IV SA/Gl 781/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędzia WSA Bożena Miliczek - Ciszewska Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 marca 2016 r. sprawy ze skargi G. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] roku nr [...]. Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta S. decyzją z dnia [...] r. nr [...] skierowaną do G.C. odmówił umorzenia kwoty zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla A.C. w okresie świadczeniowym 2013/2014 w łącznej wysokości 5 400 00 zł oraz ustawowych odsetek naliczonych do dnia spłaty kwoty głównej, w łącznej wysokości 5 500 zł wraz z ustawowymi odsetkami. Podstawę wydania rozstrzygnięcia stanowił art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2013r. poz. 267 ze .zm.- zwanej dalej "ustawą") oraz art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267, zwanej dalej w skrócie - k.p.a.). W motywach tej decyzji organ stwierdził, że w przypadku G.C. nie zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie wyżej wymienionych należności. Z zaświadczenia Komornika Sądowego z dnia 24 marca 2015 r. wynika, że egzekucja w okresie 3, 5, 7 lat była całkowicie bezskuteczna. W związku z tym nie było możliwe zastosowanie ulgi przewidzianej w art. 30 ust. 1 ustawy, gdyż jej zastosowanie uzależnione jest od stopnia skuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Dalej organ wskazał, że G.C. nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Natomiast na wezwanie organu złożył oświadczenie, że korzysta z pomocy finansowej Ośrodka w postaci zasiłku stałego w kwocie 529 zł oraz zasiłku celowego w kwocie 93 zł, zaś wydatki jakie ponosi na zakup żywności, leków, środków czystości oraz opłat za prąd wynoszą tyle samo, co osiągane dochody. Następnie, na podstawie posiadanych dokumentów, organ ustalił, że G.C. ma 50 lat, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiada wykształcenie zawodowe - malarz oraz dodatkowe kursy zawodowe obsługa wózków widłowych i montera anten satelitarnych. Nie pracuje zawodowo, nie podejmuje prób podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia aby poprawić swoją sytuację finansową, nie jest zarejestrowany w PUP, a składki na ubezpieczenie zdrowotne odprowadza MOPS w związku z uprawnieniami do zasiłku stałego. Od wielu lat korzysta z pomocy finansowej MOPS w postaci zasiłku stałego, zasiłku na zakup żywności oraz sporadycznie z zasiłku celowego. Jest osobą niepełnosprawną z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności do dnia 30.06.2017 r. ze wskazaniami pracy w warunkach pracy chronionej. Na podstawie dokonanych wyżej ustaleń organ stwierdził, że orzeczony stopień niepełnosprawności nie dyskwalifikuje strony z rynku pracy. Strona nie jest pozbawiona środków do życia, ma zaspokojone podstawowe potrzeby bytowe, jest osobą w wieku aktywności zawodowej, posiada wykształcenie zawodowe, ma możliwość podwyższania swoich kwalifikacji, może również podejmować prace dorywcze, społecznie użyteczne, interwencyjne czy roboty publiczne, adekwatnie do stanu zdrowia. Dlatego w ocenie organu istnieje szansa na spłatę przez stronę powstałego zadłużenia alimentacyjnego w miarę jej możliwości finansowych. Tym samym organ nie znalazł podstaw do umorzenia niezależności, nadmienił natomiast, że strona może wystąpić o rozłożenia zadłużenia na raty bądź odroczenie terminu jego spłaty do momentu znalezienia zatrudnienia. W odwołaniu od powyżej opisanej decyzji G.C. wniósł o umorzenie zadłużenia łącznie z odsetkami. Zaznaczył, że leczy się neurologicznie, psychiatrycznie, na cukrzycę i u okulisty. Ponadto przedstawił negatywny stosunek do organów, sądów powszechnych i innych instytucji, które bezpodstawnie uznały go za ojca uprawnionej do alimentów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy w pierwszej kolejności przytoczył dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie wskazał, iż materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W myśl art. 30 ust. 2 tej ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Zaakcentował, że instytucja umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oparta jest na uznaniu administracyjnym i uzależniona jest od stwierdzenia przez organ przesłanki występowania szczególnych okoliczności opartych na kryterium dochodowym i rodzinnym. Zdaniem Kolegium obecna trudna sytuacja dochodowa strony, nie może być powodem zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej. Kolegium stwierdziło, że zgodnie z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności strona może podjąć pracę w warunkach pracy chronionej i pracy takiej powinna poszukiwać. Podsumowując organ odwoławczy uznał, że sytuacja życiowa strony może stanowić jedynie przesłankę do odroczenia terminu zapłaty ciążącego na niej zobowiązania do czasu poprawy jej sytuacji dochodowej lub rozłożenia spłaty na raty, o czym strona został już poinformowana przez organ I instancji. