IV SA/Gl 768/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.) Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Protokolant Paulina Kowalczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 sierpnia 2011 r. sprawy ze skargi H. M. na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień dla wdowy po kombatancie postanawia: 1) odrzucić skargę; 2) zwrócić skarżącej kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu wpisu. H. M. wystąpiła do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z wnioskiem o przyznanie uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie, tj. zmarłym małżonku J. M. Kierownik Urzędu rozpatrzył wniosek strony w oparciu o art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity: Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie ustawa o kombatantach i decyzją z dnia [...]r. odmówił H.M. przyznania uprawnień przysługujących wdowie pozostałej po kombatancie, wobec stwierdzenia, że jej mąż pełnił służbę w jednostce KBW. W jej uzasadnieniu wskazano, że uprawnienia przysługujące wdowom po kombatantach mają charakter pochodny w stosunku do uprawnień kombatanckich, nie mogą zatem istnieć, jeżeli zmarły mąż strony zostałby ich pozbawiony. H. M. wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zaskarżoną decyzją z dnia [...]r., nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]r. W uzasadnieniu tej decyzji wywiódł, że uprawnienia przysługujące wdowom pozostałym po kombatantach nie mają charakteru samoistnego, lecz pochodny. Oznacza to, że uprawnienia takie mogą istnieć tylko wówczas, jeżeli uprawnienia kombatanckie będące w tej sytuacji uprawnieniami pierwotnymi przysługiwały zmarłemu małżonkowi i uprawnienia te małżonek utrzymałby gdyby obecnie żył. Tym samym, jeżeli osoba, od której wywodzi się uprawnienia pochodne (tj. zmarły współmałżonek), została pozbawiona uprawnień kombatanckich, względnie, gdy zachodzą przesłanki do pozbawienia uprawnień kombatanckich, to w rezultacie istnieją również podstawy do pozbawienia uprawnień osoby powołującej się jedynie na uprawnienia pochodne (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 25.01.1996r.; III AZP 32/95; OSNAP 1996/15 poz. 206; wyrok NSA O/Z we Wrocławiu z dnia 14.03.2002 r.; II SA /Wr 529/00). Analogicznie brak jest wówczas podstaw do przyznania uprawnień, które w żadnym wypadku nie podlegają dziedziczeniu. Zgodnie z brzmieniem art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach pozbawia się uprawnień kombatanckich osobę, które w latach 1944-1956: była zatrudniona, pełniła służbę, lub funkcję, w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z działalnością wykonywała zadania śledcze z operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie zaś z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c tej samej ustawy odczytywanym samodzielnie osoba, której dotyczy powyższy przepis nie może uzyskać uprawnień kombatanckich z żadnego tytułu nawet gdyby okoliczności faktyczne będące lec u podstaw wydania pozytywnego rozstrzygnięcia zostały należycie udokumentowane. Zdaniem organu, Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego był specjalną formacją wojskową powołaną w 1945 roku do walki z podziemiem niepodległościowym oraz zbrojnymi organizacjami ukraińskimi i niemieckimi, a także do zapewnienia porządku publicznego i do 1954 roku podlegał Ministerstwu Bezpieczeństwa Publicznego. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 maja 1991 r. (sygn. akt II UZP 7/91; OSNC APU 1992/10/174) stwierdził, że Korpus Bezpieczeństwa Publicznego wchodził w skład aparatu bezpieczeństwa publicznego. Nie wymaga szczególnych dowodów wykazanie, że Narodowe Siły Zbrojne zaliczyć należy do podziemia niepodległościowego. Wolno zatem wskazać, że J. M. zwalczał osoby stawiające sobie za cel wyzwolenie Polski spod okupacji radzieckiej. