IV SA/Gl 784/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: , Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik, , , po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.G. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie płatności obszarowych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego na skutek sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 7 listopada 2017 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 7 listopada 2017 r. Postanowieniem z dnia 18 września 2017 r. Sąd orzekł o odrzuceniu skargi. W dniu 2 października 2017 r. M.G. nadał do Sądu zażalenie na to postanowienie, a także pismo procesowe, w którym zażądał zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu powołując się na trudną sytuację materialną i zdrowotną. Następnie, odpowiadając na stosowne wezwanie skarżący nadesłał urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym sprecyzował, iż domaga się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W treści tego formularza oświadczył, że nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości przekraczającej 5.000 zł. Posiada natomiast dom o powierzchni 80 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 4,8135 ha, w tym łąki i grunty rolne, na których posadowiony jest dom w trakcie budowy oraz pięć budynków gospodarczych, które jednak uległy spaleniu. Nie prowadzi przy tym gospodarstwa rolnego, lecz jedynie utrzymuje posiadane grunty "w dobrej kulturze rolnej" (koszenie i zbieranie oraz dozorowanie i pielęgnacja okrywy roślinnej). Wnioskodawca dodał, iż jedynym źródłem utrzymania jest dlań emerytura w kwocie netto 2.540,78 zł. Równocześnie oświadczył, że ponosi miesięczne koszty z tytułu opłat: za energię elektryczną (86 zł), za wodę (94 zł), za wywóz śmieci (20 zł), za telefon (100 zł), za ogrzewanie gazowe i ciepłą wodę (280 zł) i za ubezpieczenie (60 zł), do czego dochodzi podatek rolny (30 zł), wydatki na wyżywienie (436 zł), środki czystości (160 zł) i leki (150 zł), a nadto 344 zł na "utrzymanie domu i budynków gospodarczych w dobrym stanie technicznym" (materiały, konserwacja, bieżące naprawy) oraz 300 zł na utrzymanie posiadanych gruntów rolnych "w dobrej kulturze rolnej" oraz wydatki na utrzymanie samochodu (ubezpieczenie, części, bieżące naprawy, a także paliwo) - ogółem 480,78 zł. Dodatkowo wnioskodawca powołał się na straty doznane w wyniku pożaru, w następstwie których utracił płynność finansową. Nadto wskazał na szereg obciążeń, jaki zostały na niego nałożone w związku z toczącymi się postępowaniami przed sądami administracyjnymi i powszechnymi, a także przed Sądem Najwyższym. Wraz z formularzem "PPF" M.G. nadesłał plik dokumentów potwierdzających między innymi wysokość uzyskiwanego dochodu oraz obrazujących część ponoszonych przezeń kosztów utrzymania, a także innych obciążających go zobowiązań, w tym objętych prowadzoną egzekucją. Postanowieniem z dnia 7 listopada 2017 r. starszy referendarz sądowy zwolnił skarżącego od kosztów sądowych oraz oddalił wniosek o ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu referendarz wskazał, że z oświadczeń wyżej wymienionego wynika, że nie posiada on zasobów finansowych ani majątku, który mógłby zostać łatwo i szybko spieniężony. Równocześnie, uzyskiwany przezeń dochód - zważywszy rozmiar obciążających go wydatków - nie umożliwia poniesienia pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w jego koniecznych potrzebach. Jednocześnie referendarz zważył, że brak jest podstaw do ustanowienia dla wnioskodawcy profesjonalnego pełnomocnika. Odnotował, iż zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi w niniejszej sprawie nie jest objęte przymusem adwokackim (radcowskim) i może być skutecznie wniesione przez stronę osobiście. Przede wszystkim zaś, ustanowienie dla skarżącego radcy prawnego - przy równoczesnym zwolnieniu go od kosztów sądowych - oznaczałoby przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, a nie można się zgodzić, aby M.G. spełniał przesłankę, która uzasadniałaby zastosowanie wobec niego tak daleko idącego dobrodziejstwa procesowego. Referendarz podkreśl, że M.G. osiąga stały dochód w kwocie netto ponad 2 500 zł gospodarując samotnie, a równocześnie z podnoszonych przezeń wywodów oraz z nadesłanych w toku postępowania dokumentów źródłowych nie wynika, aby zachodziły w jego przypadku szczególne okoliczności (jak np. ciężka choroba, niepełnosprawność w stopniu znacznym, bezdomność itp.) mogące świadczyć o wyjątkowo trudnym położeniu życiowym czy też skutkujące koniecznością ponoszenia ponadprzeciętnie wysokich kosztów, które można by zaliczyć do wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem. Referendarz stwierdził zatem, że jego sytuacja nie jest aż tak trudna, aby uzasadniać uwzględnienie wniosku w całości. Od powyższego postanowienia M.G. wniósł sprzeciw, w którym podniósł, że za ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika przemawia skomplikowany charakter jego spraw sądowych oraz trudna sytuacja materialna. Wnioskodawca zwrócił również uwagę na swój zły stan zdrowia i trudną sytuację życiową. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 243 § 1 P.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Według art. 245 § 1 i § 2 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Poza tym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Powołując się na aktualne orzecznictwo sądów administracyjnych należy zauważyć, że obowiązek zapewnienia skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. akt II GZ 935/14, LEX nr 1628836). W przedmiotowej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że M.G. nie wykazał w sposób przekonujący, że kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Ocena, czy spełniona została przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy, następuje na podstawie informacji i dokumentów przedstawionych przez stronę, bowiem to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania, iż jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Wnioskodawca powinien być zatem zainteresowany przedłożeniem wszelkich dokumentów, które poświadczają jego sytuację materialną i możliwości płatnicze. Rzeczywista sytuacja majątkowa wnioskodawcy nie może budzić żadnych wątpliwości. Jak wynika z akt sprawy źródłem utrzymania skarżącego gospodarującego samotnie jest emerytura w kwocie netto 2.540,78 zł, a równocześnie z podnoszonych przezeń wywodów oraz z nadesłanych w toku postępowania dokumentów źródłowych nie wynika, aby zachodziły w jego przypadku szczególne okoliczności mogące świadczyć o wyjątkowo trudnym położeniu życiowym czy też skutkujące koniecznością ponoszenia ponadprzeciętnie wysokich kosztów, które można by zaliczyć do wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem. Stwierdzić zatem przyjdzie, że jego sytuacja nie jest aż tak trudna, aby uzasadniać uwzględnienie wniosku w całości. Sąd podziela stanowisko referendarza, że okoliczności sprawy uzasadniają przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Nie uzasadniają jednak przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Tym bardziej, że na postanowienie o odrzuceniu skargi z powodu uchybienia terminu do wniesienia skargi przysługuje zażalenie, które skarżący może sporządzić osobiście, bowiem w wypadku zażalenia brak jest przymusu adwokacko- radcowskiego. Powyższe prowadzi do konkluzji, że wnioskodawca ma możliwość dokonania we własnych wydatkach oszczędności pozwalających na przynajmniej częściową partycypację w należnościach wiążących się z niniejszym postępowaniem. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.