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach G.C. powtórzył argumentację zawarta w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany swego stanowiska i powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie, pełnomocnik ustanowiony z urzędu wniósł o uchylenie decyzji wskazując na trudną sytuację materialną skarżącego, która uzasadnia zastosowanie wnioskowanej ulgi. Podniósł, że wykształcenie jakie posiada skarżący pozwala na wykonywanie jedynie pracy fizycznej, której ze względu na orzeczony stopień niepełnosprawności nie jest on w stanie wykonywać. Ponadto za iluzoryczne uznał twierdzenia organu dotyczące możliwości podjęcia pracy w warunkach pracy chronionej ze względu na trudną sytuację na rynku pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014, poz. 1647) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd dokonując kontroli zaskarżonej decyzji na zasadach wyżej wskazanych stwierdził, że skarga musiała wywołać skutek w postaci uchylenia zarówno zaskarżonej decyzji, jak i decyzji ją poprzedzającej, ze względu na mogące mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie uchybienia proceduralne. Materialnoprawną podstawą orzekania w niniejszej sprawie był art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. ze zm. - dalej "ustawa"). Stosownie do jego treści organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Przywołana norma prawna nie pozostawia wątpliwości, iż decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 wymienionej wyżej ustawy zapada w ramach uznania administracyjnego, o czym przesądza użyte przez ustawodawcę sformułowanie: "organ może umorzyć". Oznacza to sytuację, w której właściwy organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia, z jednej strony może bowiem umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, z drugiej zaś może odmówić zastosowania tego rodzaju ulgi. Istotne jest, iż działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jakiejkolwiek dowolności. Wręcz przeciwnie - działanie organu doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie ram w konkretnej kategorii spraw, a także postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a., uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 k.p.a., obligującymi organ do zebrania i rozpatrzenia wszystkich istotnych dla treści rozstrzygnięcia okoliczności, jak również zasadami i celami określonymi w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Innymi słowy przesłanką zastosowania ulgi w postaci umorzenia powyższych należności jest każdorazowo ustalenie sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego i ocena tej sytuacji. Wspomniane tzw. uznanie administracyjne oznacza, że organ podejmujący decyzję ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia zależnie od okoliczności sprawy, przy czym oczywistym przy tym jest, że rozstrzygnięcie to winno zapaść po wnikliwym wyjaśnieniu sprawy i rozważeniu wszystkich okoliczności, a decyzja winna być wyczerpująco uzasadniona. Powyższe prowadzi do wniosku, że wydanie decyzji przez organ o umorzeniu zadłużenia z tytułu świadczeń wypłaconych osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego musi zostać poprzedzone wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością, co winno się odbyć z zachowaniem wymogów proceduralnych przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Sądowa kontrola decyzji uznaniowych wymaga zatem zbadania, czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a więc czy decyzja nie nosi znamion dowolności, czy była poprzedzona rzetelnym przeprowadzeniem postępowania dowodowego, poprawną oceną zgromadzonych dowodów oraz czy organ uzasadnił swoje rozstrzygnięcie kierując się zindywidualizowanymi przesłankami odnoszącymi się do rozpatrywanej sprawy. