IV SA/Gl 772/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bożena Miliczek-Ciszewska po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I.B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zasiłku dla bezrobotnych na skutek sprzeciwu strony skarżącej z dnia 9 sierpnia 2016 r. na postanowienie z dnia 21 lipca 2016 r. p o s t a n a w i a: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy. Dnia 21 lipca 2015 r. I.B. złożył skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zasiłku dla bezrobotnych. Dnia 26 kwietnia 2016 r. skarżący, tuż po wydaniu wyroku oddalającego skargę, złożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, domagając się ustanowienia radcy prawnego. Referendarz sądowy w tut. Sądzie postanowieniem z 21 lipca 2016 r. oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy ze względu na niewykazanie przez skarżącego, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W związku z wniesieniem skargi w dniu 21 lipca 2015 r., do postępowania wszczętego na skutek tej skargi należy stosować przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako p.p.s.a.) w wersji ustawy obowiązującej właśnie w tej dacie (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Oznacza to, że do niniejszego postępowania nie będą znajdowały zastosowania przepisy ustawy w aktualnym brzmieniu, ustalonym ustawą z dnia 6 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658). Rozróżnienie to jest istotne, bowiem w aktualnym stanie prawnym sprzeciw wniesiony na postanowienie referendarza wstrzymuje jego wykonalność, zaś sąd orzeka jako sąd drugiej instancji stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu i tego orzeczenia sądu zaskarżyć nie można, natomiast w poprzednim stanie prawnym (znajdującym zastosowanie w niniejszej sprawie) sprzeciw skutkuje utratą mocy przez zaskarżone postanowienie, sąd rozpoznaje sprawę będącą przedmiotem sprzeciwu na posiedzeniu niejawnym, a na postanowienie sądu przysługuje zażalenie (art. 260 p.p.s.a. w brzemieniu wynikającym z Dz. U. z 2012 r., poz. 270). Należy więc stwierdzić, że wniesiony przez skarżącego sprzeciw z dnia 9 sierpnia 2016 r. na postanowienie z 21 lipca 2016 r. spowodował utratę mocy prawnej postanowienia wydanego przez referendarza. Utrata mocy prawnej oznacza, że należy to postanowienie traktować jako niebyłe. Kolejnym skutkiem wniesionego sprzeciwu jest obowiązek rozpoznania sprawy przez tut. Sąd. Od orzeczenia wydanego przez Sąd będzie przysługiwać środek prawny w postaci zażalenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Według art. 245 § 1 i § 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Poza tym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołując się na aktualne orzecznictwo sądów administracyjnych należy zauważyć, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. akt II GZ 935/14, LEX nr 1628836). W przedmiotowej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że I.B. nie wykazał w sposób przekonujący, że kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Przede wszystkim należy wskazać, że wysoki jest łączny dochód zadeklarowany przez skarżącego. Dochód ten wynika z otrzymywanej emerytury w kwocie 2798, 42 zł netto. Jest więc to dochód o charakterze stałym. Odniesienie tej kwoty do wysokości najniższej emerytury (od 1 marca 2016 r. – 882,56 zł – komunikat Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 lutego 2016 r. w sprawie kwoty najniższej emerytury i renty, dodatku pielęgnacyjnego i dodatku dla sierot zupełnych oraz kwot maksymalnych zmniejszeń emerytury lub renty) prowadzi do wniosku, że wysokość emerytury skarżącego jest ponad trzykrotnie wyższa. Co prawda z załączonych przez skarżącego kserokopii przekazu wynika, że świadczenie wypłacane przez ZUS Oddział w R. w lipcu i sierpniu 2016 r. wyniosło po 1946,39 zł, jednakowoż skarżący nie wyjaśnił powodów tej różnicy między kwotą zadeklarowaną we wniosku "PPF" oraz wynikającą z przekazu za czerwiec 2016 r. Należy zwrócić uwagę, że w przekazach za czerwiec, lipiec i sierpień 2016 r. kwota dochodu brutto wynosi 3408,15 zł, zaliczka na podatek 303 zł, a składka na ubezpieczenie zdrowotne 306,73 zł. Kwoty te nie zmieniają się mimo wskazanej różnicy kwot netto między czerwcem 2016 r. a dwoma następnymi miesiącami. Skarżący jest osobą samotną i nie posiada innych osób na utrzymaniu. Zadeklarowane w formularzu "PPF" stałe wydatki wynoszą 2797,52 zł, natomiast jako załącznik do pisma z 11 lipca 2016 r. skarżący przedstawił wyliczenie wydatków za miesiąc lipiec w łącznej kwocie 1962,85 zł wskazując, że jest zmuszony ograniczyć koszty. Porównanie obu zadeklarowanych wyliczeń