IV SA/Gl 784/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek po rozpoznaniu w dniu 29 września 2006 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę W dniu [...] r. H. M. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z prośbą o przyznanie mu pomocy. Na podstawie przeprowadzonego w dniu [...] r. wywiadu środowiskowego (rodzinnego) ustalono, że wnioskodawca jest osobą bezrobotną poszukującą pracy, samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, zaś jego dochód stanowi renta inwalidzka w wysokości [...] zł. Dochód ten, zgodnie z twierdzeniem wnioskodawcy, nie gwarantuje mu godnego życia, dlatego oczekuje na udzielenie pomocy finansowej na zaspokojenie bieżących potrzeb. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] działający z upoważnienia Wójta Gminy W. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W., na podstawie art. 4, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) oraz art. 104, 108 k.p.a., przyznał H. M. pomoc w formie zasiłku celowego pieniężnego w wysokości [...] zł z przeznaczeniem na zaspokojenie innych potrzeb. W motywach rozstrzygnięcia organ stwierdził, że wnioskodawca spełnia kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz występują przyczyny określone art. 7 ust. 5 tej ustawy. Uzasadniając wielkość przyznanego zasiłku organ wskazał na ograniczone środki finansowe i dużą ilość osób ubiegających się o pomoc. W odwołaniu od powyższej decyzji H. M. kwestionując wysokość udzielonej mu pomocy finansowej, domagał się jej uchylenia oraz wyrównania jego dochodów do kwoty stanowiącej minimum socjalne zagwarantowane w Konstytucji RP. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C., na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 7, art. 8, ar. 39 ustawy o pomocy społecznej, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne oraz ocenę prawną dokonaną przez organ pierwszej instancji. Stwierdził, że dochód wnioskodawcy w wysokości [...] zł jest niższy od ustawowego kryterium dochodowego, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi [...] zł. Istniały zatem podstawy do udzielenia pomocy finansowej w postaci zasiłku celowego, którego wysokość organ pierwszej instancji ustalił mając na uwadze interes strony, możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej oraz interes społeczny rozumiany jako ochrona interesów osób uprawnionych do uzyskania wsparcia ze środków pomocy społecznej. Kolegium przychyliło się do stanowiska wyrażonego w zaskarżonej decyzji wyjaśniając, że zasiłek celowy jest świadczeniem o charakterze fakultatywnym, co oznacza, że nawet jeżeli wnioskodawca spełnia ustawowe kryteria do przyznania takiej pomocy, na ośrodku pomocy społecznej nie ciąży obowiązek jej udzielenia. Organ podkreślił jednocześnie, że ośrodki dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, w konsekwencji czego nie wszystkie wnioski mogą być załatwione pozytywnie bądź w sposób satysfakcjonujący osobę ubiegająca się o pomoc społeczną. Zdaniem Kolegium brak środków na zasiłek przewyższający przyznaną kwotę zasiłku celowego jest okolicznością przemawiającą za uznaniem zaskarżonej decyzji za zgodną z prawem. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Admistracyjnego skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji i podtrzymał argumentację przytoczoną w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i powtórzył argumentację zawartą w motywach kwestionowanej decyzji. Zaakcentował, że skarżący korzysta z różnych form pomocy finansowej ośrodka pomocy społecznej we W. oraz, iż ośrodek ten pomaga skarżącemu w poszukiwaniu pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do regulacji art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Tylko w przypadku naruszeń prawa określonych w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z e zm.) zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., Sąd może zaskarżona decyzję uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a sąd dokonuje z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze. W pierwszej kolejności przyjdzie stwierdzić, że sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana we wskazanym trybie, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznana w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek w tym zakresie został zawarty w skardze. Zawiadomiony pismem Sądu z dnia [...] r. organ nie wypowiedział się w kwestii przedmiotowego wniosku i nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. Zatem zaistniały warunki do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym na podstawie powołanego wyżej art. 119 pkt 2 P.p.s.a Przeprowadzając ocenę zgodności z prawem podjętych w sprawie rozstrzygnięć należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają przepisów prawa materialnego, ani też przepisów prawa procesowego w taki sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na jej wynik. Przedmiotem analizy w niniejszej sprawie jest przyznanie pomocy pieniężnej w formie zasiłku celowego, a ściślej jego wysokość. Poza sporem jest, że skarżący ma prawo do świadczeń z pomocy społecznej, spełnia bowiem przepisane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), kryteria określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 (kryterium dochodowe, które w przypadku osoby samotnie gospodarującej wynosi 461 zł) oraz w art. 7 pkt 5 (niepełnosprawność) uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej. Jak ustaliły organy, w oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy, skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i utrzymuje się z renty inwalidzkiej w wysokości [...] zł, jest