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organy obu instancji uchybiły powyższym zasadom i obowiązkom, w szczególności wynikającym z art. 7, art. 77 § 1 k.p.a, poprzez nie wyjaśnienie istotnych okoliczności mających wpływ na wydanie rozstrzygnięcia. Przede wszystkim wymaga podkreślenia, że ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z ustawowymi odsetkami powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stanu istniejącego bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności (por. wyrok NSA z dnia 30 czerwca 2011 r. o sygn. akt I OSK 371/11). Poczynienie ustaleń w tym zakresie wymagało zatem przeprowadzenia postępowania dowodowego w sprawie. Sąd zauważa, że strona odmówiła przeprowadzenia wywiadu środowiskowego pomimo, że w jej interesie i z jej wniosku postępowanie jest prowadzone. Strona zgłosiła się natomiast na wezwanie organu celem ustalenia jej sytuacji materialno - bytowej i zdrowotnej. Tymczasem z akt nie wynika, aby pracownik organu w tym zakresie przeprowadził z udziałem strony wywiad pozwalający na szczegółowe ustalenia co do jej sytuacji życiowej. W aktach znajduje się wyłącznie lakoniczne oświadczenie strony co do dochodów i wydatków. Brak natomiast informacji czy strona odmówiła udzielenia bardziej szczegółowych wyjaśnień i czy podtrzymała odmowę przeprowadzenia wywiadu w miejscu zamieszkania, a także czy organ pouczył ją o konsekwencjach takiej odmowy. W związku z tym za niewystarczające należało uznać oparcie ustaleń co do możliwości spłaty zadłużenia na ogólnikowym oświadczeniu strony oraz ogólnych faktach znanych organowi z urzędu. Tymczasem w postępowaniu nie wyjaśniono jakie są faktyczne miesięczne stałe wydatki ponoszone przez skarżącego (czynsz, opłaty za media), czy skarżący pokrywa je w całości, czy posiada zaległości w dokonywaniu tych opłat, jaki jest aktualny stan jego zdrowia, a więc czy leczy się, jakie ponosi wydatki związane z leczeniem. Powyższe strona powinna udokumentować np. stosownymi rachunkami, zaświadczeniami. Jednocześnie wskazać należy, że organy arbitralnie stwierdziły, że strona będąc osobą niepełnosprawną może podjąć zatrudnienie. Fakt, iż skarżący jako osoba o orzeczonym umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem możliwości podjęcia pracy w warunkach pracy chronionej, nie przesądza w żadnej mierze, iż podjęcie takiej pracy jest możliwe w praktyce, a tym samym, że skarżący posiada realne możliwości zarobkowe. Brak jest przy tym jakichkolwiek ustaleń co do aktualnej sytuacji zdrowotnej skarżącego, pomimo, że w odwołaniu skarżący podnosił, że leczy się na wiele schorzeń. Ponadto twierdzenie organu o możliwości podjęcia przez skarżącego zatrudnienia nie zostało poparte jakimkolwiek dowodem. Natomiast można zauważyć, że z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, iż skarżący wymaga konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze lub pomoce techniczne ułatwiające jego funkcjonowanie, co może oznaczać istotne ograniczenie rodzaju możliwych do podjęcia przez niego prac. Zatem akcentowana przez organ pierwszej instancji okoliczność, że strona jest w wieku aktywności zawodowej, posiada wykształcenie zawodowe (malarz) oraz dodatkowe kursy, nie jest wystarczająca do uznania, że jako osoba z orzeczoną niepełnosprawnością w stopniu umiarkowanym, zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej, realnie taką pracę może podjąć, a tym samym, że istnieje szansa spłaty zadłużenia. Wobec powyższego stwierdzić należało, że wywody organów nie poparte rzetelnie zgromadzonym i rozważonym materiale dowodowym, pozostają w sferze ewentualnych zdarzeń, które niekoniecznie mogą dojść do skutku. Jednocześnie przy rozpoznawaniu sprawy organ winien mieć na względzie okoliczności dotyczące całkowitej bezskuteczności dotychczasowej egzekucji zadłużenia oraz że skarżący pozostaje de facto "na utrzymaniu" jednostek pomocy społecznej, natomiast o ile sytuacja takowa miałaby charakter wieloletni i utrwalony to również wpływałaby na ocenę jego sytuacji dochodowej i co za tym idzie realnej możliwości spłaty zadłużenia. Z tych względów Sąd wyeliminował z obrotu prawnego decyzje organów obu instancji. Nie przesądzając jednocześnie wyników ponownie prowadzonego postępowania wskazać należy, że organ przy ponownym rozpatrywaniu sprawy powinien szczegółowo ustalić stan faktyczny i okoliczności sprawy, a następnie dokonać ich oceny zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Organy dążąc do właściwego, zgodnego z prawem załatwienia sprawy, przy dochowaniu podstawowych zasad postępowania administracyjnego, powinny zatem podjąć wszelkie konieczne czynności, a w tym przeprowadzić między innymi dowody o których stanowi art. 75 § 1 k.p.a., które pozwoliłyby na jednoznaczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jako wydaną z naruszeniem przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy ----------------------- Sygn. akt IV SA/GI 781/15 Sygn. akt IV SA/GI 781/15 Sygn. akt IV SA/GI 781/15 1