IV SA/Gl 782/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 października 2014 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] Wójt Gminy J. odmówił przyznania B.M. prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, w związku z opieką nad jej matką J.K. Uzasadniając to rozstrzygnięcie organ administracyjny podniósł, że wnioskodawczyni nie spełnia warunków określonych w art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. Nr 139 z 2006 r., poz. 992 ze zm.). Wprawdzie bowiem z dniem [...] został z nią rozwiązany stosunek pracy, jednak nastąpiło to na mocy porozumienia stron w ramach zwolnień grupowych z przyczyn niedotyczących pracownika. Nie wystąpiła więc przesłanka rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem stałej opieki. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. w trybie art. 138 § 2 kpa uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. Kolegium uznało, że przedłożony przez wnioskodawczynię wniosek o rozwiązanie umowy o pracę z dnia [...], oraz pismo dyrektora personalnego jej dotychczasowego pracodawcy z dnia [...] zaświadczające, że wniosek ten uzasadniała koniecznością sprawowania opieki nad matką, mogą świadczyć o tym, iż na rozwiązanie umowy o pracę miała także wpływ jej wola wynikająca z koniecznością sprawowania tej opieki, co może stanowić przykład rezygnacji z zatrudnienia w rozumieniu art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponieważ jednak nie zostały zbadane pozostałe warunki ustawowe, od których zależy przyznanie przedmiotowego zasiłku, dlatego Kolegium wydało rozstrzygnięcie kasatoryjne. Po kolejnym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji ponownie odmówił przyznania stronie specjalnego zasiłku opiekuńczego. W uzasadnieniu stwierdzono, że zastosowanie wobec strony procedury zwolnień grupowych przesądza o tym, że nie zrezygnowała ona z pracy w związku z koniecznością opieki nad matką. Wskazano jednocześnie, że matka wnioskodawczyni jest niepełnosprawna już od [...] r. Co prawda jej stan zdrowia w ostatnim czasie znacznie się pogorszył, jednak strona złożyła wniosek dopiero po upływie 8 miesięcy od rozwiązania stosunku pracy, a więc między tymi zdarzeniami nie występuje koherencja czasowa i ścisły związek między rozwiązaniem stosunku pracy a koniecznością sprawowania opieki. Ponieważ po zakończeniu zatrudnienia strona zarejestrowała się jako osoba bezrobotna, to znaczy, że poszukiwała pracy i gotowa była do jej podjęcia, a to stoi w sprzeczności z pojęciem rezygnacji z zatrudnienia. Zaskarżoną decyzją, podjętą na skutek odwołania wnioskodawczyni, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. Po przedstawieniu stanu prawnego i przebiegu postępowania Kolegium stwierdziło, że odmowa uwzględnienia wniosku wynika z tego, iż pomiędzy ustaniem zatrudnienia, a podjęciem opieki nad matką strony i orzeczeniem o jej niepełnosprawności upłynął spory okres czasu, brak jest zatem w sprawie ścisłego związku przyczynowo-skutkowego, w którym przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest podjęcie stałej i nieprzerwanej opieki, gdyż opieka strony nad matką trwa od [...] r., natomiast ustanie zatrudnienia miało miejsce dopiero w dniu [...]. Zasadna była więc odmowa przyznania omawianego świadczenia, jednakże z innych przyczyn niż zawarte w uzasadnieniu decyzji organu podstawowego stopnia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego B.M. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Natomiast wywody skargi odniosła do argumentacji organu I instancji akcentując okoliczności związane z rozwiązaniem stosunku pracy, które nastąpiło z jej inicjatywy. Jej zdaniem ustawa nie uzależnia prawa do zasiłku od momentu wystąpienia z wnioskiem po rezygnacji z zatrudnienia, ani też nie pozbawia tego prawa osób bezrobotnych. Skarżąca podniosła, że nie może ponosić skutków nieprecyzyjnych przepisów ustawy i ich dowolnej interpretacji. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy postulował jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna, bowiem zaskarżona decyzja rzeczywiście zapadła z naruszeniem prawa materialnego mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Organ odwoławczy jako wyłączną przyczynę odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego wskazał wcześniej nie powoływaną okoliczność, a mianowicie, że skarżąca sprawuje opiekę nad matką od [...] r., natomiast jej zatrudnienie ustało dopiero w [...] r. Wynika z tego wniosek, że zdaniem Kolegium, aby spełnić warunki do nabycia prawa do omawianego zasiłku, strona winna zrezygnować z pracy bezpośrednio lub w krótkim czasie