IV SA/Gl 784/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.G. (G.) na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie płatności obszarowych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego postanawia: 1. 1. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych, 2. oddalić wniosek o ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 18 września 2017 r. Sąd orzekł o odrzuceniu skargi. W dniu 2 października 2017 r. M.G. nadał do Sądu zażalenie na to postanowienie, a także pismo procesowe, w którym zażądał zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu powołując się na trudną sytuację materialną i zdrowotną. Następnie, odpowiadając na stosowne wezwanie skarżący nadesłał urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym sprecyzował, iż domaga się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W treści tego formularza oświadczył, że nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości przekraczającej 5.000 zł. Posiada natomiast dom o powierzchni 80 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 4,8135 ha, w tym łąki i grunty rolne, na których posadowiony jest dom w trakcie budowy oraz pięć budynków gospodarczych, które jednak uległy spaleniu. Nie prowadzi przy tym gospodarstwa rolnego, lecz jedynie utrzymuje posiadane grunty "w dobrej kulturze rolnej" (koszenie i zbieranie oraz dozorowanie i pielęgnacja okrywy roślinnej). Wnioskodawca dodał, iż jedynym źródłem utrzymania jest dlań emerytura w kwocie netto 2.540,78 zł. Równocześnie oświadczył, że ponosi miesięczne koszty z tytułu opłat: za energię elektryczną (86 zł), za wodę (94 zł), za wywóz śmieci (20 zł), za telefon (100 zł), za ogrzewanie gazowe i ciepłą wodę (280 zł) i za ubezpieczenie (60 zł), do czego dochodzi podatek rolny (30 zł), wydatki na wyżywienie (436 zł), środki czystości (160 zł) i leki (150 zł), a nadto 344 zł na "utrzymanie domu i budynków gospodarczych w dobrym stanie technicznym" (materiały, konserwacja, bieżące naprawy) oraz 300 zł na utrzymanie posiadanych gruntów rolnych "w dobrej kulturze rolnej" oraz wydatki na utrzymanie samochodu (ubezpieczenie, części, bieżące naprawy, a także paliwo) - ogółem 480,78 zł. Dodatkowo wnioskodawca powołał się na straty doznane w wyniku pożaru, w następstwie których utracił płynność finansową. Nadto wskazał na szereg obciążeń, jaki zostały na niego nałożone w związku z toczącymi się postępowaniami przed sądami administracyjnymi i powszechnymi, a także przed Sądem Najwyższym. Wraz z formularzem "PPF" M.G. nadesłał plik dokumentów potwierdzających między innymi wysokość uzyskiwanego dochodu oraz obrazujących część ponoszonych przezeń kosztów utrzymania, a także innych obciążających go zobowiązań, w tym objętych prowadzoną egzekucją. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje. Zgodnie z zasadami sformułowanymi w art. 246 §1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli zgodnie z art. 245 § 2 cytowanej regulacji, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonana w tym kontekście ocena stanu majątkowego i sytuacji życiowej wnioskodawcy doprowadziła do konkluzji, że zachował on wymóg warunkujący przyznanie prawa pomocy, aczkolwiek tylko w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczeń wyżej wymienionego wynika, że nie posiada on zasobów finansowych ani majątku, który mógłby zostać łatwo i szybko spieniężony. Równocześnie, zdaniem rozpoznającego wniosek, uzyskiwany przezeń dochód - zważywszy rozmiar obciążających go wydatków - nie umożliwia poniesienia pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w jego koniecznych potrzebach. Do konkluzji takiej prowadzi dodatkowo uwzględnienie faktu, iż wyżej wymieniony bierze udział w jeszcze trzech innych sprawach zawisłych przed tutejszym Sądem i w dwóch z nich (sygn. akt IV SA/Gl 947/16 i IV SA/Gl 948/16) jest obowiązany do częściowego ponoszenia wymaganych wpisów sądowych, a w rezultacie konieczność uiszczenia opłat w kolejnej sprawie stanowić będzie dla niego zbyt duże obciążenie. W tym stanie rzeczy uznano, że okoliczności sprawy uzasadniają przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Rozstrzygając w ten sposób wzięto pod uwagę, że taki zakres przyznanego prawa pomocy przyczyni się w sposób optymalny do realizacji celu tej instytucji prawnej, jakim jest zagwarantowanie prawa do Sądu osobom będącym w trudnej sytuacji materialnej. Umożliwi bowiem rozpoznanie jego zażalenia na postanowienie tutejszego Sądu z dnia 18 września 2017 r. o odrzuceniu skargi bez konieczności ponoszenia przezeń obciążeń finansowych. Uznano jednakowoż, że brak jest podstaw