IV SA/Gl 77/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2015 r. sprawy ze skargi J.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] nr [...]. Prezydent Miasta C. działając między innymi na podstawie; art. 1a, art. 2 pkt 10 i pkt 11, art. 9, art. 10 ust. 1, art. 12 ust. 1 i ust. 2, art. 20 ust.2, art. 25, art. 29 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 07.09.2007 r, o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 1228, ze. zm.) określił dłużnikowi alimentacyjnemu – J.W. należność do zwrotu w kwocie 800,00 zł wraz z odsetkami naliczonymi na dzień wydania decyzji w kwocie 128,47 zł oraz dalszymi odsetkami ustawowymi z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej: M.W., przyznanych za okres: od 01.10.2012r. do 30.09.2013r. Od powyższej decyzji J.W. wniósł odwołanie do którego dołączył kserokopie wpłat dokonywanych przez niego na rzecz syna M.W. za październik 2012r. i za listopad 2013r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W podstawie prawnej decyzji wskazało art. 27 ust. 1, ust. 1a i ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z regulacją zawartą w art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. W ocenie Kolegium przytoczony przepis ma charakter bezwzględny i nie jest uzależniony od sytuacji dochodowej, rodzinnej czy zdrowotnej dłużnika alimentacyjnego, który ma obowiązek zwrócić organowi wypłacone za niego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Z kolei w myśl art. 2 pkt 3 powołanej ustawy- dłużnik alimentacyjny jest to osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. Następnie Kolegium wskazało, że w uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał m.in., iż osoba uprawniona w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, otrzymała alimenty od dłużnika alimentacyjnego – J.W., tj.: kwotę 500,00 zł w dniu 16 kwietnia 2013r., kwotę 150,00 zł w dniu 7 maja 2013r., kwotę 350,00 zł w dniu 17 maja 2013r., kwotę 150,00 zł w dniu 31 maja 2013r., kwotę 100,00 zł w dniu 5 czerwca 2013r., kwotę 300,00 zł w dniu 16 czerwca 2013r., kwotę 100,00 zł w dniu 23 marca 2013r., kwotę 100,00 zł w dniu 1 lipca 2013r., kwotę 50,00 zł w dniu 7 lipca 2013r., kwotę 300,00 zł w dniu 16 lipca 2013r., kwotę 500,00 zł w dniu 19 lipca 2013r. i kwotę 500,0 zł w dniu 16 września 2013r. Jednocześnie zaznaczono, że od 1 października 2012r. do 30 września 2013r. wypłacono świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 6.000,00 zł. Organ odwoławczy zaakcentował że w stanie prawnym ukształtowanym art. 27 ust. 2 omawianej ustawy, po zakończeniu okresu świadczeniowego organ właściwy wierzyciela wydaje decyzję, w której zobowiązuje dłużnika do zwrotu należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z przywołanego przepisu wynika ustawowy obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, łącznie z ustawowymi odsetkami (art. 27 ust. 1) oraz obowiązek organu wydania stosownej decyzji o zwrocie świadczeń w sytuacji, gdy zakończy się okres wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego lub zostanie uchylona decyzja przyznająca świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Wskazana wyżej regulacja bez wątpienia nakłada na organ wierzyciela obowiązek wydania wobec dłużnika alimentacyjnego decyzji o zwrocie wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, jeżeli wypłata tych świadczeń nastąpiła na podstawie uprzednio wydanej decyzji o przyznaniu takiej pomocy osobie uprawnionej. Decyzja w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest decyzją ściśle związaną z decyzją przyznającą te świadczenia. Dopóki decyzja o przyznaniu świadczeń alimentacyjnych nie zostanie wzruszona i wyeliminowana z obrotu prawnego w jednym z dostępnych trybów weryfikacji, bądź też wypłata świadczeń nie zostanie we właściwym postępowaniu oceniona jako wypłata nienależnego świadczenia, to organy administracji są związane decyzją przyznającą świadczenia alimentacyjne i na organie wierzyciela spoczywa obowiązek wydania decyzji o zwrocie