IV SA/Gl 796/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 stycznia 2009r. sprawy ze skargi M.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję Zaskarżoną decyzją, na podstawie m.in. art.138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] r. w trybie art.132 k.p.a. zmieniającą swą decyzję z dnia [...] r. o przyznaniu prawa do zaliczki alimentacyjnej dla małoletniej N.P. w kwocie po [...] zł miesięcznie na okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. w ten sposób, iż okres pobierania zaliczki przedłużono do dnia [...] r., zaś jej wysokość za miesiące [...] i [...] ustalono na kwoty po [...] zł miesięcznie. Rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji oparto m.in. o art.7, art.8 ust.1 pkt 1 i art.9a i art.10 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz.732 ze zm.) oraz o ustalenie, iż przedmiotem odwołania, po jego korekcie, jest kwota zaliczki za wskazane wyżej dwa miesiące. W tym zakresie organ uznał je za zasadne, bowiem w tych miesiącach rodzina nie osiągała dochodu. Okres pobierania świadczenia organ przedłużył na podstawie art.45 ust.1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 192, poz. 1378). Rozpatrując odwołanie od tej decyzji eksponującej zaniżenie świadczenia za okres od [...] r. organ odwoławczy w pierwszej kolejności zważył, iż rozstrzygnięcie to nie narusza trybu art.132 k.p.a. Dalej stwierdził, iż w roku [...] rodzina odwołującej się nie uzyskała dochodu, natomiast matka dziecka w dniu [...] r. podjęła pracę otrzymując wynagrodzenie w kwocie [...] zł netto za [...] i od [...] po [...] zł netto. Ponieważ dochód rodziny przekroczył od [...] kwotę [...] zł (mając na uwadze dochód utracony), w jego ocenie zasadnie orzeczono o wysokości świadczenia, trafnie też uwzględniono aktualny stan prawny w zakresie okresu jego pobierania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji, jako naruszającej przepis art.8 ust.2 pkt 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, wywodząc, że należy jej się kwota [...] zł. Zakwestionowała poprawność wykładni wspomnianego przepisu dokonanej przez organ, wywodząc, że należy go rozumieć jako prawo do zwiększonej zaliczki w wypadku nieprzekroczenia przez dochód rodziny w przeliczeniu na osobę kwoty [...] zł. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując wywody zawarte w motywach zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 13 czerwca 2008 r. postępowanie w sprawie zostało zawieszone do czasu zakończenia postępowania toczącego przed Trybunałem Konstytucyjnym pod sygnaturą akt P 25/07, a zmierzającego do uzyskania odpowiedzi na pytanie o konstytucyjność przepisu art.8 ust.2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Mocą postanowienia z dnia 21 października 2008 r. postępowanie niniejsze zostało podjęte, a to wobec wydania przez Trybunał Konstytucyjny w powyższej sprawie w dniu 1 października 2008 r. postanowienia o umorzeniu postępowania. W ocenie Trybunału brak jest podstaw do orzekania o konstytucyjności wspomnianego przepisu, gdyż przedstawione wątpliwości są natury interpretacyjnej i dają się usunąć w drodze wykładni, do dokonania której powołane są sądy orzekające, a nie tenże Trybunał. Jednocześnie w uzasadnieniu postanowienia zaakcentowano, że w przedmiotowym przepisie ustawodawca w zwrocie, "gdy dochód rodziny nie przekracza 50% kwoty, o której mowa w art.7 ust.2..." posłużył się "skrótem myślowym", który należy odczytać jako odesłanie do dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie. W jego przekonaniu ta okoliczność, wraz z efektami wykładni gramatycznej, funkcjonalnej i celowościowej, prowadzi do konkluzji o konieczności interpretacji art.8 ust.2 w sposób korzystny dla uprawnionych. Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Skarga musiała odnieść skutek. Na wstępie godzi się wyjaśnić, że - jak stanowi przepis art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) - sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Zatem kontrolują czy organy administracyjne wydające je nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, i to naruszenia mającego bądź mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy czy stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo wreszcie naruszenia prawa prowadzącego do ich nieważności, albowiem jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanej decyzji bądź stwierdzenie jej nieważności (p. art.145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1271 ze zm.). Jak głosi jej art.134 § 1 kontrola legalności obejmuje nie tylko zarzuty skargi, ale też podstawy brane pod rozwagę z urzędu. Przeprowadzone w tych ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej w sprawie decyzji wykazało, iż jako zapadła w wyniku istotnego naruszenia prawa materialnego nie mogła się ona ostać. Zaprezentowany przez organy pogląd prawny w kwestii interpretacji art.8 ust.2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej jest błędny. Co prawda literalne odczytanie tej normy prowadziłoby do konkluzji o uprawnieniu do podwyższonych świadczeń wyłącznie w przypadku, gdyby dochód rodziny nie przekraczał 50% kwoty z art.7 ust.2, lecz w istocie taka wykładnia naruszałaby konstytucyjne zasady równości, ochrony i pomocy rodzinie oraz sprawiedliwości społecznej. Skutkowałaby bowiem z reguły pozbawieniem prawa do takich świadczeń osoby w rodzinach wielodzietnych, których dochód rodziny byłby relatywnie wyższy, a niższy w przeliczeniu na osobę, niż w przypadku rodzin mniejszych liczebnie. Jak zauważył Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 1 października 2008 r., sygn. akt P 25/07, w takiej sytuacji należy bezpośrednio zastosować przepisy Konstytucji oraz metody wykładni pozwalające na takie rozumienie przedmiotowego przepisu, które wykluczy kolizję z normami wyższej rangi. Trybunał wskazał, iż ustawodawca dokonał pewnego "skrótu myślowego" w efekcie skutkującego interpretacją użytego w art.8 ust.2 pojęcia "dochód w rodzinie", jako dochodu w przeliczeniu na osobę w rodzinie. Jeśli nadto zważyć na cel tego przepisu, jakim jest pomoc osobom uprawnionym poprzez świadczenie zaliczek niejako w miejsce nieuiszczanych alimentów, którego nie osiąga przyjęte przez organ rozumienie tego przepisu, niepodobna poprzestać na jego wykładni gramatycznej. Pogląd ten można uznać za utrwalony już w orzecznictwie (p. uzasadnienie przytoczonego wyżej postanowienia Trybunału Konstytucyjnego), a zasadza się on także na wykładni logicznej, wedle której wadliwe jest oderwanie się od regulacji zawartej w art.7 ust.2 cytowanej wyżej ustawy. Nie bez znaczenia jest wreszcie założenie spójności unormowania tych instytucji w ustawie, która nakazuje zbieżną interpretację w tym zakresie. Co prawda przywołane wywody Trybunału Konstytucyjnego zawarte w motywach postanowienia z dnia 1 października 2008 r. nie mają w tej sprawie mocy wiążącej, bo postanowienie to nie zapadło w jej toku ani nie doszło jego mocą do stwierdzenia niekonstytucyjności omawianego przepisu, to jednak za przyjęciem tego stanowiska przemawia niewątpliwy autorytet tegoż Trybunału. Zatem dochód rodziny w przeliczeniu na osobę rodziny nieprzekraczający 50% kwoty z art.7 ust.2 cytowanej ustawy uzasadnia przyznanie świadczenia w wyższej wysokości określonej w punktach 1 lub 2 art.8 ust.2 omawianej ustawy. Rozpoznając sprawę ponownie organ uwzględni powyższe wskazania co do interpretacji przepisu art.8 ust.2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej i po prawidłowym ustaleniu ustawowych przesłanek (zwłaszcza dochodu rodziny) wyda właściwej treści decyzję. Wnikliwiej jednak rozważy zagadnienie prawidłowości zastosowania przez organ pierwszej instancji art.132 k.p.a. Nadto zwróci uwagę temu organowi na potrzebę szerszego uzasadnienia faktycznego i rozważającego decyzji oraz na konieczność dołożenia większej staranności w formułowaniu rozstrzygnięć. Wymienionych elementów nie mogą bowiem zastąpić cytaty z przepisów prawa. Co mając na względzie, na mocy art.145 § 1 pkt 1 lit. a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak sentencji niniejszego wyroku. ----------------------- 4