do ustanowienia dla wnioskodawcy profesjonalnego pełnomocnika. Warto tu odnotować, iż wspomniane wyżej zażalenie nie jest objęte przymusem adwokackim (radcowskim) i może być skutecznie wniesione przez stronę osobiście. Przede wszystkim zaś, ustanowienie dla skarżącego radcy prawnego - przy równoczesnym zwolnieniu go od kosztów sądowych - oznaczałoby przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, a nie można się zgodzić, aby M.G. spełniał przesłankę, która uzasadniałaby zastosowanie wobec niego tak daleko idącego dobrodziejstwa procesowego. Należy w tym miejscu podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (zasada ta znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie omawianej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8). Prawo pomocy w zakresie całkowitym może zatem zostać przyznane wyłącznie wtedy, gdy wnioskodawca, pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie jakichkolwiek kosztów związanych z postępowaniem. Tymczasem nie sposób uznać, aby M.G. do osób takich się zaliczał. Przyjdzie bowiem podkreślić, że osiąga on stały dochód w kwocie netto ponad 2.500 zł gospodarując samotnie, a równocześnie z podnoszonych przezeń wywodów oraz z nadesłanych w toku postępowania dokumentów źródłowych nie wynika, aby zachodziły w jego przypadku szczególne okoliczności (jak np. ciężka choroba, niepełnosprawność w stopniu znacznym, bezdomność itp.) mogące świadczyć o wyjątkowo trudnym położeniu życiowym czy też skutkujące koniecznością ponoszenia ponadprzeciętnie wysokich kosztów, które można by zaliczyć do wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem. Stwierdzić zatem przyjdzie, że jego sytuacja nie jest aż tak trudna, aby uzasadniać uwzględnienie wniosku w całości. W tym miejscu warto zwrócić uwagę, że wśród deklarowanych miesięcznych wydatków wnioskodawca wymienił między innymi kwoty: 344 zł - jaką ma przeznaczać na utrzymanie domu i nieruchomości w odpowiednim stanie technicznym oraz 300 zł - jaką ma wydatkować na utrzymanie gruntów "w dobrej kulturze rolnej". Podnoszony przez skarżącego fakt wydatkowania tak wysokich kwot na wspomniane cele nie może jednak przemawiać za przyznaniem mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, albowiem nie sposób uznać, aby koszty te należały do wydatków niezbędnych, związanych z zaspokojeniem elementarnych, podstawowych potrzeb życiowych wyżej wymienionego. O całkowitym uwzględnieniu żądania strony nie może również decydować okoliczność ponoszenia kosztów utrzymania samochodu, których wysokość określiła na relatywnie bardzo znaczną przecież kwotę prawie 500 zł miesięcznie (w tym ubezpieczenie, części, bieżące naprawy, w kwocie 230 zł oraz paliwo, w kwocie 250,78 zł). Przeciwnie - fakt wydatkowania na powyższe cele tak znacznych środków świadczy o niewątpliwych możliwościach płatniczych skarżącego, jak również o tym, że może on dokonać w powyższym zakresie pewnych oszczędności. Za całkowitym uwzględnieniem wniosku nie mogą wreszcie przemawiać podnoszone przez skarżącego wywody o utracie części dobytku w pożarze, jako że po pierwsze - wnioskodawca nie wskazał w sposób przekonujący bezpośredniego wpływu tego zdarzenia na jego bieżące konieczne koszty utrzymania, a po drugie - z dołączonych do akt sprawy dokumentów wynika, że pożarowi uległa jedynie stodoła (vide: informacja Straży Pożarnej oraz Policji - odpowiednio karty nr 59 i 61). Warto dodać, że przedłożone przez wnioskującego tytułu wykonawcze oraz zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego, które wystawione zostały w ramach prowadzonej wobec niego egzekucji pochodzą z roku 2013, z kolei dokumenty obrazujące nałożone nań sankcje i grzywny - z lat 2015 i 2016, a tym samym trudno przyznać, aby potwierdzały one aktualnie istniejące problemy finansowe wyżej wymienionego. Analiza wszystkich zaprezentowanych wyżej okoliczności prowadzi do konkluzji, że wnioskodawca ma możliwość dokonania we własnych wydatkach oszczędności pozwalających na przynajmniej częściową partycypację w należnościach wiążących się z niniejszym postępowaniem. W tym stanie rzeczy należało uznać, że zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych stanowić będzie dla niego wystarczające udogodnienie i umożliwi rozpoznanie jego zażalenia przez sąd drugiej instancji. O ile natomiast skarżący uważa za potrzebny udział w sprawie fachowego pełnomocnika, może wygenerować na ten cel środki we własnym zakresie, bez uszczerbku w swoich elementarnych potrzebach. Zważywszy powyższe postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., oraz w oparciu o art. 246 § 1 tej ustawy.