skłania do kilku stwierdzeń. Przede wszystkim porównanie obu kwot potwierdziło przypuszczenie Sądu bazujące na analizie poszczególnych składowych – wyszczególnionych pozycji w wydatkach skarżącego z załącznika do formularza "PPF", że kwota 2797,52 zł ze znaczącym naddatkiem pokrywa koszty koniecznego utrzymania skarżącego. Skoro bowiem skarżący jest w stanie zrezygnować z części wydatków i nie powoduje to uszczerbku dla jego koniecznego utrzymania, to zadeklarowana kwota nie może skutkować skutecznym domaganiem się przez niego ustanowienia radcy prawnego na koszt podatników. Z treści poszczególnych punktów wydatków skarżącego wynika, że część z nich nie ma związku z koniecznym utrzymaniem skarżącego. Dotyczy to przede wszystkim wydatków na alkohol, internet, "telefon grzecz." i transport. Jako dość wysokie należy ocenić wydatki na transport (prawie 400 zł) tym bardziej, że skarżący nie zaoferował w tym zakresie jakiegokolwiek twierdzenia uzasadniającego konieczność tego wydatku w tej wysokości. Wydatki te, a także wysokość wydatków na buty (0,8 par na miesiąc, tj. prawie 10 par rocznie) uzasadniają osąd, że skarżący nie jest osobą biedną, a do takich adresowane jest prawo pomocy. Dowodzi to jednocześnie, że skarżący ze swojego dochodu jest w stanie poczynić oszczędności i dokonywać przesunięć między poszczególnymi wydatkami bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Niezależnie od powyższego należy podkreślić, że skarżący – mimo stosownego wezwania – nie zaoferował Sądowi żadnych dokumentów (paragonów, faktur, dowodów wpłaty) uprawdopodabniających przedłożone wyliczenia. Skarżący oświadczył, że nie może żądać dokumentowania opłat ponoszonych za tymczasowy pobyt, nie kolekcjonował faktur ani paragonów dotyczących środków na leki. Tymczasem zadeklarowane wydatki na leki opiewają na kwotę 250 zł. Wątpliwości budzi również zadeklarowanie w obu wyliczeniach opłacenie ubezpieczenia w kwocie 50 zł miesięcznie. Po pierwsze skarżący nie podał, czego owe ubezpieczenie dotyczy. Z formularza "PPF" wynika, że nie posiada on żadnego majątku, należy więc sądzić, że to nie składniki majątkowe objęto ubezpieczeniem. Z drugiej strony na ubezpieczenie zdrowotne jest odprowadzana składa ze świadczenia emerytalnego. Jeśli kwota ta wydatkowana jest na ubezpieczenie osobowe, to dziwić może brak jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego fakt zawarcia umowy ubezpieczenia czy uiszczenia składki (np. polisa). Przecież dokument tego rodzaju jest jednym z obligatoryjnych załączników do żądania wypłaty w razie wystąpienia zdarzenia objętego ubezpieczeniem. Niezależnie od powyższego należy podnieść, że kwota podana jako suma poszczególnych pozycji wydatków w miesiącu lipcu 2016 r. (1960 zł) nie zgadza się z wartością otrzymaną wskutek zsumowania poszczególnych pozycji. Suma kwot wydatkowanych na żywność (570 zł), alkohol (30 zł), ubezp. (50 zł), leki (250 zł), usługi (450 zł), wydatki odzieżowe (60 zł), wydatki higiena czystość (50 zł), woda (50 zł), światło (90 zł), gaz (70 zł) oraz nocleg (570 zł) daje 2240 zł. Jest to kwota o 280 zł wyższa od zadeklarowanej. Skarżący mimo stosownego wezwania nie przedstawił żadnych dokumentów źródłowych obrazujących koszty własnego utrzymania swego mieszkania, jak faktury VAT, paragony, dowody wpłaty, czy inne rozliczenia. Tym samym nie usunął wątpliwości pojawiających się w związku z analizą poszczególnych zadeklarowanych przez niego kwot. Prawo pomocy może być przyznane tylko wtedy, gdy strona wiarygodnie wykaże, że nie posiada wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym (i pokrycie kosztów ustanowienia fachowego pełnomocnika) było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Jeżeli zatem strona - pomimo wezwania Sądu - nie przedkłada wszystkich żądanych dokumentów, to uniemożliwia ocenę jej sytuacji pod kątem istnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Także jeżeli fakty, które wnioskodawca podaje, nie znajdują pokrycia nawet w przedstawionej częściowo dokumentacji, to nie można stwierdzić, że skarżący wykazał, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Zgodnie bowiem z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 43/15 (dostępny na: https://cbois.nsa.gov.pl/cbois/query) to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. A zatem w ocenie Sądu skarżący nie wykazał, że wystąpiły przesłanki uzasadniające uwzględnienie jego wniosku o przyznanie prawa pomocy, co skutkuje oddaleniem wniosku. Wobec powyższego, na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 14 sierpnia 2015 r. (a więc ustalonym w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji.