IV SA/Gl 790/07

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. Z.-K. (Z.-K.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego, w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata postanawia: 1. umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych jako bezprzedmiotowe, 2. odmówić ustanowienia adwokata; W piśmie procesowym datowanym na [...] T. Z.-K. wniosła o ustanowienie adwokata z urzędu powołując się na trudną sytuację materialną i życiową. Z uwagi na fakt, iż powyższe żądanie nie zostało wyrażone w wymaganej przepisami formie, pismem z dnia [...] skarżącą wezwano do nadesłania wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, według ustalonego wzoru. T. Z.-K. złożyła rzeczony formularz w dniu [...], precyzując, iż zakres jej żądania obejmuje nie tylko ustanowienie pełnomocnika procesowego w osobie adwokata lecz także zwolnienie od kosztów sądowych. Równocześnie podniosła, że gospodaruje samotnie, nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani nieruchomości (poza mieszkaniem o powierzchni [...]). Nadto podkreśliła, że jest osobą [...], [...] i od [...] nie osiąga jakichkolwiek dochodów albowiem wypłata [...], którą otrzymywała wcześniej została wstrzymana. Ponieważ oświadczenia złożone przez skarżącą uznano za niewystarczające, zarządzeniem z dnia [...] zwrócono się do niej o uzupełnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które powołała się we wniosku. W szczególności wezwano ją o: - udokumentowanie faktu, iż nie osiąga dochodu. Wskazano, że należy w tym celu nadesłać np. zaświadczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o niepobieraniu świadczeń emerytalno-rentowych, ewentualnie zaświadczenie właściwego urzędu skarbowego, potwierdzające fakt, iż nie osiągnęła dochodu w ostatnim roku podatkowym lub nie złożyła zeznania podatkowego za ten rok, - określenie miesięcznej wysokości kosztów utrzymania (czynsz, tzw. media, odzież, środki czystości, żywność, leki itp.) wraz ze wskazaniem źródeł, z których czerpie środki finansowe na pokrycie tych kosztów; - potwierdzenie faktu, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe (np. odpis wyroku sądu orzekającego o rozwodzie bądź separacji z małżonkiem). Z dokumentów dołączonych do akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika bowiem, że skarżąca pozostaje w związku małżeńskim. W odpowiedzi T. Z.-K. nadesłała zaświadczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] oraz pismo procesowe, w którym zażądała rozpoznania sprawy "w trybie natychmiastowym". W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Na wstępie należy odnotować, że skarga w niniejszej sprawie dotyczy decyzji wydanej w przedmiocie zasiłku stałego, który jest jednym ze świadczeń przewidzianych w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.). Tymczasem z art. 239 pkt 1 lit. a p.p.s.a. wynika, że strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach dotyczących pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Wnioskująca korzysta zatem w niniejszej sprawie ze zwolnienia od kosztów sądowych z mocy samego prawa, a w rezultacie postępowanie w kwestii zwolnienia jej od rzeczonych kosztów było bezprzedmiotowe i z tego powodu należało je umorzyć działając na podstawie art. 161 §1 pkt 3 i §2 p.p.s.a. w związku z art. 258 §1 i §3 tej ustawy. Odnosząc się natomiast do wniosku T. Z.-K. o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego godzi się przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do jej brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli po myśli art. 245 §3 tej ustawy, mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Rozstrzygnięcie wniosku zależy więc od tego, co zostało udowodnione przez stronę (por. J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2004, s.319). W tym kontekście uznano, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania. Należy bowiem podkreślić, że skarżąca nie wyjaśniła w sposób dostatecznie wyczerpujący okoliczności, na które powołała się we wniosku, pomimo iż została do tego wyraźnie wezwana zarządzeniem z dnia [...]. Odpowiadając na powyższe wezwanie nadesłała bowiem jedynie zaświadczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, potwierdzające fakt, iż wypłata pobieranej przez nią [...] została wstrzymana począwszy od [...]. Nie określiła natomiast miesięcznej wysokości kosztów swego utrzymania i nie podała skąd czerpie środki pieniężne na ich pokrycie, co stanowi istotną przeszkodę w dokonaniu precyzyjnych ustaleń dotyczących jej sytuacji dochodowej. Skoro bowiem w złożonym formularzu "PPF" zadeklarowała, że nie osiąga jakiegokolwiek dochodu, to brak wyjaśnień w omawianym zakresie powoduje, że jej faktyczne źródła utrzymania pozostają dla rozpoznającego wniosek nieznane. Równocześnie skarżąca, pomimo wezwania nie zdołała wykazać aby była osobą gospodarującą samotnie. Trzeba w tym miejscu zaakcentować, że z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika jednoznacznie, iż pozostaje ona w związku małżeńskim (patrz: kwestionariusz wywiadu środowiskowego stanowiący kartę nr 2 akt administracyjnych). Tymczasem T. Z.-K. nie nadesłała wyroku sądu orzekającego jej rozwód bądź separację z małżonkiem a równocześnie nie uprawdopodobniła w żaden sposób, że ona i małżonek prowadzą odrębne gospodarstwa domowe ani nie podała żadnych racjonalnych powodów, które mogłyby taki stan rzeczy uzasadniać. W konsekwencji, brak udzielenia przez stronę jakichkolwiek wyjaśnień w tej kwestii, podobnie jak niepodanie informacji o źródłach jej utrzymania rzuca cień na wiarygodność danych zawartych we wniosku i budzić może zasadnicze wątpliwości co do jej faktycznej sytuacji rodzinnej i materialnej. W tym stanie rzeczy uznano, że choć skarżąca jest osobą [...] (patrz: [...] stanowiące załącznik do karty nr 23 akt administracyjnych) to jednak nie sposób przyjąć aby spełniła wymóg wynikający z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. Wyżej wymieniona nie wykazała bowiem w sposób wystarczająco przekonujący, iż nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Zważywszy powyższe, odmówiono ustanowienia adwokata, działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a., w związku z art. 258 §3 oraz z art. 246 §1 pkt 2 tej ustawy.