po podjęciu stałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Tymczasem ustawa o świadczeniach rodzinnych takiego wymogu nie zawiera. Przewiduje ona poszczególne świadczenia, których uzyskanie uzależnione jest od spełnienia określonych przesłanek. Jednak dla nabycia prawa do danego świadczenia nie jest wymagane by wszystkie przesłanki zostały spełnione w jednym czasie. Istotne jest natomiast ich łączne występowanie w okresie, za który to świadczenie ma być przyznane. Można zresztą spełniać wszystkie przesłanki a nie występować z wnioskiem, wszak chodzi o uprawnienie z którego strona może ale nie musi korzystać. O ile natomiast chodzi o samą kwestię czasu trwania opieki, to – wbrew stanowisku Kolegium – nie można jej łączyć mechaniczne z kwestią rezygnacji z zatrudnienia. Z różnych przyczyn może bowiem występować w określonym czasie taka sytuacja, że mimo sprawowanej opieki rezygnacja z pracy albo w ogóle nie wchodzi w grę, albo byłaby zbyt niekorzystna dla strony. W przypadku skarżącej według Kolegium rezygnacja ta miałaby nastąpić już w [...] r., kiedy świadczenia objęte obecną ustawą jeszcze nie były uruchomione. Także stan zdrowia osoby podopiecznej może się zmieniać. Kolegium zresztą ustaliło, że w przypadku matki skarżącej uległ on znacznemu pogorszeniu w ostatnim czasie. Konieczność rezygnacji z zatrudnienia wynika z okoliczności, które mogły wcześniej nie występować, a w późniejszym czasie uniemożliwiają godzenie opieki z pracą zawodową. Postawiony przez Kolegium wymóg, by między podjęciem opieki a ustaniem zatrudnienia występował ścisły związek czasowy, nie ma więc normatywnego umocowania. Uznając go przeto za nieobowiązujący należy stwierdzić, że od chwili pierwszego orzekania w instancji odwoławczej nie pojawiły się żadne nowe okoliczności, które uzasadniałyby odstąpienie przez Kolegium od stanowiska wyrażanego w decyzji z dnia [...], według którego zebrane dowody dają podstawy do ustalenia faktu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Nieumotywowana zmiana poglądów podważa zasadę zaufania do organów władzy publicznej (art. 8 kpa). Wobec braku takich motywów można jedynie podnieść, że zastrzeżenia budzi rygorystyczne odnoszenie się przez organ I instancji do treści świadectwa pracy. To, że ze skarżącą rozwiązano stosunek pracy w trybie zwolnień grupowych nie wyklucza bowiem jej inicjatywy by została objęta tym trybem z powodu konieczności opieki nad matką. Nie jest bowiem wykluczone, że zakład pracy miał wybór co do pracowników przeznaczonych do zwolnienia, a wówczas byłoby dla niego wygodne objęcie owym trybem tych spośród nich którzy o to wnioskowali, a dla których taka forma zwolnienia z pracy także mogła być korzystna. W stosunku do decyzji I instancji podzielić przyjdzie również zarzuty skargi w zakresie uprawnień bezrobotnych do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Skorzystanie przez skarżącą przed wystąpieniem w niniejszym wnioskiem z prawa do zasiłku dla bezrobotnych w wyższej kwocie od specjalnego zasiłku rodzinnego było całkowicie racjonalne z punktu widzenia zabezpieczenia materialnych potrzeb jej rodziny. W końcu zauważyć wypadnie, że w stosunku do osób występujących o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, które wcześniej nie pobierały świadczenia pielęgnacyjnego interpretacja art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może tracić z pola widzenia tego, że na mocy ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. 2014, poz. 67) od dnia 1 stycznia 2015 r. prawo do przedmiotowego świadczenia przysługiwać będzie także osobom niepodlegającym zatrudnieniu (art. 17 pkt 2 lit. a, w zw. z art. 26), natomiast takie osoby, które wcześniej pobierały świadczenie pielęgnacyjne korzystać mogą albo z zasiłku dla opiekuna (art. 2), albo ze specjalnego zasiłku opiekuńczego (art. 25). Z punktu widzenia zasad konstytucyjnych nie ma powodów, by na korzyść stron nie wykładać art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadkach gdy strony te podpadają pod wymienione wyżej przepisy, a spełniają wszystkie przesłanki poza warunkiem niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, który ich nie dotyczy z przyczyn legislacyjnych. W szczególności względem tych osób wydaje się właściwa szeroka interpretacja pojęcia rezygnacji z zatrudnienia, z którą zbieżne było stanowisko organu odwoławczego zaprezentowane w pierwszej jego decyzji. Z powodu wytkniętego wcześniej naruszenia prawa materialnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzeczono, jak w sentencji, a wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych wywodów. sw