IV SA/Gl 787/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant Sekretarz sądowy Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi E.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta R., którą na podstawie m.in. art.7, art.8 ust.1 pkt 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz.732 ze zm.) organ ten przyznał zaliczkę alimentacyjną dla córki skarżącej J. K. na okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. W jego ocenie spełnia ona kryteria pozwalające na uwzględnienie żądania w tym zakresie, wszak z powodu wysokości dochodu rodziny składającej się z czworga osób zaliczka winna wynosić [...] zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze ustaliło, że rodzina w roku [...] uzyskała dochód w kwocie [...] zł, czyli miesięcznie [...] zł, a w przeliczeniu na osobę [...] zł. Zatem nie budzi sporu prawo do zaliczki, wszak z uwagi na osiągnięcie dochodu rodziny w wysokości wyższej niż 50% kwoty określonej w art.7 ust.2 cytowanej ustawy, czyli kwoty [...] zł, i liczbę trojga osób uprawnionych, przedmiotowe świadczenie mogło być wypłacone w wysokości [...] zł. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji, wywodząc, że należna zaliczka winna wynosić [...] zł, gdyż dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie, jaki powinien być wzięty pod uwagę, nie przekracza kwoty [...] zł. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w motywach zaskarżonej decyzji. Do sprawy zgłosił swój udział Rzecznik Praw Obywatelskich, który poparł skargę. W piśmie procesowym z dnia [...] r. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, jako naruszającej art.8 ust.2 pkt 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. W jego ocenie wykładnia tego przepisu zaprezentowana przez organy jest błędna i odosobniona. Jego zdaniem dla spełnienia przesłanek z art.8 ust.2 konieczne jest ustalenie dochodu rodzinie nie jako takiego, ale w przeliczeniu na osobę w rodzinie. Taki jest bowiem sens i cel tej normy. Odmienna wykładnia prowadzi do nierówności i dyskryminacji rodzin wielodzietnych, które z racji osiąganych dochodów rzadziej mogą korzystać z przywileju podwyższonego świadczenia niż rodziny mniej liczne. Narusza zatem także konstytucyjne zasady sprawiedliwości społecznej, równości. Postanowieniem z dnia 20 lutego 2007 r. postępowanie w sprawie zostało zawieszone do czasu zakończenia postępowania toczącego przed Trybunałem Konstytucyjnym pod sygnaturą akt P 25/07, a zmierzającego do uzyskania odpowiedzi na pytanie o konstytucyjność przepisu art.8 ust.2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Mocą postanowienia z dnia 21 października 2008 r. postępowanie niniejsze zostało podjęte, a to wobec wydania przez Trybunał Konstytucyjny w powyższej sprawie w dniu 1 października 2008 r. postanowienia o umorzeniu postępowania. W ocenie Trybunału brak jest podstaw do orzekania o konstytucyjności wspomnianego przepisu, gdyż przedstawione wątpliwości są natury interpretacyjnej i dają się usunąć w drodze wykładni, do dokonania której powołane są sądy orzekające, a nie tenże Trybunał. Jednocześnie w uzasadnieniu postanowienia zaakcentowano, że w przedmiotowym przepisie ustawodawca w zwrocie "gdy dochód rodziny nie przekracza 50% kwoty, o której mowa w art.7 ust.2..." posłużył się "skrótem myślowym", który należy odczytać jako odesłanie do dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie. W jego przekonaniu ta okoliczność, wraz z efektami wykładni gramatycznej, funkcjonalnej i celowościowej, prowadzi do konkluzji o konieczności interpretacji art.8 ust.2 w sposób korzystny dla uprawnionych. Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Skarga musiała odnieść skutek. Na wstępie godzi się wyjaśnić, że - jak stanowi przepis art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) - sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Zatem kontrolują czy organy administracyjne wydające je nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, i to naruszenia mającego bądź mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy czy stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo wreszcie naruszenia prawa prowadzącego do ich nieważności, albowiem jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanej decyzji bądź stwierdzenie jej nieważności (p. art.145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1271 ze zm.). Jak głosi jej art.134 § 1 kontrola legalności obejmuje nie tylko zarzuty skargi, ale też podstawy brane pod rozwagę z urzędu. Przeprowadzone w tych ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej w sprawie decyzji wykazało, iż jako zapadła w wyniku istotnego naruszenia prawa materialnego nie mogła się ona ostać. Zaprezentowany przez organy orzekające w sprawie pogląd prawny w kwestii interpretacji art.8 ust.2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej jest błędny. W konsekwencji czego niepodobna odeprzeć zarzutu skargi wadliwego ustalenia wysokości tego świadczenia. Co prawda literalne odczytanie tej normy prowadziłoby do konkluzji o uprawnieniu do podwyższonych świadczeń w przypadku, gdyby dochód rodziny nie przekraczał 50% kwoty z art.7 ust.2, lecz w istocie taka wykładnia jest nie do przyjęcia. Naruszałaby bowiem konstytucyjne zasady równości, ochrony i pomocy rodzinie, sprawiedliwości społecznej oraz zakazu dyskryminacji. Skutkowałaby z reguły pozbawieniem prawa do takich świadczeń osoby w rodzinach wielodzietnych, w których dochód rodziny jest relatywnie niższy niż w rodzinach mniejszych, a więc łączyłoby się z brakiem świadczeń dla osób bardziej potrzebujących. Przeto wykładnia gramatyczna prowadzi do nieprecyzyjności i niedokładności. Jak zauważył Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 1 października 2008 r., sygn. akt P 25/07, w takiej sytuacji należy bezpośrednio zastosować przepisy Konstytucji oraz metody wykładni pozwalające na takie rozumienie przedmiotowego przepisu, które wykluczy kolizję z normami wyższej rangi. Trybunał wskazał, iż ustawodawca dokonał pewnego "skrótu myślowego" w efekcie skutkującego interpretacją użytego w art.8 ust.2 pojęcia "dochód w rodzinie" jako dochodu w przeliczeniu na osobę w rodzinie. Jeśli nadto zważyć na cel tego przepisu, jakim jest pomoc osobom uprawnionym poprzez świadczenie zaliczek niejako w miejsce nieuiszczanych alimentów, którego nie osiąga przyjęte przez organ rozumienie tego przepisu, niepodobna poprzestać na jego wykładni gramatycznej. Dlatego Sąd zaprezentowany powyżej pogląd w pełni podziela. Można uznać go nadto za utrwalony w orzecznictwie (p. uzasadnienie przytoczonego wyżej postanowienia Trybunału Konstytucyjnego), a zasadza się on także na wykładni logicznej, wedle której wadliwe jest oderwanie się od regulacji zawartej w art.7 ust.2 cytowanej wyżej ustawy. Nie bez znaczenia jest wreszcie założenie spójności unormowania tych instytucji w ustawie, która nakazuje zbieżną interpretację w tym zakresie. Co prawda przywołane wywody Trybunału Konstytucyjnego zawarte w motywach postanowienia z dnia 1 października 2008 r. nie mają w tej sprawie mocy wiążącej, bo postanowienie to nie zapadło w jej toku ani nie doszło jego mocą do stwierdzenia niekonstytucyjności omawianego przepisu, to jednak za przyjęciem tego stanowiska przemawia niewątpliwy autorytet tegoż Trybunału. Dlatego zaskarżoną decyzję należało uchylić. Rozpoznając sprawę ponownie organ uwzględni powyższe wskazania co do interpretacji przepisu art.8 ust.2 pkt 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej i wyda właściwej treści decyzję na rzecz strony postępowania. Uzasadni ją zgodnie z wymogami procedury administracyjnej. Co mając na względzie, na mocy art.145 § 1 pkt 1 lit. a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak sentencji niniejszego wyroku. ----------------------- 4