przez dłużnika świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie tej decyzji. Kolegium wskazało, że na mocy decyzji Nr [...] z dnia [...]r. przyznano na rzecz osoby uprawnionej: M.W. świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla na okres: od 1 października 2012r. do 30 września 2013r., w wysokości po 500,00 zł miesięcznie. Za okres od 1 października 2012r. do 30 września 2013r. wypłacono osobie uprawnionej świadczenia w kwocie 6.000,00 zł. Decyzją Zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta C. z dnia [...]r. nr [...] zobowiązano B.M. do zwrotu kwoty 2.100,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości 56,45 zł oraz dalszymi odsetkami ustawowymi, stanowiącej nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla M.W. Kolejną decyzją z dnia [...]r. nr [...] Kierownik Sekcji ds. Świadczeń Społecznych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. działający z upoważnienia Prezydenta Miasta C. orzekł o zwrocie przez B.M. kwoty 3.100,0zł wraz z ustawowymi odsetkami. Skoro zatem wypłata świadczeń kwocie 5.200,00 zł została we właściwym postępowaniu oceniona jako wypłata nienależnego świadczenia, to J.W. pozostała do zwrotu kwota 800,00 zł wraz z odsetkami. Reasumując Kolegium stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo uznał, że zachodzą przesłanki do zwrotu przez skarżącego kwoty 800,00 zł łącznie z ustawowymi odsetkami, które na dzień wydania decyzji wyniosły 128,47 zł. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący J.W. ponownie wskazał, że nie zalega z obowiązkiem alimentacyjnym, a postępowanie egzekucyjne po przedstawieniu stosownych wpłat zostało przez komornika umorzone. Na dowód powyższego może przedstawić dowody wpłat za ponad 12 lat. Podnosił, że wyjaśnienia Kolegium są dla niego "nie do końca jasne, przejrzyste i spójne". W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany swojego stanowiska i powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje . W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 , poz.1647) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotowa skarga musiała odnieść skutek. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 07 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.) dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Organ właściwy wierzyciela wydaje zaś, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 2 cyt. ustawy). Innymi słowy skoro należne świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostały wypłacone osobie uprawnionej w wyżej wymienionym okresie, to organ I instancji zobowiązany jest do wydania decyzji w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego tych należności. Po pierwsze wskazać należy, że w aktach administracyjnych sprawy brak jest odpisu decyzji Nr [...] z dnia [...]r., która przyznano na rzecz osoby uprawnionej: M.W. świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla na okres: od 1 października 2012r. do 30 września 2013r., w wysokości po 500,00 zł miesięcznie. Przedstawione w skarżonej decyzji rozumowanie organu odwoławczego można przedstawić następująco: Organ wskazał, że na mocy w/wym. decyzji za okres od 1 października 2012r. do 30 września 2013r. wypłacono osobie uprawnionej świadczenia w kwocie 6.000,00 zł. Następnie podniósł, że decyzją Zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta C. z dnia [...]r. nr [...] zobowiązano B.M. do zwrotu kwoty 2.100,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości 56,45 zł oraz dalszymi odsetkami ustawowymi, stanowiącej nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla M.W., a następnie kolejną decyzją z dnia [...]r. nr [...] Kierownik Sekcji ds. Świadczeń Społecznych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. działający z upoważnienia Prezydenta Miasta C. orzekł o zwrocie przez B.M. kwoty 3.100,0zł wraz z ustawowymi odsetkami. Stąd też w opinii organu odwoławczego - skoro wypłata świadczeń kwocie 5.200,00 zł. została we właściwym postępowaniu oceniona jako wypłata