IV SA/Gl 770/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz (spr.) Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2014 r. sprawy ze skargi Prokuratora [...] w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczenia pieniężne wypłacone na pokrycie utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji. Prezydent Miasta B., decyzją z dnia [...] roku uznał, że świadczenia pieniężne za okres od 1 sierpnia 2012 roku do 30 września 2012 roku, w łącznej kwocie 947,45 zł., wypłacone A. i S. N. tytułem pomocy pieniężnej na pokrycie kosztów utrzymania w rodzinie zastępczej P.S., przyznane na podstawie decyzji administracyjnej z dnia [...] roku zostały nienależnie pobrane i zobowiązał wyżej wymienionych do zwrotu tej kwoty wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu organ wskazał, że w sierpniu i wrześniu 2012 r. świadczenie zostało wypłacone nienależnie, ponieważ P.S. uzyskał dochód w postaci renty rodzinnej. Organ stwierdził, że wobec tego świadczenia wypłacono pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie wypłaty świadczenia pieniężnego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...]r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. uchyliło decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] roku i umorzyło postępowanie pierwszej instancji. Wśród podstaw prawnych rozstrzygnięcia, organ odwoławczy wskazał art. 105 Kodeksu postępowania administracyjnego, według którego, organ administracji wydaje decyzję o umorzeniu postępowania w całości albo w części, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe. Następnie wskazał, że strona w dniu 18 września 2012 r. poinformowała organ I instancji, iż P.S. otrzymał rentę rodzinną po zmarłej matce. Organ podkreślił, że w dniu 23 sierpnia 2012 r. została przekazana na rzecz skarżących kwota 660 zł. i w dniu 21 września 2012 r. - kwota 660 zł., tytułem pomocy pieniężnej na pokrycie kosztów utrzymania P.S. w rodzinie zastępczej. W związku z tym stwierdził, że organ I instancji przedwcześnie wydał decyzję, uznając zrealizowane świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka za okres od 1 sierpnia 2012 r. do 30 września 2012 r., jako nienależnie pobrane. Wskazał, że strona dopełniła obowiązku powiadomienia organu I instancji o zmianie, która miała wpływ na prawo do pobierania wymienionego świadczenia i z tego powodu nie można uznać, że nienależnie pobrała świadczenia i domagać się zwrotu tego świadczenia. Podkreślił, że to organ I instancji powinien był niezwłocznie dokonać czynności wstrzymujących wypłatę świadczeń, a nie dopiero w dniu [...]r. wydać decyzję zmieniającą decyzję o przyznaniu świadczenia. W skardze wniesionej od powyższej decyzji, Prokurator Rejonowy B. [...] w B. podniósł zarzut naruszenia przez organ odwoławczy prawa materialnego, tj. art. 92 ust. 2 pkt 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez błędną wykładnię tego przepisu i w konsekwencji przyjęcie, że organ pierwszej instancji wydał decyzję dotkniętą wadą powodującą jej nieważność. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że organ odwoławczy bezpodstawnie uzależnił uznanie świadczenia za nienależnie pobrane, od zaistnienia złej woli po stronie adresata decyzji. Skarżący wniósł o uchylenie decyzji organu odwoławczego. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa. W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie stwierdzić należało, że przy jej wydaniu doszło do rażącego naruszenia art. 105 Kodeksu postępowania administracyjnego, dotyczącego bezprzedmiotowości postępowania, poprzez zastosowanie tego przepisu pomimo braku podstaw. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy uchylił decyzję Prezydenta Miasta B. o uznaniu za nienależnie pobrane, wymienionych w decyzji świadczeń i umorzył postępowanie organu pierwszej instancji, wskazując wśród podstaw rozstrzygnięcia art. 105 K.p.a. Podkreślenia zatem wymagało, że zgodnie z art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, organ administracji wydaje decyzję o umorzeniu postępowania w całości albo w części, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe. Według zaś utrwalonych w piśmiennictwie poglądów – z bezprzedmiotowością postępowania w rozumieniu art. 105 § 1 K.p.a. mamy do czynienia wówczas, gdy odpadł jeden