IV SA/Gl 762/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.) Protokolant Referent – stażysta Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lutego 2008 r. sprawy ze skargi R. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej oddala skargę Starosta B. decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 8, art. 10 ust. 2, art. 14, art. 19 pkt 3, art. 79, art. 104 ust. 1, art. 109, art. 112 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego orzekł o całkowitym zwolnieniu R.D. z ponoszenia odpłatności za pobyt P.D. w rodzinie zastępczej za okres od [...] do [...] oraz ustalił odpłatność za pobyt tego dziecka w rodzinie zastępczej od [...] w wysokości [...] zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji przywołał treść stosownych przepisów ustawy o pomocy społecznej, a następnie przedstawił sytuację osobistą R.D. Z ustaleń organu wynika, że prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe jest osobą [...], a jego źródłem utrzymania jest [...] w wysokości [...] zł. Wskazany dochód jest wyższy od kryterium dochodowego przewidzianego do otrzymania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej. W dalszej części uzasadnienia organ pierwszej instancji wskazał, że stosownie do postanowień uchwały Rady Powiatu w B. z dnia [...] osoba odpowiadająca sytuacji R.D. może być zwolniona z odpłatności w wysokości odpowiadającej 60 % - 69 % wysokości pomocy pieniężnej udzielanej dziecku. W świetle analizy stanu faktycznego organ ten doszedł do przekonania, że z uwagi na sytuację osobistą i majątkową należy ją zwolnić z tej odpłatności za okres od [...] do [...], ponieważ stanowiłoby to dla niego nadmierne obciążenie, jednocześnie ustalono taką odpłatność od [...] w wysokości [...] zł. Odwołanie od tej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. wniósł R.D. W jego motywach wskazał, że nie zgadza się z pkt 2 decyzji, mocą którego nałożono na niego częściową odpłatność za pobyt córki w rodzinie zastępczej. Jako powód podniósł, że z uwagi na swoją sytuację osobistą i zdrowotną nie jest w stanie ponosić tej odpłatności. W trakcie wywiadu środowiskowego przedłożył dokumentację medyczną oraz rachunki potwierdzające wysokość wydatków ponoszonych na leki i leczenie. Zaznaczył, że utrzymanie w mocy tej decyzji spowoduje konieczność rezygnacji z wykupu określonych leków, a w konsekwencji może to spowodować jego zgon. Z tego też powodu wystąpił o ponowne przeanalizowanie jego sytuacji i o całkowite zwolnienie z ponoszenia odpłatności za pobyt córki w rodzinie zastępczej. Zaznaczył, że nie sprawuje opieki nad córką z tego powodu, że zły stan zdrowia mu to uniemożliwia, natomiast w przypadku jego poprawy jest gotów ubiegać się o sprawowanie nad nią opieki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia przedstawiono wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, jak również omówiono sytuację osobistą, majątkową i zdrowotną skarżącego. Przytoczono także treść przepisów dotyczących ustalania odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, a w szczególności art. 79 ust. 1 i ust. 5 ustawy o pomocy społecznej oraz uchwały Rady Powiatu w B. z dnia [...] określającej warunki zwolnienia z odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. Zdaniem organu odwoławczego zamieszczona w powyższej uchwale tabela nie jest przesłanką obligatoryjną do zwolnienia z opłaty, ponieważ stosownie do postanowień art. 79 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej zwolnienie takie następuje w drodze administracyjnoprawnej w ramach uznania. Wskazana tabela pozwala jedynie ograniczyć granice tego uznania. Organ odwoławczy podkreślił w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia, że podejmując kwestionowaną decyzję organ pierwszej instancji uwzględnił sytuację zdrowotną i materialną skarżącego, gdyż zwolnił go całkowicie z tej odpłatności za okres od [...] do [...], a od [...] zwolnienie to wynosi 69% kwoty pomocy otrzymanej przez jego córkę będącą w rodzinie zastępczej, co powoduje, że wysokość odpłatności wynosi [...] zł. Nadto organ ten doszedł do przekonania, że wysokość ponoszonej przez skarżącego odpłatności za pobyt córki w rodzinie zastępczej nie spowoduje niemożności zaspokajania przez niego podstawowych potrzeb bytowych, a w przypadku pogorszenia stanu zdrowia może on wystąpić o całkowite zwolnienie z tej odpłatności. Z decyzją tą nie zgodził się R.D., który wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej podniósł, że jest osobą chorującą na 11 chorób, a organ pierwszej instancji swoimi rozstrzygnięciami chce spowodować u niego kolejną. Jego zdaniem organ ten powołany jest do przychodzenia z pomocą osobom potrzebującym, a nie do wywoływania u nich kolejnych chorób. Wskazał, ze jego dochód w postaci [...] wynosi [...] zł, a wydatki [...] zł., zatem pozostaje mu kwota [...] zł na utrzymanie i jest ona niewystarczająca wziąwszy pod uwagę jego choroby i konieczność spożywania 6 posiłków dziennie. Zaznaczył, że jak mógł to pracował, jednakże obecny stan zdrowia uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia. Podniósł także, że obecnie stan jego zdrowia ponownie uległ pogorszeniu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, jaką zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje; Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269) nie wykazała, aby zaskarżona decyzja naruszała wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Przedmiotowa sprawa dotyczy nałożenia na R.D. odpłatności za pobyt córki P.D. w rodzinie zastępczej. Córka skarżącego przebywa w rodzinie zastępczej pełnionej przez jej dziadków, którzy z tego tytułu otrzymują pomoc w wysokości [...] zł miesięcznie. Stosownie do postanowień art. 79 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej oraz osoby pełnoletniej, o której mowa w art. 78 ust. 5, opłatę, do wysokości miesięcznej pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w tej rodzinie, wnoszą rodzice. Przepis ten nie stosuje się do rodziców dziecka pozostawionego przez matkę w zakładzie opieki zdrowotnej bezpośrednio po urodzeniu. Po myśli ust. 2 tego przepisu decyzję administracyjną o wysokości tej opłaty wydaje starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej. Organ ten ustalając wysokość opłaty rodziców dziecka przebywającego w rodzinie zastępczej, uwzględnia ich sytuację rodzinną, zdrowotną, dochodową i majątkową. Unormowanie takie stosuje się również do rodziców pozbawionych władzy rodzicielskiej lub rodziców, którym władza rodzicielska została zawieszona albo ograniczona. Zgodnie z ustępem 5 przywoływanego przepisu starosta może częściowo albo całkowicie zwolnić lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w ust. 1 wyżej wymienionego przepisu, na wniosek lub z urzędu, ze względu na trudną sytuację materialną rodziny. Natomiast rada powiatu określa, w drodze uchwały, warunki częściowego lub całkowitego zwalniania rodziców z opłat, o których mowa w ust. 1. Jak wynika z przedłożonych akt administracyjnych Rada Powiatu w B. uchwałą z dnia [...] Nr [...] w sprawie warunków częściowego lub całkowitego zwalniania rodziców z opłat za pobyt dziecka w rodzinach zastępczych oraz osób pełnoletnich przebywających pod opieką rodzin, które sprawowały funkcje rodzin zastępczych ( Dz. U. Woj. Śląskiego Nr 57, poz. 1844 ) uregulowała te zasady. Z treści przytoczonych unormowań prawnych dotyczących odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej wynika, że zasadą jest uiszczanie tej odpłatności, natomiast zwolnienie z niej lub odstąpienie od jej ustalenia jest prawem organu, który w tym zakresie podejmuje rozstrzygnięcie w warunkach uznania administracyjnego. Obowiązek ponoszenia odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej związany jest z obowiązkiem alimentacyjnym ciążącym na rodzicach, zatem jeżeli rodzice dziecka nie są obciążeni tym obowiązkiem to organ administracji winien nałożyć na nich odpłatność za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, jako surogat alimentów. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, który zwolnił skarżącego z odpłatności za pobyt córki w rodzinie zastępczej za okres od [...] do [...] i od [...] nałożył na niego obowiązek ponoszenia takiej odpłatności w wysokości [...] zł miesięcznie. Przy podejmowaniu tej decyzji, jak wynika to z jej uzasadnienia organ pierwszej instancji brał pod uwagę trudną sytuację skarżącego wynikającą ze złego stanu zdrowia i to był powód całkowitego zwolnienia go z takiej odpłatności za wskazany powyżej okres, natomiast wysokość odpłatności na poziomie [...] zł. miesięcznie organ ten argumentował wysokością dochodu skarżącego oraz postanowieniami uchwały Rady Powiatu w B. z dnia [...]. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji. W tej sytuacji należy rozważyć, czy rozstrzygnięcia obu organów są prawidłowe i odpowiadają unormowaniom zamieszczonym w ustawie o pomocy społecznej. Jak wynika z akt sprawy skarżący nie sprawuje opieki nad córką oraz nie płaci na nią alimentów, zatem w żaden sposób nie partycypuje w kosztach jej wychowania. W tej sytuacji zasadnie organy administracji podjęły działania zmierzające do nałożenia na skarżącego obowiązek ponoszenia takiej odpłatności. Oznacza to także, że zarzuty skarżącego zamieszczone w pismach formułowanych w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego oraz w skardze nie mogą zostać uwzględnione. Skarżący powołując się na zły stan zdrowia stara się uwolnić od obowiązku partycypowania w kosztach wychowania córki. Stanowisko takie nie może zostać uwzględnione, ponieważ jest on w pierwszej kolejności zobligowany do