nienależnego świadczenia, to skarżącemu J.W. pozostała do zwrotu kwota 800,00 zł wraz z odsetkami. Przepis art. 80 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zgodnie z tym przepisem organ administracji państwowej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Oznacza to, że organ administracji państwowej w ocenie materiału dowodowego nie jest skrępowany żadnymi regułami dowodowymi, a ustaleń faktycznych dokonuje według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnie rozważonego materiału dowodowego. Swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana z uwzględnieniem norm prawa procesowego i z zachowaniem reguł tej oceny. Reguły te polegają na tym, że: -należy opierać się na materiale dowodowym zgromadzonym w toku postępowania, -materiał ten musi być poddany wszechstronnej ocenie, -ocena ta powinna odnosić się do poszczególnych dowodów z uwzględnieniem ich znaczenia dla sprawy ( por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 1996 r. str. 376-378). Dopóki granice swobodnej oceny dowodów nie zostaną przez organ orzekający przekroczone Sąd nie ma podstaw do podważania dokonanych w ten sposób ustaleń. Tak jednak nie jest w niniejszej sprawie. Organ odwoławczy i organ I instancji nie zebrały i nie rozważyły istotnego w sprawie materiału dowodowego. W uzasadnieniu decyzji nie odniosły się do wszystkich zgłoszonych przez skarżącego twierdzeń. Jak wynika z wyliczeń organu I instancji zadłużenie skarżącego wynosi 800 zł (plus odsetki). W opinii tego organu cytat – "kwota 500,00 zł przekazana w dniu 15.10.2012 r. (zgodnie z oświadczeniem złożonym przez B.M. w Kancelarii Komornika w dniu 13.02.2013r.) oraz kwota 500,00 zł przekazana w dniu 16.10.2012r. wierzycielce B.M. od J.W. nie jest nienależnie pobranym świadczeniem, ponieważ mimo przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego od dnia 1 października 2012 roku dla osoby uprawnionej M.W., pierwsza wypłata świadczeń zgodnie z decyzją nr [...] z dnia [...]r. nastąpiła w dniu 30.10.2012r. W związku z powyższym kwota ta została przekazana zgodnie z kolejnością określoną w art. 28 ust. 2 ww. ustawy. Natomiast kwota 550,00 zł przekazana w dniu 14.03.2013r. została zwrócona przez wierzycielkę do komornika sądowego prowadzącego postępowanie wobec dłużnika, a więc również nie stanowi kwoty nienależnie pobranych świadczeń przez wierzyciela". W tej mierze skarżący przedłożył dwa pocztowe dowody wpłat alimentów na rzecz J.W. na kwotę 500 zł. z dnia 16.10.2012 r. (z dopiskiem alimenty za października 2012 r.) oraz na kwotę 550 zł. z 14.03.2013 r. (z dopiskiem alimenty za marzec 2013 r.). Skarżący zatem wskazał wprost i jednoznacznie na dwa dowody, kiedy przekazał matce dziecka świadczenia tytułem alimentów, za dwa wyraźnie określone w tych dowodach miesiące. Po pierwsze wątpliwości budzi kwestia, czy faktycznie dwukrotnie przekazano alimenty w październiku 2012 r., skoro w aktach administracyjnych znajduje się jedynie jeden dowód wpłaty na kwotę 500 zł z dnia 16.10.2012 r.. Rodzi się zatem pytanie, czy skarżący wpłacił na poczet alimentów za ten miesiąc 500 zł, czy też 1000 zł. Nie sposób bowiem nie zauważyć, że pozostałe kwoty wymienione w piśmie komornika z dnia 14.02.2013 r. (k.17 akt administracyjnych) odpowiadają dowodom wpłat zawartych w aktach sprawy, a dowodu wpłaty z dnia 15.10.2012 r. nie ma, a sam skarżący również nie wspomina o takiej wpłacie, co powoduje pytanie, czy w zaświadczeniu na k.17 akt nie pełniono błędu w dacie dotyczącej miesiąca października. Organy tego nie wyjaśniły. Nie wyjaśniono również dlaczego ustalono kwotę do zwrotu za ten miesiąc w wyliczeniu organu I instancji na kwotę 300 zł. Trzeba się zgodzić ze skarżącym, że w kontekście tego, że przekazał osobie uprawnionej alimenty za październik 2012 r. w kwocie 500 zł., niezrozumiałe jest zdanie, ze kwota ta "nie jest nienależnie pobranym świadczeniem, ponieważ mimo przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego od dnia 1 października 2012 roku dla osoby uprawnionej