osobą bezrobotną poszukującą pracy. Zgodnie z art. 39 ust 1 i 2 powołanej wyżej ustawy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany zasiłek celowy z pomocy społecznej w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jednocześnie, stosownie do regulacji zawartej w art. 3 ust. 4 cytowanej ustawy potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom tej pomocy. Z brzmienia przywołanych wyżej unormowań wynika, iż decyzja w zakresie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego, jak również w kwestii określenia jej wysokości podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego. Tak ukształtowany pogląd został utrwalony w orzecznictwie sądowym (patrz: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 5 marca 1998r., sygn. akt: I SA 984/97 oraz z dnia 26 września 2000r., sygn. akt: I SA 945/00). Uznanie administracyjne cechuje się m.in. tym, że organ nie jest związany ścisłymi kryteriami prawnymi, a więc ma pewną swobodę w ocenie zasadności żądania. W przypadku zasiłku celowego organ administracyjny wydaje decyzję oceniając całokształt sytuacji strony i jej rodziny, mającej wpływ na zakres zaspokojenia potrzeb, w tym wiek, stan zdrowia, możliwości zarobkowania, wysokość uzyskiwanych dochodów itp., uwzględniając przy tym sytuację ogólną, czyli wysokość posiadanych środków, liczbę osób wymagających pomocy. Dopiero po ustaleniu, że taka pomoc jest niezbędna, organ może przyznać (ale nie musi) zasiłek celowy, biorąc pod uwagę przytoczone okoliczności przemawiające za udzieleniem pomocy, jak i przeciw jej udzieleniu, co odnosi się również do wysokości przyznanej pomocy. Należy w tym miejscu zaakcentować, iż norma prawna zawarta w art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej zobowiązuje organy orzekające o udzielaniu świadczeń przewidzianych w tej ustawie do uwzględnienia możliwości finansowych pozwalających na realizację potrzeb zgłoszonych przez osoby ubiegające się o pomoc. W sytuacji ograniczonych środków przeznaczanych na cele pomocy społecznej i stale wzrastającej liczby osób ubiegających się o jej uzyskanie, konieczne jest stworzenie gradacji potrzeb tych osób i powiązanie jej z możliwościami finansowymi ośrodków pomocy społecznej Organy orzekające zasady te miały na uwadze, albowiem rozstrzygnęły sprawę zważając na sytuację skarżącego, możliwości finansowe organu pomocy społecznej oraz ochronę interesów osób uprawnionych do uzyskania wsparcia ze środków pomocy społecznej. W toku postępowania administracyjnego zebrano materiał dowodowy pozwalający na ustalenie sytuacji materialnej skarżącego i rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty. Nieuwzględnienie żądania przyznania zasiłku celowego w wysokości wyższej nie pozostaje w sprzeczności z prawem, gdyż żaden przepis prawa nie określa wysokości zasiłku celowego. Pomimo, że bezspornie sytuacja skarżącego jest trudna , to nie należy tracić z pola widzenia faktu , że celem pomocy nie jest zastąpienie stron w uzyskiwaniu dochodów i zaspokajanie wszelkich ich potrzeb , a jedynie pomoc w tym zakresie. Mając na uwadze przedstawiony stan rzeczy Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja wydana została zgodnie z obowiązującym prawem, w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania. W ocenie Sądu w sprawie nie nastąpiło także naruszenie granic przysługującego organom uznania administracyjnego. Okoliczności przytoczone w uzasadnieniu decyzji świadczą o rozważeniu przez organy całokształtu okoliczności sprawy tak istniejących po stronie skarżącego, jak również uwzględniających cele i możliwości pomocy społecznej. Dodatkowo wypada zauważyć, że skarżący przed wydaniem decyzji od [...] do [...] r. korzystał z pomocy w formie zasiłku celowego w wysokości [...] zł. oraz [...] zł., Odnosząc się do zarzutów skargi należy zaznaczyć, że organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach realizować muszą cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Wymaga to realistycznej oceny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych do tych świadczeń określonych w ustawie o pomocy społecznej. Organy pomocy społecznej są upoważnione do ograniczenia rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na szczupłość pozostających w ich dyspozycji środków finansowych. Tak wyrażony pogląd znajduje oparcie w stanowisku orzecznictwa sądowego, zgodnie z którym udzielona pomoc nie zawsze musi być przyznana w takiej wysokości, aby w pełni mogła zaspokoić zaistniałe potrzeby, gdyż nie pozwala na to ograniczoność środków, jakimi dysponują ośrodki pomocy społecznej (por: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 1996 r., sygn. akt SA/Gd 3281/95 publik. LEX 44077 oraz z dnia 17 kwietnia 2002r., sygn. akt: II SA/Gd 4332/01). Podnieść też należy, że w motywach wyroku z dnia 20 listopada 2001 r. (sygn. akt SK 15/01/OTK ZU Nr 8, poz. 252) Trybunał Konstytucyjny wyraźnie stwierdził, że "cechą wyróżniającą pomoc społeczną, w porównaniu do innych systemów świadczeniowych, jest brak po stronie obywateli roszczenia prawnego do świadczenia pomocy. W komentarzu do art. 67 Konstytucji wskazuje się, że stopień pokrycia potrzeb osób uprawnionych jest zależny od poziomu ogólnej zamożności społeczeństwa i od stanu finansów publicznych". Mając na względzie przedstawioną wyżej argumentację przyjdzie stwierdzić, że wydając kwestionowane orzeczenia organy administracyjne wypowiadające się w niniejszej sprawie nie naruszyły przepisów prawa materialnego ani procesowego. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny, na mocy art.151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.