z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej, o której mowa w art. 1 pkt 1. Przyczyny, dla których sprawa będąca przedmiotem postępowania administracyjnego utraciła charakter sprawy administracyjnej lub nie miała takiego charakteru jeszcze przed wszczęciem postępowania, mogą być różnorodnej natury. W piśmiennictwie dzieli się te przyczyny na podmiotowe i przedmiotowe, te zaś na spowodowane "faktami naturalnymi" lub zdarzeniami prawnymi ( J. Borkowski (w:) Komentarz, 1996, s. 462), co jednakże nie ma większego znaczenia dla interpretacji komentowanego przepisu (por. wyrok NSA w Łodzi z dnia 18 kwietnia 1995 r., SA/Łd 2424/94, ONSA 1996, nr 2, poz. 80, w którym przyjęto, że: "Z bezprzedmiotowością postępowania (art. 105 K.p.a.) mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy") - (A. Wróbel (w:) Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz LEX, 2013). Natomiast w niniejszej sprawie, organ odwoławczy uchylił decyzję organu I instancji oraz umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe, stwierdzając jednocześnie, że organ I instancji przedwcześnie wydał decyzję o uznaniu za nienależnie pobrane, świadczeń za okres od 1 sierpnia 2012 roku do 30 września 2012, wypłaconych skarżącym z tytułu pomocy pieniężnej na pokrycie kosztów utrzymania P.S. w rodzinie zastępczej. W tym zakresie organ odwoławczy wskazał, że strona wykonała obowiązek powiadomienia organu I instancji o zmianie, która miała wpływ na prawo do pobierania wymienionego świadczenia i z tego powodu nie można uznać, że nienależnie pobrała świadczenia i domagać się zwrotu tego świadczenia. W stwierdzonych przez organ odwoławczy okolicznościach, bezpodstawna była ocena tego organu, dotycząca bezprzedmiotowości postępowania. Sprawa będąca przedmiotem postępowania administracyjnego, nie utraciła bowiem charakteru sprawy administracyjnej, o której mowa w art. 1 pkt 1 k.p.a. Innymi słowy – organ odwoławczy nie stwierdził zaistnienia takiej sytuacji, w której wystąpił brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Co więcej – w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia organ odwoławczy zawarł (merytoryczną) ocenę co do istoty sprawy, wskazując, że strona wykonała obowiązek powiadomienia organu o zmianie, mającej wpływ na prawo do pobierania świadczeń i że z tego powodu nie można uznać, iż nienależnie pobrała świadczenia i domagać się ich zwrotu. Podkreślenia przy tym wymaga, że przytoczona ocena organu odwoławczego w zakresie istoty sprawy, została dokonana z naruszeniem art. 92 ust. 2 pkt 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. Nr 149 z 2011 r. poz. 887 ze zm.), według którego – za nienależnie pobrane świadczenia pieniężne uważa się świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia pieniężnego w całości lub w części. Organ odwoławczy ustalił bowiem – podobnie jak i organ I instancji – że w sierpniu i wrześniu 2012 r., wyżej wymienione świadczenie zostało wypłacone, pomimo iż P.S. uzyskał dochód w postaci renty rodzinnej. Wobec takiej treści ustaleń – prawidłowo organ I instancji stwierdził, że przedmiotowe świadczenia wypłacono pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie wypłaty świadczenia pieniężnego. W podsumowaniu podkreślenia wymagało, że – jak już była o tym mowa wyżej - według art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a., uwzględniając skargę na decyzję sąd stwierdza jej nieważność w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Natomiast art. 156 § 1 pkt. 2 Kodeksu postępowania administracyjnego stanowi, że organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. W rozpoznawanej zaś sprawie – jak już była o tym mowa - postępowanie organu I instancji nie stało się bezprzedmiotowe. Mając zatem na uwadze rażące naruszenie przez organ odwoławczy art. 105 § 1 K.p.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny - na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. – stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ administracji uwzględni wskazania zawarte w powyższych rozważaniach i w konsekwencji tego, wyda rozstrzygnięcie w kwestii odwołania od decyzji z dnia [...]r. Z uwagi na to, że zaskarżona decyzja dotyczyła uchylenia decyzji organu I instancji i umorzenia postępowania, zbędne było orzeczenie w zakresie jej wykonalności.