IV SA/Gl 798/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant Sekretarz sądowy Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi Rzecznika Praw Obywatelskich na decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją Prezydent Miasta G., na mocy m.in. art.7, art.8 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz.732 ze zm.), art.3 pkt 17a i 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz.2255 ze zm.), przyznał A. C. zaliczkę alimentacyjną na okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. w kwocie po [...] zł miesięcznie. W jego ocenie wnioskodawczyni spełnia kryteria pozwalające na uwzględnienie żądania w tym zakresie, wszak z powodu dochodu rodziny składającej się z trojga osób, obejmującego w [...] r. wynagrodzenie matki i alimenty pobierane przez siostrę, który to dochód przekracza 50% kwoty 583 zł, zaliczka winna wynosić 170 zł, bowiem brak jest podstaw do jej podwyższenia. Decyzja ta zapadła po uchyleniu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r. decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...]r. identycznej w treści osnowy co decyzja zaskarżona w niniejszej sprawie. Przyczyną jej uchylenia przez organ odwoławczy był brak wszystkich wymaganych prawem dokumentów a więc gołosłowność ustaleń faktycznych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Rzecznik Praw Obywatelskich domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji, jako naruszającej przepis art.8 ust.2 pkt 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Uzasadniając ten zarzut skarżący podał, iż zastosowana przez organ orzekający wykładnia przywołanego przepisu jest niekorzystna i odosobniona w Polsce. Bowiem z reguły stosuje się wykładnię uwzględniającą dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie, a nie dochód rodziny w kontekście uprawnienia do podwyższonej zaliczki. Gramatyczna wykładnia prowadzi do nierówności i dyskryminacji rodzin wielodzietnych, narusza konstytucyjną zasadę sprawiedliwości społecznej, toteż w ocenie skarżącego nie powinna być brana pod uwagę. Przy zastosowaniu wykładni korzystnej, a więc poprawnej, uprawnionej należałaby się kwota 300 zł. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w motywach zaskarżonej decyzji, przywołując na jej poparcie orzecznictwo Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Postanowieniem z dnia 4 marca 2008 r. postępowanie w sprawie zostało zawieszone do czasu zakończenia postępowania toczącego przed Trybunałem Konstytucyjnym pod sygnaturą akt P 25/07, a zmierzającego do uzyskania odpowiedzi na pytanie o konstytucyjność przepisu art.8 ust.2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. W jego uzasadnieniu wskazano na wątpliwości co do zgodności tego przepisu z art.2, art.32 i art.71 ust.1 Konstytucji RP, jednocześnie prezentując pogląd, wedle którego literalne odczytanie przedmiotowego przepisu przekonuje do trafności rozstrzygnięcia objętego zaskarżoną decyzją. Mocą postanowienia z dnia 21 października 2008 r. postępowanie niniejsze zostało podjęte, a to wobec wydania przez Trybunał Konstytucyjny w powyższej sprawie w dniu 1 października 2008 r. postanowienia o umorzeniu postępowania. W ocenie Trybunału brak jest podstaw do orzekania o konstytucyjności wspomnianego przepisu, gdyż przedstawione wątpliwości są natury interpretacyjnej i dają się usunąć w drodze wykładni, do dokonania której powołane są sądy orzekające, a nie tenże Trybunał. Jednocześnie w uzasadnieniu postanowienia zaakcentowano, że w przedmiotowym przepisie ustawodawca w zwrocie "gdy dochód rodziny nie przekracza 50% kwoty, o której mowa w art.7 ust.2..." posłużył się "skrótem myślowym", który należy odczytać jako odesłanie do dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie. W jego przekonaniu ta okoliczność, wraz z efektami wykładni gramatycznej, funkcjonalnej i celowościowej, prowadzi do konkluzji o konieczności interpretacji art.8 ust.2 w sposób korzystny dla uprawnionych. Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Skarga musiała odnieść skutek. Na wstępie godzi się wyjaśnić, że - jak stanowi przepis art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) - sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Zatem kontrolują czy organy administracyjne wydające je nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, i to naruszenia mającego bądź mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy czy stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo wreszcie naruszenia prawa prowadzącego do ich nieważności, albowiem jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanej decyzji bądź stwierdzenie jej nieważności (p. art.145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1271 ze zm.). Jak głosi jej art.134 § 1 kontrola legalności obejmuje nie tylko zarzuty skargi, ale też podstawy brane pod rozwagę z urzędu. Przeprowadzone w tych ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej w sprawie decyzji wykazało, iż jako zapadła w wyniku istotnego naruszenia prawa nie mogła się ona ostać. W pierwszej kolejności z urzędu wypadło zwrócić uwagę na niedoskonałość jej motywów, w których zabrakło pełnych ustaleń faktycznych w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy. Zatem wysnute przez organ wnioski nie mają oparcia w faktach. Po myśli art.107 § 3 k.p.a. uzasadnienie decyzji powinno zawierać co najmniej wskazanie dowodów, na jakich organ się oparł dokonując ustaleń faktycznych, ich ocenę wiarygodności oraz subsumpcję, czyli podciągnięcie ustaleń pod treść normy prawa materialnego i jej analiza. Tymczasem organ nie ustalił ani dochodu rodziny ani dochodu w przeliczeniu na osobę, ani wysokości alimentów należnych wnioskodawczyni, stąd konkluzja o prawie i wysokości świadczenia jawi się jako gołosłowna. Skarga podlegała jednak uwzględnieniu głównie z powodu zasadności podniesionych w niej zarzutów. Bowiem zaprezentowany przez organ pogląd prawny w kwestii interpretacji art.8 ust.2 jest błędny. Co prawda literalne odczytanie normy art.8 ust.2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej prowadziłoby do konkluzji o uprawnieniu do podwyższonych świadczeń w przypadku, gdyby dochód rodziny nie przekraczał 50% kwoty z art.7 ust.2, lecz w istocie taka wykładnia naruszałaby konstytucyjne zasady równości, ochrony i pomocy rodzinie oraz sprawiedliwości społecznej. Skutkowałaby bowiem z reguły pozbawieniem prawa do takich świadczeń osoby w rodzinach wielodzietnych. Jak zauważył Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 1 października 2008 r., sygn. akt P 25/07, w takiej sytuacji należy bezpośrednio zastosować przepisy Konstytucji oraz metody wykładni pozwalające na takie rozumienie przedmiotowego przepisu, które wykluczy kolizję z normami wyższej rangi. Trybunał wskazał, iż ustawodawca dokonał pewnego "skrótu myślowego" w efekcie skutkującego interpretacją użytego w art.8 ust.2 pojęcia "dochód w rodzinie" jako dochodu w przeliczeniu na osobę w rodzinie. Jeśli nadto zważyć na cel tego przepisu, jakim jest pomoc osobom uprawnionym poprzez świadczenie zaliczek niejako w miejsce nieuiszczanych alimentów, którego nie osiąga przyjęte przez organ rozumienie tego przepisu, niepodobna poprzestać na jego wykładni gramatycznej. Pogląd ten można uznać za utrwalony już w orzecznictwie (p. uzasadnienie przytoczonego wyżej postanowienia Trybunału Konstytucyjnego), a zasadza się on także na wykładni logicznej, wedle której wadliwe jest oderwanie się od regulacji zawartej w art.7 ust.2 cytowanej wyżej ustawy. Nie bez znaczenia jest wreszcie założenie spójności unormowania tych instytucji w ustawie, która nakazuje zbieżną interpretację w tym zakresie. Co prawda przywołane wywody Trybunału Konstytucyjnego zawarte w motywach postanowienia z dnia 1 października 2008 r. nie mają w tej sprawie mocy wiążącej, bo postanowienie to nie zapadło w jej toku ani nie doszło jego mocą do stwierdzenia niekonstytucyjności omawianego przepisu, to jednak za przyjęciem tego stanowiska przemawia niewątpliwy autorytet tegoż Trybunału. Rozpoznając sprawę ponownie organ uwzględni powyższe wskazania co do interpretacji przepisu art.8 ust.2 pkt 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej i po dokonaniu stosownych ustaleń faktycznych wyda właściwej treści decyzję. Uzasadni ją zgodnie z wymogami procedury administracyjnej. Co mając na względzie, na mocy art.145 § 1 pkt 1 lit. a, c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak sentencji niniejszego wyroku. ----------------------- 2