IV SA/Gl 791/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Wiesław Morys Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz-Kunicka Protokolant Paulina Kowalczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi J. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania kserokopii dokumentacji uchyla zaskarżone postanowienie. J. B. wnioskiem z dnia [...]r. zwrócił się do Dyrekcji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. o "dostarczenie mu kserokopii wszystkich wysłanych zapytań do urzędów i instytucji dotyczących jego jak i jego żony". Jednocześnie domagał się przesłania mu kserokopii: odpowiedzi od tych urzędów i instytucji, wniosków o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej kwietnia i maja 2010 r. oraz wywiadu środowiskowego z kwietnia i maja 2010 r. Prezydent Miasta C. postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...], wydanym na podstawie art. 74 § 2 w zw. z art. 73 § 1 k.p.a., odmówił J. B. wydania kserokopii dokumentacji za okres od sierpnia 2005 r. do 31 marca 2010 r. W uzasadnieniu orzeczenia stwierdzono, że brak jest podstaw prawnych do uwzględnienia w całości wniosku strony z dnia [...]r. należało odmówić wydania dokumentacji z okresu od sierpnia 2005 r. do 31 marca 2010 r., gdyż postępowania, które toczyły się w tym okresie czasu zostały zakończone ostatecznymi decyzjami. W ocenie organu w świetle art. 73 § 1 k.p.a. i orzecznictwa, udostępnianie akt może dotyczyć wyłącznie toczącego się postępowania. J. B. złożył zażalenie na powyższe postanowienie, w którym wskazał, iż nie zgadza się z rozstrzygnięciem organu oraz jego motywami. Strona argumentowała, że postępowania z jej udziałem toczą się co miesiąc. Natomiast dane, o które się zwracał z wnioskiem organ wykorzystuje w innych sprawach dotyczących przyznania mu prawa pomocy. J. B. wskazał również, że oprócz żądania przesłania kserokopii przysługuje mu prawo do wydania z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem ( art. 73 § 2 k.p.a.), a wnioskowane dokumenty są mu potrzebne do składania odwołań od decyzji jako dowody w sprawie. Ostatecznie strona podniosła, iż wystąpiła o kserokopię dokumentów, gdyż sama nie może ich uzyskać ze względu na niepełnosprawność i trudności ze swobodnym poruszaniem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. postanowieniem z dnia [...]r. nr [...], wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 74 § 2, art. 73 § 1 i § 2 oraz art. 144 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. Kolegium przytaczając treść art. 73 § 1 i § 2 k.p.a. oraz art. 74 § 2 k.p.a. wskazało, że prawodawca dokonał specyfikacji sposobów udostępniania akt, różnicując je co do metody i przeznaczenia. W art. 73 k.p.a. odróżniono przeglądanie akt sprawy od uwierzytelnienia ( a czasem też wydania ) odpisów akt sprawy. W pierwszym wypadku chodzi o udostępnienie akt w najbardziej zbliżonym do potocznego znaczenia tego sformułowania. W istocie rzecz sprowadza się do faktycznej czynności przeglądania akt przez stronę. Natomiast art. 73 § 2 k.p.a. nie służy do poznawania akt, lecz do utrwalenia w formie dokumentu informacji z akt sprawy, jeśli jest to uzasadnione ważnym interesem. W ocenie organu odwoławczego nie jest dopuszczalne wykorzystywanie środków z art. 73 § 2 k.p.a. do osiągania celów z art. 73 § 1 k.p.a. Nie po to bowiem ustawodawca rozróżnił zapoznawanie się z aktami sprawy od uzyskiwania z tych akt uwierzytelnionych odpisów, by w praktyce tolerować próby "mieszania" tych dwóch niewątpliwie odrębnych sposobów udostępniania akt sprawy. Należy zatem uznać, że inaczej udostępnia się akta w celu ich poznania, a inaczej w celu dostarczenia stronie dokumentów. W konkluzji Kolegium zważyło, że słusznie należało odmówić pozytywnego załatwienia złożonego w sprawie wniosku. Prawnie niedopuszczalne jest przychylanie się do żądania zmierzającego do uwierzytelnienia odpisów całości akt sprawy jedynie w celu stworzenia stronie możliwości zaznajomienia się z całością tych akt poprzez przeglądanie ich uwierzytelnionych kopii. J. B. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, która dotyczyła również kilku innych orzeczeń, zarzucił organowi naruszenie art. 139 k.p.a., stronniczość oraz brak merytorycznego rozpoznania sprawy. Skarżący argumentował, że utrzymanie decyzji organu I instancji stawia go na pozycji przegranej, gdyż nie może on udowodnić swojego stanowiska z powodu braku akt, które są dowodami w sprawie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. w odpowiedzi na skargę postulowało o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w decyzji. Podkreślono, że w sytuacji kiedy postępowanie administracyjne zostało już zakończone prawomocną decyzją, to nie ma podstaw do sporządzenia uwierzytelnionych odpisów całości akt. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie nie może się ostać z przyczyn formalnych. Otóż rozpatrzenie zażalenia przez organ odwoławczy może nastąpić wówczas, gdy zostanie ono skutecznie wniesione. Zgodnie z art. 141 § 2 Kpa zażalenie wnosi się w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia stronie. Uchybienie temu terminowi powoduje bezskuteczność zażalenia, o ile oczywiście termin ten nie zostanie przywrócony. Tymczasem właśnie kwestia terminowości zażalenia nie została należycie wyjaśniona. Z treści pisma organu I instancji z dnia [...]r., skierowanego do organu odwoławczego wynika, że postanowienie I instancji nie zostało doręczone w sposób wskazany w art. 42 i 43 kpa, w związku z czym przesyłkę awizowano w dniu 26.V.2010 r., a powtórnie – w dniu 7.VI.2010 r. Należy zatem przyjąć, iż doręczenia dokonywano w trybie określonym w art. 44 kpa. Stosownie do § 4 tego artykułu doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, czyli po 14 – tu dniach od daty pierwszego zawiadomienia (awiza). Termin ten upłynął zatem w dniu 7.VI.2010 r. Ponieważ jednak drugie awizo zostało dokonane dopiero w tym dniu, a nie bezpośrednio po upływie pierwszego 7 – dniowego terminu wskazanego w art. 44 § 2 Kpa, to upływ owych 14-tu dni należy wiązać z upływem kolejnych 7 dni od dokonania drugiego zawiadomienia, co oznacza, że termin do odebrania przesyłki przez skarżącego minął w dniu 14 czerwca 2010 r. i z tym dniem należało uznać doręczenie za dokonane, a pismo doręczone pozostawić w aktach sprawy ( art. 44 § 4 kpa ). Późniejsze odebranie korespondencji przez skarżącego nie rodziło już żadnych skutków prawnych, wobec czego termin do wniesienia zażalenia upłynął w dniu 21 czerwca 2010 r., podczas gdy czynności tej dokonano dopiero pismem z dnia 28 czerwca 2010 r., które w dniu następnym wpłynęło do organu I instancji. Ponieważ z akt administracyjnych nie można wywnioskować, z jakich powodów organ odwoławczy uznał zażalenie za prawidłowo wniesione, dlatego Sąd zwrócił się do niego o wyjaśnienie kwestii terminowości zażalenia. W piśmie z dnia 22.VI.2011 r. Prezes Kolegium przytoczył jednak tylko ustalenia organu I instancji zawarte we wskazanym wcześniej piśmie z dnia 2.VII.2010 r. i uznał, że zażalenie zostało wniesione w dniu 29.VI.2010 r. a zatem w siedmiodniowym terminie przewidzianym w art. 141 § 2 kpa. W świetle odmiennego stanowiska Sądu, opartego na interpretacji art. 44 kpa, zasadniczo można byłoby przyjąć, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa. Jednakowoż stwierdzenie jego nieważności byłoby możliwe, gdyby prawidłowość doręczenia postanowienia I instancji w trybie art. 44 kpa nie budziła żadnych wątpliwości. Tymczasem ani z treści zwrotnego poświadczenia odbioru przesyłki, ani z wyjaśnień organów nie wynika jednoznacznie, że warunki doręczenia we wskazanym trybie zostały dochowane. Dotyczy to zarówno warunku z art. 44 § 1 pkt 2 - co do miejsca złożenia pisma, jak i warunków z § 2 i 3 cyt. artykułu – co do miejsca umieszczenia obu zawiadomień o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru. Kwestie te muszą być zatem wyjaśnione przy ponownym rozpatrywaniu sprawy przez organ odwoławczy. Dopiero w razie ustalenia, że doręczenie w trybie art. 44 kpa było wadliwe, a więc bezskuteczne, termin do wniesienia zażalenia można będzie liczyć od dnia faktycznego odbioru postanowienia I instancji przez skarżącego. Ponieważ nastąpiło to w dniu 24.VI.2010 r. to zażalenie wniesione w dniu 29.VI.2010 r. nie byłoby w takich warunkach spóźnione. W tym stanie rzeczy, skoro z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 kpa kwestia terminowości zażalenia nie została wyjaśniona, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1270, ze zm.) orzeczono, jak w sentencji. Kierunek dalszego postępowania organu odwoławczego wynika wprost z przedstawionych wyżej wywodów.