroju małżeńskiego oraz skutków prawnych wywołanych zmianą ustroju majątkowego skarżącego i jego żony wskutek wydanego przez Sąd Rejonowy wyroku znoszącego pomiędzy nimi współwłasność majątkową małżeńską z datą wsteczną. W odróżnieniu od umownego wyłączenia wspólności ustawowej (art. 47 § 2 k.r. i op.) sądowe zniesienie wspólności majątkowej, o którym mowa w art. 52 § 1 k.r. i op., może nastąpić wyłącznie z ważnych powodów. Znaczenie temu pojęciu nadało orzecznictwo sądowe przyjmując, iż "ważnym powodem" w rozumieniu art. 52 § 1 k. r. o op. nie jest każdy przejaw separacji faktycznej małżonków, lecz tylko taka faktyczna separacja, która uniemożliwia im lub znacznie utrudnia współdziałanie w zarządzie ich majątkiem wspólnym (por. wyrok Sądu Najwyższego 13 stycznia 2000 r. sygn. akt II CKN 1070/98 publ. LEX nr 50872). Koniecznym przeto warunkiem zniesienie wspólności majątkowej pomiędzy małżonkami jest istnienie pomiędzy nimi separacji faktycznej. Skutkiem natomiast zniesienia tej wspólności jest rozdzielność majątkowa. Oznacza to, iż nabywane przez małżonków od chwili zniesienia wspólności majątkowej prawa nie stanowią już ich wspólności, lecz o ich przynależności do majątków małżonków decyduje pochodzenie środków na ich nabycie. Majątek pochodzący z okresu wspólności majątkowej małżeńskiej przekształca się natomiast, z punktu widzenia prawa, z współwłasności łącznej, bezudziałowej - we współwłasność ułamkową. Zamieszkiwanie w jednym lokalu mieszkalnym przez małżeństwo pozostające w rozdzielności majątkowej małżeńskiej nie jest zatem wystarczającym dowodem na to, iż są członkami jednego gospodarstwa domowego, a tytuł do lokalu przysługuje im niepodzielnie. Za całkowicie błędny uznać przeto trzeba wyrażony w zaskarżonej, a także w poprzedzającej ją decyzji pogląd o domniemaniu prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego przez małżonków H. i J. K. wobec braku posiadania przez nich wyroku rozwodowego lub orzeczenia o separacji. Zważyć nadto należy, że zmiana ustroju małżeńskiego skarżącego i jego żony nastąpiła w [...]r. Jeżeli więc umowa najmu zajmowanego przez skarżącego i jego żonę lokalu zostałaby zawarta po roku [...], to prawa do tego lokalu nigdy nie przysługiwałyby obojgu małżonkom łącznie, jako prawa niepodzielne, lecz posiadaliby oni w istocie odrębne tytuły prawne. Przywołany w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji dokument w postaci zmiany wysokości stawek czynszowych wydany na nazwisko obojga małżonków zdecydowanie nie wyjaśnia przedstawionej kwestii, a stanowisko organu, iż nie posiadają oni odrębnych tytułów prawnych do mieszkania jest co najmniej przedwczesne. Ponad powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał za stosowne zwrócić uwagę na fakt, iż dodatek mieszkaniowy przyznaje się na wniosek osoby uprawnionej do dodatku mieszkaniowego ( art. 7 ust. 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych), a osoba wnioskująca o przyznanie jej świadczenia staje się adresatem wydanej w sprawie decyzji. Małżonek wnioskodawcy i inne osoby stale z nim zamieszkujące i gospodarujące, które swoje prawa do zamieszkiwania w lokalu wywodzą z prawa wnioskodawcy, wskutek wszczęcia przez wnioskodawcę postępowania o przyznanie dodatku mieszkaniowego, nie stają się automatycznie stronami tego postępowania. Skierowanie decyzji do współmałżonka wnioskodawcy, nie wnioskującego o przyznanie na jego rzecz świadczenia, powodowałoby wszczęcie w stosunku do tego podmiotu postępowania z urzędu, co jest niedopuszczalne w świetle przywołanego art. 7 ust. 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych. Mając na względzie dotychczasowe rozważania, a w szczególności fakt, iż prawa nabywane przez małżonków H. i J. K. od chwili zniesienia wspólności majątkowej , a to od [...]r. nie stanowiły już ich niepodzielnej wspólności, dodatkowo trzeba zauważyć, iż kierowanie decyzji o dodatku mieszkaniowym do skarżącego, mimo, iż nie występował on z wnioskiem o przyznanie tego uprawnienia, nie znajduje żadnego uzasadnienia prawnego. Wojewódzki Sad Administracyjny zwraca uwagę na marginesie sprawy, iż skarżący, jako adresat wydanej w sprawie decyzji w postępowaniu poprzedzającym jej wydanie powinien mieć zachowane prawa strony gwarantowane mu przede wszystkim w treści art. 10 § 1 k,p.a. Materiał sprawy, przedstawiony Sądowi do kontroli, świadczy o braku zawiadomienia skarżącego o wszczęciu sprawy, w której miałby występować w charakterze strony, braku umożliwienia mu złożenia wyjaśnień i ustosunkowania się do zebranych dowodów, a w konsekwencji potwierdza brak udziału skarżącego w postępowaniu administracyjnym, mimo, iż skierowano do niego wydaną w jego wyniku decyzję. Dla oceny legalności sprawy istotne jest również, iż zgodnie z regulacją zawartą w ustawie z dnia 21 czerwca 2001r. o dodatkach mieszkaniowych ( Dz. U. Nr 71 poz. 734 ze zm.), uprawnienia do dodatku mieszkaniowego przyznawane są w przypadku spełnienia określonego w jej art. 3 ust. 1 kryterium dochodowego zróżnicowanego w zależności od ilości członków gospodarstwa domowego prowadzonego przez osobę ubiegającą się o dodatek mieszkaniowy. W toku postępowania administracyjnego poprzedzającego wydanie zaskarżonej decyzji zarówno ilość członków gospodarstwa domowego wnioskodawcy, jak i osiągany w tym gospodarstwie dochód powinny zostać ustalone w sposób nie budzący wątpliwości. Organ jednakże nie przeprowadził we wskazanym kierunku postępowania dowodowego, opierając się wyłącznie na błędnie zastosowanym domniemaniu wspólności gospodarczej pomiędzy H. i J. K. Ze względu na dostrzeżone uchybienia, które w opinii Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego mogły mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, zarówno zaskarżoną , jak i poprzedzającą ją decyzję należało usunąć z obrotu prawnego. Wymagane bowiem będzie przeprowadzenie postępowania dowodowego, którego zasięg wykracza poza kompetencje organu odwoławczego nadane mu treścią art. 136 k.p.a. Konieczne będzie przede wszystkim ustalenie czy H. K. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie ze swoim małżonkiem. Wyłącznie w przypadku potwierdzenia tego faktu dochód skarżącego będzie mógł zostać uwzględniony przy obliczaniu średniego miesięcznego dochodu przypadającego na jednego członka gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 3 ust. 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych. Niewątpliwie organ zobligowany będzie także zbadać treść umowy najmu zajmowanego przez skarżącego i jego żonę lokalu, gdyż uprawnienie do dodatku mieszkaniowego przysługuje wyłącznie podmiotom posiadającym określony w art. 2 ustawy o dodatkach mieszkaniowych tytuł prawny. Tym samym Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał za słuszne, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. orzec jak w sentencji. Orzeczenie o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia uzasadnione jest treścią art. 250 p.p.s.a i § 18 ust.1 pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz.1348).