IV SA/Gl 790/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędzia WSA Andrzej Matan Protokolant st. sekr. sądowy Magdalena Nowacka-Brzeźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2013 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] nr [...] Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta K. na podstawie art. 17 i art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. Nr 139 z 2006 r., poz. 992 ze zm.) odmówił przyznania K. G. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad jej babcią I.T. Rozstrzygnięcie to oparto na ustaleniu, że istnieją osoby zobowiązane do alimentacji, spokrewnione w pierwszym stopniu w stosunku do I.T., które mają nad nią sprawować opiekę. Nie wymaga przy tym ona opieki w zakresie uniemożliwiającym podjęcie przez wnioskodawczynię zatrudnienia. W odwołaniu wnioskodawczyni zarzuciła, że żadne z dzieci I.T. nie może nad nią sprawować opieki. Mianowicie jej córka jest po operacjach i nie może podejmować wysiłku fizycznego, z którym związana jest opieka. Jeden z synów I.T. zamieszkuje w województwie małopolskim, a drugi syn ma czworo dzieci, w tym jedno chorujące na [...], co powoduje konieczność rehabilitacji, kilkudniowych wyjazdów do W. i do G.. Skarżąca przedstawiła wykaz wykonywanych przez nią czynności opiekuńczych, które jej zdaniem - wykluczają podjęcie pracy zarobkowej. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w trybie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję pierwszej instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że mimo ewidentnych luk w postępowaniu dowodowym nie uzupełniano go ze względu na ekonomikę procesową. Podziela bowiem stanowisko organu pierwszej instancji, że świadczenie przysługiwałoby wnioskodawczyni wówczas, gdyby: 1. Wystąpiła konieczność sprawowania opieki nad babcią w zakresie, który uniemożliwiałby stronie podjęcie zatrudnienia. Nie budzi wątpliwości fakt, że takie czynności jak sprzątanie czy robienie zakupów można wykonywać po godzinach pracy. 2. Babcia nie posiadała dzieci, albo z uwagi na ich (potwierdzoną) niepełnosprawność, nie byłyby one w stanie tej opieki sprawować. Zdaniem Kolegium, jeżeli I.T. wymaga opieki, to jej dzieci są w pierwszej kolejności zobowiązane do jej zapewnienia i mogłyby to czynić na zmianę. Nie ma przeszkód, by syn mieszkający w woj. [...] zamieszkał na pewien czas u matki, zwłaszcza, że jak wynika z oświadczenia strony, nie pozostaje on w zatrudnieniu. Natomiast matka skarżącej może zrezygnować z pracy, gdyż nabyła już prawo do emerytury, i zająć się matką w takim zakresie w jakim pozwala na to jej stan zdrowia. W czynnościach wymagających wysiłku fizycznego powinna liczyć na pomoc brata mieszkającego w tym samym domu co matka. Sama strona także może pomagać w opiece po godzinach pracy, gdyby ją podjęła. Nie spełnia ona więc przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego K.G. zarzuciła, że okoliczności na podstawie których omówiono jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie zostały udowodnione, ustalenia organów są wewnętrznie sprzeczne i niezgodne z prawdą obiektywną, od ustalenia której ważniejsza była dla Kolegium ekonomika procesowa. Ponownie wskazała na powody, dla których dzieci I.T. nie mogą sprawować nad nią opieki, podając m. in., że jej syn J. prowadzi gospodarstwo rolne, które wymaga jego stałej obecności. Skarżąca zarzuciła też naruszenie art. 10 § 1 i art. 81 kpa. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Zauważył przy tym, że o prowadzeniu gospodarstwa rolnego przez J.T. skarżąca wypowiedziała się dopiero w skardze. Kolegium wyraziło przypuszczenie co do możliwości czasowego zamieszkania I.T. u tego syna. Odnośnie zakresu opieki wskazało natomiast na twierdzenia P.T. podniesione w toku postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna, bowiem kontrolowane postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone niezgodnie z wymogiem obowiązującej procedury, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a jednocześnie stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji budzi zastrzeżenia z punktu widzenia prawa materialnego. W tym pierwszym aspekcie nie można się przede wszystkim zgodzić z organem odwoławczym, że wzgląd na ekonomikę procesową niejako pozwala na pominięcie wadliwości, jakimi dotknięte jest postępowanie dowodowe na etapie pierwszoinstancyjnym. Kolegium dostrzega naruszenie przepisów art. 79 i 81 kpa. W sytuacji, gdy materiał dowodowy nie był jednorodny i występowały sprzeczności w wyjaśnieniach składanych przez skarżącą i P.T., co również Kolegium zauważyło, to decyzja pierwszej instancji pozbawiona wskazania, na których dowodach oparte zostały poszczególne ustalenia oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówiono wiarygodności, czy mocy dowodowej, narusza również art. 80 i 107 § 3 kpa. Słusznie skarga zarzuca nadto naruszenie art. 10 § 1 kpa, skoro skarżącej nieumożliwiono udziału we wszystkich czynnościach procesowych oraz wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów, a z treści dokonanych ustaleń wynika, że w dużej części oparte są one na informacjach udzielonych przez P.T., z którymi skarżąca nie została zaznajomiona. Uchybienie to zostało zresztą powielone w instancji odwoławczej, skoro Kolegium zakres czynności opiekuńczych skarżącej ogranicza do sprzątania i robienia zakupów, co bardziej odpowiada informacjom udzielonym przez P.T. niż twierdzeniom skarżącej, wskazującej na konieczność udzielenia pomocy I.T. we wszystkich czynnościach życiowych, a mimo to z wyjaśnieniami P.T. skarżąca w dalszym ciągu nie została zapoznana. Tak więc naruszenie wskazanych wyżej przepisów w równym stopniu odnosi się do decyzji obu instancji. Z wywodów zaskarżonej decyzji zdaje się wynikać, że Kolegium zbagatelizowało powyższe uchybienia uznając, iż nie miały one wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, bowiem posiadanie przez I.T. trojga dzieci wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej, jako jej wnuczce. Kolegium wprost w punktach wymieniło warunki nabycia przez skarżącą prawa do przedmiotowego świadczenia. W drugim punkcie zamieściło warunek, że jej babcia nie mogłaby posiadać dzieci albo z uwagi na własną (potwierdzoną) niepełnosprawność nie byłyby one w stanie sprawować opieki. Tymczasem postawienie takiego warunku nie ma prawnego unormowania. Art. 17 ust. 1a mówi bowiem ogólnie o przypadkach, gdy osoby spokrewnione w pierwszym stopniu nie są w stanie sprawować opieki. Brak jest ustawowego dookreślenia, o jakie sytuacje chodzi, w związku z czym zawężenie przez Kolegium rozumienia tej normy tylko do przypadków potwierdzonej niepełnosprawności nie może być zaakceptowane. W orzecznictwie podkreśla się, że może chodzić o takie okoliczności jak: wiek, stan zdrowia, indywidualna sytuacja rodzinna i dochodowa, czy też miejsce zamieszkania (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 16 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Lu 600/10, LEX nr 753908). Jeżeli zatem z wnioskiem występuje osoba spokrewniona w dalszym stopniu, powołująca się na niemożność sprawowania opieki przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, to w ramach obowiązków wynikających m. in. z art. 7 i art. 77 kpa organy administracyjne winne przeprowadzić wnikliwe postępowania wyjaśniające dla ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, opartego na konkretnych dowodach, poddanych wszechstronnej i całościowej ocenie. Tego rodzaju ustaleń zabrakło w niniejszej sprawie, co sprawia, że nie można jej uznać za wyjaśnioną w sposób pozwalający na wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia. Zachodzi więc konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego na okoliczność, czy dzieci I. T., indywidualnie czy też wspólnie są w stanie sprawować nad nią opiekę. W tym względzie podzielić należy stanowisko Kolegium, że trzeba łącznie rozpatrywać sytuację osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, w tym sensie, że zabezpieczenie opieki może odbywać się przez współudział tych osób w ramach posiadanych przez nich możliwości. Zapewnienie opieki nie musi nawet polegać na osobistym jej sprawowaniu, lecz także np. na finansowaniu świadczeń opiekuńczych. Stan majątkowy dzieci I. T. także wymaga zatem wyjaśnienia, podobnie jak i zakres jej potrzeb opiekuńczych, co nie może jednak prowadzić do zakwestionowania wskazania z punktu 7 orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Ponieważ wykazana wadliwość dotyczy całego postępowania, właściwe jest ponowne przeprowadzenie go na poziomie pierwszoinstancyjnym. Z tych względów na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzeczono, jak w sentencji. mw