M.W., pierwsza wypłata świadczeń zgodnie z decyzją nr [...] z dnia [...]r. nastąpiła w dniu 30.10.2012r. W związku z powyższym kwota ta została przekazana zgodnie z kolejnością określoną w art. 28 ust. 2 ww. ustawy." Nie wyjaśniono tu skarżącemu, kiedy i komu ta kwota została przekazana, na poczet jakich należności i w jaki sposób zastosowano art.. 28 ust. 2 ustawy, mający 5 podpunktów,. Organ naruszając art. 8 i 9 k.p.a utracił z pola widzenia, że to właśnie skarżący jest adresatem decyzji administracyjnej i to jemu w sposób jasny i czytelny winne być przedstawione dokonane przez organ ustalenia i wyliczenia. Również następne zdanie w decyzji organu I instancji dotyczące wpłaty alimentów w kwocie 550 zł. z dnia 14.03.2013 r., "natomiast kwota 550,00 zł przekazana w dniu 14.03.2013r. została zwrócona przez wierzycielkę do komornika sądowego prowadzącego postępowanie wobec dłużnika, a więc również nie stanowi kwoty nienależnie pobranych świadczeń przez wierzyciela." W aktach sprawy nie ma żadnego dokumentu potwierdzającego to, że faktycznie wspomniana kwota "została zwrócona przez wierzycielkę do komornika sądowego". Co więcej, w aktach zalega tylko i wyłącznie oświadczenie B.M. z 22.06.2013 r., że dokona zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, bez wskazywania, że przekazała ona wcześniej jakąkolwiek kwotę komornikowi sądowemu. Stąd też wobec braku wspominanego przez organ oświadczenia B.M. w aktach sprawy, przy jednoczesnym istnieniu dowodu wpłaty alimentów przez skarżącego za marzec 2013 r. na kwotę 550 zł., nie sposób przyjąć, że kwota ta nie stanowiła nienależnie pobranych alimentów. Organ nie wyjaśnił również swojego toku rozumowania, że pomimo tego, że skarżący wypłacił wierzycielce kwotę 550 zł. tytułem alimentów za marzec 2013 r., wyżej wskazane (jak już zauważono – niczym nie udokumentowane) działanie wierzycielki, powoduje, że traktuje się tą kwotę jakby nie została przekazana wierzycielce tytułem alimentów za marzec 2013 r. Na marginesie, godzi się także zauważyć, że w aktach administracyjnych brak jest dowodu wpłaty przez skarżącego alimentów w kwocie 550 zł. w dniu 15.02.2013 r., na którą to kwotę organ I instancji powołuje się w wyliczeniach świadczeń nienależnie pobranych. W postępowaniu administracyjnym wydanie prawidłowej decyzji w każdym przypadku powinno poprzedzać dokładne ustalenie stanu faktycznego istniejącego w sprawie, stosownie do art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Należy wskazać, że jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (art. 7 k.p.a.). Takich kroków zaś w niniejszej sprawie nie podjęto. Jak już wspominano organy powołują się na nie dołączone do akt sprawy dokumenty, czy też na okoliczności, które nie wynikają z załączonej do akt dokumentacji. W postępowaniu administracyjnym nie obowiązuje zasada, że rola organu orzekającego to rola biernego podmiotu oczekującego na dowody zaoferowane przez stronę. Wręcz przeciwnie, rządząca postępowaniem administracyjnym zasada oficjalności (art. 7, 75 kpa) wymaga, by w toku postępowania organy administracji publicznej podejmowały wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia i załatwienia sprawy i dopuszczały jako dowód wszystko, co może przyczynić się do jej wyjaśnienia, a nie jest sprzeczne z prawem, a więc by z urzędu przeprowadzały dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Stąd przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ dołączy do akt całą niezbędna dokumentację oraz w sposób jednoznaczny wyjaśni sygnalizowane wątpliwości. Ponownie oceni zgromadzony materiał dowodowy, w tym twierdzenia skarżącego i wyda prawidłowo uzasadnioną decyzję, gdzie w sposób jasny i przejrzysty wyjaśni skarżącemu wszystkie kwestie podnoszone przez niego w toku postępowania administracyjnego (art. 8 i 9 k.p.a.). Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję ja poprzedzającą na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) jako wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.