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 lutego 1999r. (sygn. akt V SA 1663/98; Lex nr 49270) wskazał: "służba w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub informacji Wojskowej i wykonywanie podczas i w związku z działalnością zadań operacyjnych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej stanowi podstawę do wydania decyzji pozbawiającej uprawnień kombatanckich, niezależnie z jakiego tytułu uprawnienia te zostały przyznane". Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 grudnia 2000r. (sygn. akt V SA 423/00; Palestra 2001/7-8/205) podał, że z punktu widzenia wymagań stwarzanych przez ustawę z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach fakt udziału w walkach z podziemiem poakowskim (nawet nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej) powoduje utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej. Nie ma też znaczenia dla utraty uprawnień kombatanckich fakt, iż oddział w którym służył zmarły mąż, niezależnie od zwalczania poakowskiego podziemia, walczył także z bandami o kryminalnym charakterze lub z oddziałami UPA. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, bowiem w aktach sprawy znajduje się pismo IPN z dn. 26.02.2010r., z którego wynika, iż jednostka KBW, w której służył zmarły mąż zainteresowanej brała udział w walkach z AK, WiN, NSZ. Należy również nadmienić, iż J. M. w punkcie 13 deklaracji członkowskiej ZBoWiD napisał: "Jednostka w której pełniłem służbę wojskową brała udział w walce ze zbrojnym reakcyjnym podziemiem.". Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 10 lutego 2005r. (sygn. akt OSK 1126/04; Lex nr 165721) sformułował tezę: zwrot "żądania śledcze i operacyjne" zawarty w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego należy interpretować rozdzielnie. Oznacza to, że wykazanie osobie zainteresowanej wykonywania tylko zadań operacyjnych (lub tylko zadań śledczych) upoważnia organ do zastosowania przywołanego przepisu i wydania rozstrzygnięcia o pozbawieniu (odmowie przyznania, odmowie przywrócenia) uprawnień kombatanckich. Ten tok rozumowania został wyrażony nie tylko w przywołanym wyroku zawierającym niezwykle obszerne uzasadnienie zawierające przegląd poglądów prezentowanych w doktrynie i judykaturze w aspekcie wykładni analizowanego przepisu, lecz również w innych orzeczeniach: wyrok NSA z dnia 25.02.1999 r., sygn. akt V SA 1663/98, Lex nr 49270; wyrok NSA z dnia 20.10.2000 r., sygn. akt II SA/Gd 1115/99, niepubl.; wyrok NSA z dnia 15.06.2000 r., sygn. akt II SA/Lu 540/99, niepubl.; wyrok NSA z dnia 9.04.2001r., sygn. akt V SA 2106/00, niepubl.; wyrok NSA z dnia 8.11.2000 r., sygn. akt V SA 227/00, niepubl.; wyrok NSA z dnia 14.12.2000r., sygn. akt V SA 423/00, niepubl; wyrok NSA z dnia 24.04.2001 sygn. akt SA/Rz 116/00, niepubl.; wyrok NSA z dnia 24.04.2001r., sygn. akt II SA/Ka 1480 /99, niepubl. Zamieszczony w omawianym przepisie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach spójnik "i" w zwrocie "zadania śledcze i operacyjne" nie ma funkcji koniunkcyjnej, lecz ma znaczenie enumeratywne, to znaczy wyliczające. Tym samym trzeba uznać, iż można pozbawić uprawnień kombatanckich osobę spoza struktur Urzędu Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, która wykonywała podczas i w związku z tą służbą zarówno zadania operacyjne i śledcze, jak też wykonywała tylko zadania śledcze lub jedynie zadania operacyjne zwalczając organizacje niepodległościowe lub osoby działające na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Jak wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie sądowym sama współpraca z organami represji (niezależnie od stosunku prawnego leżącego u podstaw pracy lub współpracy) nastawionymi na zwalczanie polskich ruchów niepodległościowych musi być oceniona negatywnie i to bez względu na to, o jakie stanowiska i charakter zatrudnienia w tych organach chodzi (wyrok TK z dnia 15 lutego 1994 r.; sygn. akt K 15/93; OTK ZU 1994/1/4). W aktualnie