IV SA/Gl 792/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi J.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej uchyla punkt 2 zaskarżonej decyzji Zaskarżoną decyzją, na podstawie m.in. art.138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a., uchylono decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] o przyznaniu prawa do zaliczki alimentacyjnej na S.B. i A.B. w kwotach po [...] zł miesięcznie odpowiednio na okres od dnia [...] do dnia [...] i od dnia [...] do dnia [...] w części określającej daty końcowe przyznanych świadczeń i zastąpiono je datą [...], natomiast w pozostałym zakresie decyzję tę utrzymano w mocy. Rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji oparto m.in. o art.7, art.8 ust.1 pkt 1 i art.9a i art.10 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz.732 ze zm.) oraz o ustalenie, iż dochód rodziny przekracza 50% kwoty 583 zł, a w rodzinie są dwie uprawnione osoby, stąd zaliczka należy się w kwotach po [...] zł. Nadto organ ten zważył, iż skoro S.B. w dniu [...] osiągnie pełnoletniość, to w wyniku wniosku złożonego przez jej matkę świadczenie może być przyznane do dnia [...] tegoż roku. Na okres następny winna ona złożyć osobiście odrębne podanie. Rozpatrując odwołanie matki dzieci J.K., organ odwoławczy ustalił dochód rodziny obliczony dla potrzeb sprawy w roku [...] na kwotę [...] zł, a więc miesięcznie w przeliczeniu na osobę w rodzinie [...] zł. W ocenie tego organu spełnione zostały kryteria pozwalające na uwzględnienie żądania w tym zakresie, wszak z powodu dochodu rodziny przekraczającego 50% kwoty 583 zł, zaliczka winna wynosić [...] zł miesięcznie na każde dziecko. Dalej wskazano, że zaliczkę przyznaje się na okres zasiłkowy, którego ramy uregulowane zostały w ustawie, toteż wadliwe jest jego skrócenie, zwłaszcza z powodu osiągnięcia pełnoletniości przez uprawnionego. Skoro wniosek został złożony w okresie jego pełnoletności przez przedstawiciela ustawowego, brak było powodów do przyznania zaliczki do tej daty. Na koniec organ podał, iż w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 192, poz. 1378), która w art.45 przedłuża okres zasiłkowy, który rozpoczął się w dniu [...] do dnia [...], konieczne było dostosowanie decyzji do tego przepisu. Dlatego skorygowano decyzję organu pierwszej instancji w zakresie okresu pobierania świadczeń przez wspomniane osoby. Natomiast w pozostałym zakresie odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji w części utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji, jako naruszającej przepis art.8 ust.2 pkt 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, wywodząc, że należy jej się kwota [...] zł. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując wywody zawarte w motywach zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 3 czerwca 2008 r. postępowanie w sprawie zostało zawieszone do czasu zakończenia postępowania toczącego przed Trybunałem Konstytucyjnym pod sygnaturą akt P 25/07, a zmierzającego do uzyskania odpowiedzi na pytanie o konstytucyjność przepisu art.8 ust.2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Mocą postanowienia z dnia 21 października 2008 r. postępowanie niniejsze zostało podjęte, a to wobec wydania przez Trybunał Konstytucyjny w powyższej sprawie w dniu 1 października 2008 r. postanowienia o umorzeniu postępowania. W ocenie Trybunału brak jest podstaw do orzekania o konstytucyjności wspomnianego przepisu, gdyż przedstawione wątpliwości są natury interpretacyjnej i dają się usunąć w drodze wykładni, do dokonania której powołane są sądy orzekające, a nie tenże Trybunał. Jednocześnie w uzasadnieniu postanowienia zaakcentowano, że w przedmiotowym przepisie ustawodawca w zwrocie, "gdy dochód rodziny nie przekracza 50% kwoty, o której mowa w art.7 ust.2..." posłużył się "skrótem myślowym", który należy odczytać jako odesłanie do dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie. W jego przekonaniu ta okoliczność, wraz z efektami wykładni gramatycznej, funkcjonalnej i celowościowej, prowadzi do konkluzji o konieczności interpretacji art.8 ust.2 w sposób korzystny dla uprawnionych. Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Skarga musiała odnieść skutek. Na wstępie godzi się wyjaśnić, że - jak stanowi przepis art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) - sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Zatem kontrolują czy organy administracyjne wydające je nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, i to naruszenia mającego bądź mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy czy stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo wreszcie naruszenia prawa prowadzącego do ich nieważności, albowiem jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanej decyzji bądź stwierdzenie jej nieważności (p. art.145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1271 ze zm.). Jak głosi jej art.134 § 1 kontrola legalności obejmuje nie tylko zarzuty skargi, ale też podstawy brane pod rozwagę z urzędu. Przeprowadzone w tych ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej w sprawie decyzji wykazało, iż jako zapadła w wyniku istotnego naruszenia prawa materialnego nie mogła się ona ostać. Zaprezentowany przez organy pogląd prawny w kwestii interpretacji art.8 ust.2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej jest błędny. Co prawda literalne odczytanie tej normy prowadziłoby do konkluzji o uprawnieniu do podwyższonych świadczeń wyłącznie w przypadku, gdyby dochód rodziny nie przekraczał 50% kwoty z art.7 ust.2, lecz w istocie taka wykładnia naruszałaby konstytucyjne zasady równości, ochrony i pomocy rodzinie oraz sprawiedliwości społecznej. Skutkowałaby bowiem z reguły pozbawieniem prawa do takich świadczeń osoby w rodzinach wielodzietnych, których dochód rodziny byłby relatywnie wyższy, a niższy w przeliczeniu na osobę, niż w przypadku rodzin mniejszych liczebnie. Jak zauważył Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 1 października 2008 r., sygn. akt P 25/07, w takiej sytuacji należy bezpośrednio zastosować przepisy Konstytucji oraz metody wykładni pozwalające na takie rozumienie przedmiotowego przepisu, które wykluczy kolizję z normami wyższej rangi. Trybunał wskazał, iż ustawodawca dokonał pewnego "skrótu myślowego" w efekcie skutkującego interpretacją użytego w art.8 ust.2 pojęcia "dochód w rodzinie", jako dochodu w przeliczeniu na osobę w rodzinie. Jeśli nadto zważyć na cel tego przepisu, jakim jest pomoc osobom uprawnionym poprzez świadczenie zaliczek niejako w miejsce nieuiszczanych alimentów, którego nie osiąga przyjęte przez organ rozumienie tego przepisu, niepodobna poprzestać na jego wykładni gramatycznej. Pogląd ten można uznać za utrwalony już w orzecznictwie (p. uzasadnienie przytoczonego wyżej postanowienia Trybunału Konstytucyjnego), a zasadza się on także na wykładni logicznej, wedle której wadliwe jest oderwanie się od regulacji zawartej w art.7 ust.2 cytowanej wyżej ustawy. Nie bez znaczenia jest wreszcie założenie spójności unormowania tych instytucji w ustawie, która nakazuje zbieżną interpretację w tym zakresie. Co prawda przywołane wywody Trybunału Konstytucyjnego zawarte w motywach postanowienia z dnia 1 października 2008 r. nie mają w tej sprawie mocy wiążącej, bo postanowienie to nie zapadło w jej toku ani nie doszło jego mocą do stwierdzenia niekonstytucyjności omawianego przepisu, to jednak za przyjęciem tego stanowiska przemawia niewątpliwy autorytet tegoż Trybunału. Zatem dochód rodziny w przeliczeniu na osobę rodziny nie przekraczający 50% kwoty z art.7 ust.2 cytowanej ustawy uzasadnia przyznanie świadczenia w wyższej wysokości określonej w punktach 1 lub 2 art.8 ust.2 omawianej ustawy. Rozpoznając sprawę ponownie organ uwzględni powyższe wskazania co do interpretacji przepisu art.8 ust.2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej i wyda właściwej treści decyzję skierowaną do przedstawicielki małoletniego A.B. i pełnoletniej S.B. Co mając na względzie, na mocy art.145 § 1 pkt 1 lit. a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak sentencji niniejszego wyroku. ----------------------- 5