IV SA/Gl 786/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Miliczek-Ciszewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2018 r. sprawy ze skargi M. N. na postanowienie "A" w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od orzeczenia o stopniu niepełnosprawności oddala skargę. W dniu [...] r. Powiatowy Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. (dalej "organ pierwszej instancji") wydał orzeczenie nr [...] o zaliczeniu M. N. (dalej "strona" lub "skarżący") do lekkiego stopnia niepełnosprawności do dnia 28 lutego 2019 r. W dniu 17 maja 2017 r. strona złożyła wniosek wraz z dokumentacją medyczną o ponowne ustalenie stopnia niepełnosprawności. Organ pierwszej instancji orzeczeniem nr [...] z dnia [...]r. odmówił wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W uzasadnieniu wskazał, że z przedłożonej dokumentacji medycznej, a także oceny lekarskiej sporządzonej przez lekarza przewodniczącego składu orzekającego oraz doradcy zawodowego nie wynika zmiana stanu zdrowia w stosunku do stanu zdrowia będącego podstawą do ustalenia posiadanego przez stronę stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie zostało odebrane przez stronę w dniu 13 czerwca 2017 r., co wynika z potwierdzenia odbioru zawierającego datę i podpis strony. W treści orzeczenia zawarto pouczenie o prawie wniesienia odwołania w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia, do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. (dalej "organ odwoławczy") – za pośrednictwem organu pierwszej instancji. Pismem z dnia 5 lipca 2017 r. strona odwołała się od tego orzeczenia, składając osobiście odwołanie w organie odwoławczym w dniu 7 lipca 2017 r. W treści odwołania kwestionowała ustalony stopień niepełnosprawności opisując swój stan zdrowia oraz związane z nim ograniczenia w funkcjonowaniu zarówno w życiu codziennym, jak i brak możliwości wykonywania zawodu. Pismem z dnia 17 lipca 2017 r. organ odwoławczy przekazał odwołanie do organu pierwszej instancji w trybie art. 65 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. z 2017 r., poz. 1257, dalej "k.p.a.") w związku z § 16 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2015 r., poz. 1110 ze zm., dalej "rozporządzenie"). Pismem z dnia 25 lipca 2017 r. organ pierwszej instancji przekazał odwołanie do organu odwoławczego, eksponując fakt jego wniesienia po terminie. Organ odwoławczy postanowieniem nr [...] z dnia [...]r. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu opisał przebieg badania wstępnego odwołania. Opierając się na okoliczności, iż termin do wniesienia odwołania upłynął w dniu 27 czerwca 2017 r., odwołanie wniesiono w dniu 7 lipca 2017 r. bez prośby o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania - wskazał, że istniały podstawy do stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania, a orzeczenie organu pierwszej instancji jest ostateczne. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący zwrócił się o zmianę stopnia niepełnosprawności, kwestionując orzeczony lekki stopień niepełnosprawności. Podał, że nie składał odwołania od pierwotnego orzeczenia z dnia [...]r., gdyż problemy ze wzrokiem uniemożliwiają mu samodzielne pisanie i czytanie, a matka która mu pomaga wyjechała. Dopiero po jej powrocie było możliwe zajęcie się sprawą. Podkreślił, że przez 40 lat był kierowcą zawodowym, po wypadku wzrok mu się pogarsza, a orzeczenie z [...] r. jest wadliwe i nie uwzględnia istotnych okoliczności związanych ze stanem jego zdrowia oraz sytuacją życiową. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, w pełnym zakresie podtrzymując stanowisko i argumentację, zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Podkreślił, że w skardze nie uprawdopodobniono, iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz. U. 2017, poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego postanowienia (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; tj.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, zwanej dalej "ustawą p.p.s.a."). W razie nieuwzględnienia skargi, na mocy art. 151 ustawy p.p.s.a., Sąd oddala skargę. Dokonując kontroli na zasadach wyżej opisanych Sąd stwierdził, że przedmiotowa skarga nie mogła odnieść skutku, bowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. W tym miejscu trzeba podkreślić, że Sąd nie jest władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony; jest uprawniony i zobowiązany jedynie do oceny legalności zaskarżonego aktu, którym w analizowanym przypadku jest postanowienie organu odwoławczego stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania od orzeczenia o odmowie wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Zakresem kontroli nie mogła być objęta ocena zasadności orzeczenia organu pierwszej instancji, gdyż skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, a więc co do zasady od orzeczenia wydanego w drugiej instancji (art. 52 ustawy p.p.s.a.). W analizowanym przypadku jest to orzeczenie o charakterze formalnym, nie odnoszące się do merytorycznych ocen zawartych w orzeczeniu organu pierwszej instancji, gdyż organ odwoławczy stwierdził, że nie jest uprawniony do oceny merytorycznej albowiem odwołanie zostało wniesione po terminie i orzeczenie pierwszoinstancyjne jest ostateczne. Badaniem w tym postępowaniu sądowym nie może również zostać objęte orzeczenie o ustaleniu stopnia niepełnosprawności z dnia [...]r., gdyż ta kwestia wykracza poza granice sprawy. Nadto wyjaśnić trzeba, że sąd administracyjny nie jest władny zmienić stopnia niepełnosprawności. Kwestia ta należy do właściwości sądów powszechnych, które co do zasady orzekają merytorycznie po wyczerpaniu toku instancji przed zespołami do spraw orzekania o niepełnosprawności. Natomiast ostateczne orzeczenia o charakterze formalnym – takie jak orzeczenie o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania wchodzą w zakres kognicji sądu administracyjnego. Z przedłożonych Sądowi akt administracyjnych sprawy jednoznacznie wynika, że strona skarżąca złożyła osobiście odwołanie w dniu 7 lipca 2017 r. w organie odwoławczym. Termin do wniesienia odwołania upłynął w dniu 27 czerwca 2017 r., gdyż orzeczenie organu pierwszej instancji zostało skarżącemu doręczone w dniu 13 czerwca 2017 r. Doręczenie było prawidłowe i zostało należycie udokumentowane. Jednocześnie – co wymaga podkreślenia – strona na żadnym etapie postępowania nie wniosła o przywrócenie terminu do złożenia odwołania. Mając powyższe na względzie Sąd stwierdza, że trafnie organ drugoinstancyjny uznał, że odwołanie zostało wniesione z uchybieniem terminu do jego wniesienia, czemu dał wyraz w zaskarżonym postanowieniu opierając swoje rozstrzygnięcie na art. 134 k.p.a. Zgodnie z art. 134 k.p.a. organ odwoławczy stwierdza bowiem w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie to jest ostateczne. Sąd wskazuje, że termin do złożenia odwołania jest terminem zawitym. Czynność dokonana po upływie takiego terminu jest z mocy prawa bezskuteczna i to bez względu na przyczyny spóźnienia. Z istoty tego terminu wynika, iż nigdy nie może on być przedłużany. Zakaz ten dotyczy zarówno stron, jak i organów prowadzących postępowanie administracyjne. Termin zawity może jedynie być przywrócony, a warunkiem przywrócenia terminu jest brak winy po stronie zainteresowanego oraz wniesienie wniosku o przywrócenie terminu, w którym uprawdopodobniłby, iż spóźnienie wynikło bez jego winy – co jednak w przedmiotowej sprawie nie wystąpiło. W orzecznictwie utrwalił się pogląd, że uchybienie terminowi jest okolicznością obiektywną i w razie jej stwierdzenia organ odwoławczy nie ma innej możliwości niż wydanie postanowienia o uchybieniu terminowi, przewidzianego w art. 134 k.p.a. (por. wyrok NSA w Łodzi z dnia 21 marca 1997 r., sygn. akt SA/Łd 2990/95, a także wyrok NSA w Gdańsku z dnia 29 stycznia 1997 r., sygn. akt I SA/Gd 1482/96, wszystkie przywoływane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). W związku z tym stwierdzenie uchybienia terminowi do wniesienia środka zaskarżenia nie zależy od uznania organu odwoławczego. Skoro strona skarżąca ani w odwołaniu, ani w innym piśmie procesowym do dnia wydania zaskarżonego postanowienia nie złożyła wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia środka zaskarżenia zgodnie z art. 58 § 1 k.p.a., to istniała usprawiedliwiona podstawa do wydania przez organ odwoławczy postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Nie zmienia powyższego stanowiska Sądu twierdzenie strony o jej stanie zdrowia, albowiem nawet po powzięciu wiedzy o uchybieniu terminu do złożenia odwołania, nie wniosła o przywrócenie terminu. Zaakcentować jeszcze trzeba, że organ odwoławczy nie może przywrócić terminu do wniesienia odwołania działając z urzędu, bez wniosku strony. Stosownie do art. 58 k.p.a. termin – w razie jego uchybienia – należy przywrócić na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§ 2). Przywrócenie terminu do złożenia prośby przewidzianej w § 2 jest niedopuszczalne (§ 3). Stosownie do art. 59 § 2 k.p.a. o przywróceniu terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia postanawia ostatecznie organ właściwy do rozpatrzenia odwołania lub zażalenia. Jak wyżej wskazano niezłożenie wniosku o przywrócenie terminu uniemożliwiło organowi odwoławczemu podjęcie działań zmierzających do przywrócenia terminu. Natomiast odwołanie wniesione z uchybieniem terminu nie mogło być rozpatrzone merytorycznie. Stwierdzenie przez organ odwoławczy, że odwołanie zostało złożone po upływie terminu, zobowiązuje ten organ do wydania postanowienia o uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania (wyrok NSA z 18 października 1995 r., SA/Gd 2865/94, LEX nr 26997; wyrok NSA z 15 listopada 1995 r., SA/Ka 2111/94, LEX nr 27060; wyrok NSA z 27 listopada 1996 r., SA/Łd 2665/95, Biul. Skarb. 1997, nr 5, poz. 32; wyrok NSA z 29 stycznia 1997 r., I SA/Gd 1482/96, LEX nr 29004; wyrok NSA z 21 marca 1997 r., SA/Łd 2990/95, LEX nr 29079; wyrok NSA z 26 marca 1998 r., II SA 1646/97, LEX nr 41285; wyrok NSA z 30 grudnia 1998 r., IV SA 2294/96, LEX nr 45698; wyrok NSA z 10 czerwca 1999 r., I SA 1517/98, LEX nr 48573). Merytoryczne rozpoznanie odwołania wniesionego po terminie stanowiłoby rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (wyrok NSA z 16 lutego 1998 r., IV SA 727/96, LEX nr 43307; wyrok NSA z 30 grudnia 1998 r., IV SA 2294/96, LEX nr 45698). Ponieważ w analizowanej sprawie uchybienie terminowi do wniesienia odwołania zostało jednoznacznie wykazane, a skarżący nie wnosił o przywrócenie terminu, organ odwoławczy był obowiązany stwierdzić uchybienie terminu do wniesienia odwołania i zakończyć rozpoznawanie sprawy na etapie badania wstępnego – co też uczynił. W takim stanie rzeczy Sąd ocenia zaskarżone orzeczenie jako odpowiadające prawu. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., oddalił skargę.