obowiązującym stanie prawnym zaistnienie podstaw do zastosowania art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach stanowi barierę do zachowania (uzyskania) uprawnień kombatanckich z jakiegokolwiek innego tytułu. Osoby, o których mowa w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy nie mogą skorzystać z dobrodziejstwa przewidzianego przez art. art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy o kombatantach. Zaistnienie negatywnej przesłanki prowadzącej do pozbawienia uprawnień kombatanckich w myśl art. 21 ust. 2 ustawy o kombatantach wyłącza zastosowanie przesłanki pozytywnej przyznania uprawnień z tytułów wskazanych w ustawie, nawet jeżeliby fakty i okoliczności uzasadniające nabycie uprawnień zostały udokumentowane. Osoba pozbawiona uprawnień kombatanckich z uwagi na wykonywanie zadań związanych ze zwalczaniem podziemia niepodległościowego w strukturach aparatu bezpieczeństwa nie może otrzymać uprawnień z żadnego innego tytułu. Ustalając, że zaistniały przesłanki do pozbawienia zmarłego J. M. uprawnień kombatanckich należało uznać, że uprawnień pochodnych, to jest uprawnień wdowy po kombatancie nie może uzyskać zainteresowana strona postępowania administracyjnego H. M. Zaskarżona decyzja została prawidłowo doręczona w dniu [...]r. do rąk H.M. (k-43 akt administracyjnych). H. M. pismem procesowym z dnia [...]r., nadanym w Urzędzie Pocztowym B.w dniu [...]r., wniosła skargę za pośrednictwem Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na decyzję z dnia [...]r. nr [...] o utrzymaniu w mocy decyzji własnej Kierownika tego Urzędu z dnia [...]r. o odmowie przyznania uprawnień wdowy po kombatancie. W odpowiedzi na skargę organ administracji publicznej wniósł o odrzucenie skargi z uwagi na uchybienie terminu do jej złożenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do postanowień art. 53 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie ustawa p.p.s.a., skargę do sądu administracyjnego wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie skarżącej rozstrzygnięcia w sprawie. Nadto, w oparciu o art. 54 § 1 ustawy p.p.s.a. skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania są przedmiotem skargi, a oddanie pisma w polskim urzędzie pocztowym jest równoznaczne z wniesieniem go do sądu (art. 83 § 3 ustawy p.p.s.a.). Z nadesłanych do tut. Sądu akt administracyjnych, a w szczególności z potwierdzenia odbioru wynika, że zaskarżona decyzja została doręczona stronie skarżącej w dniu [...]r. (k - 43). Podkreślić trzeba, iż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji znajdowało się prawidłowe pouczenie o prawie, terminie i trybie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach za pośrednictwem Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. W przedmiotowej sprawie termin do złożenia skargi upłynął zatem z dniem [...]r. (środa). Natomiast data wniesienia niniejszej skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach za pośrednictwem Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. przypadła na dzień [...]r. i potwierdzona została stemplem pocztowym umieszczonym na kopercie nadania przesyłki pocztowej (Urząd Pocztowy B.). Wobec powyższego strona skarżąca czynności wniesienia skargi dokonała z jednodniowym przekroczeniem ustawowego terminu, bowiem od daty doręczenia zaskarżonej decyzji do daty złożenia skargi do Sądu upłynęło 31 dni. Stosownie do postanowień art. 86 § 1 ustawy p.p.s.a. strona, która nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, może wystąpić z wnioskiem o jego przywrócenie, ale skarżąca – H. M. nie skorzystała z tego prawa i nie wystąpiła z takim wnioskiem. W tym stanie rzeczy skargę w niniejszej sprawie, jako wniesioną po upływie terminu należało odrzucić na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 i § 3 w związku z art. 232 § 1 pkt 1 i art. 220 § 1 ustawy p.p.s.a., co orzeczono w sentencji postanowienia.