wychowywania dziecka, a jeżeli nie jest w stanie czynić tego osobiście to wówczas winien partycypować w kosztach jego wychowania. Nie jest natomiast aprobowane przez obowiązujący system prawny przeniesienie tego obowiązku tylko na podmioty publiczne. Zatem podnoszone przez skarżącego zarzuty oraz formułowane groźby nie są zasadne, ponieważ organ pierwszej instancji nie zamierza ani wywołać u niego żadnej nowej choroby, jak również nie jest zainteresowany w tym, aby zmarł. Podnoszona przez skarżącego argumentacja odwołuje się do elementów emocjonalnych i stanowi wyraz szantażu kierowanego pod adresem organów administracji. Taka postawa oraz podnoszone argumenty nie mogą zyskać aprobaty ze strony Sądu, z tego też powodu zgłoszony zarzut nie mógł być uwzględniony. Oczywiście państwo i organy jednostek samorządu terytorialnego zobowiązane są do zapewnienia dzieciom takiej opieki, jeżeli rodzice są nie wydolni i nie realizują swoich funkcji w sposób prawidłowy, jednakże rodzice zobowiązani są do partycypowania w tych kosztach poprzez ponoszenie stosownej odpłatności. Przywołany powyżej art. 79 ustawy o pomocy społecznej zawiera regulacje dotyczące zasad ustalania wysokości tej odpłatności, przy czym ust. 6 tego przepisu zawiera delegację ustawową dla organu stanowiącego i kontrolnego w powiecie do wydania aktu prawa miejscowego w tym zakresie. Charakter prawny tego aktu pozwala stwierdzić, że konstatacja organu odwoławczego zamieszczona w uzasadnieniu swojej decyzji nie jest precyzyjna. Otóż organy administracji przy podejmowaniu rozstrzygnięć zobowiązane są do działania na podstawie przepisów prawa powszechnie obowiązującego, zatem także na podstawie aktów prawa miejscowego. Dopiero Sąd w ramach kontroli legalności takiego rozstrzygnięcia może pominąć akt podstawowy. Oznacza to, że organy administracji obu instancji zobligowane były do podejmowania decyzji z uwzględnieniem wskazanej uchwały. Przyjdzie zgodzić się z organem odwoławczym, że decyzja podejmowana w oparciu o postanowienia art. 79 ustawy o pomocy społecznej podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego, a przedmiotowa uchwała jedynie ogranicza w pewien sposób to uznanie, lecz nie eliminuje go. Przeprowadzona kontrola zaskarżonych decyzji pozwala stwierdzić, że organy administracji podjęły rozstrzygnięcia z uwzględnieniem postanowień tejże uchwały w zakresie zwolnienia skarżącego z ponoszenia odpłatności za pobyt córki w rodzinie zastępczej. Ustalenia dochodu skarżącego jak również wysokości ustalonej odpłatności znajdują umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym oraz są zgodne z brzmieniem przedmiotowej uchwały. Jak zostało to już zaznaczone zaskarżona decyzja podjęta została w ramach uznania administracyjnego. Przeprowadzona kontrola nie wykazała, aby organy administracji dopuściły się naruszenia granic tego uznania. Otóż kierując się złym stanem zdrowia skarżącego organ pierwszej instancji zwolnił go całkowicie z odpłatności za okres od [...] do [...], a zatem na [...], w dodatku za okres, w którym prowadzone było postępowanie dowodowe. Z przyjętym rozstrzygnięciem przez organy administracji należy się zgodzić, ponieważ uwzględnia ono zły stan zdrowia skarżącego, a nałożenie tej odpłatności za ten okres faktycznie mogłoby stanowić nadmierne obciążenie dla niego. Natomiast nałożona na skarżącego wysokość odpłatności począwszy od [...] znajduje umocowanie w postanowieniach przywoływanej powyżej uchwały Rady Powiatu w B. z dnia [...]. Należy także zauważyć, że uchwała ta uzależnia wysokość odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie od wysokości dochodu osoby zobowiązanej, jak również daje możliwość całkowitego zwolnienia z tej odpłatności. W niniejszej sprawie organy administracji brały pod uwagę całość podjętego rozstrzygnięcia, i w tej perspektywie nie dopuściły się naruszenia granic wskazanego uznania administracyjnego. Warto również zaznaczyć, że w zaskarżonej decyzji znajduje się pouczenie skierowane do skarżącego, a sprowadzające się do podania informacji, że w przypadku pogorszenia stanu zdrowia będzie mógł wystąpić o całkowite zwolnienie z ponoszenia odpłatności. Jednakże należy to wyraźnie zaznaczyć, że takie zwolnienie może być zastosowane jedynie w skrajnych przypadkach związanych z dramatyczną sytuacją osoby zobowiązanej, która nie byłaby w stanie ponosić żadnych tego typu wydatków. Akcentowane w skardze pogorszenie stanu zdrowia nie może stanowić podstawy wzruszenia kontrolowanej decyzji, może natomiast być podstawą uruchomienia nowego postępowania zmierzającego do całkowitego zwolnienia skarżącego z ponoszenia tej odpłatności. Skoro Sąd nie znalazł podstaw prawnych do uwzględnienia skargi, to stosownie do postanowień art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało skargę oddalić. su.