IV SA/Gl 799/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.) Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant st. sekr. sąd. Magdalena Nowacka-Brzeźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2011 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego – pomocy pieniężnej na usuwanie skutków powodzi oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta K. na podstawie art. 3 ust. 3, art. 8 ust.1, art.40 i art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej ( Dz. U. z 2009r. Nr 175 poz. 1362 z późn. zm.) odmówiono W. P. zasiłku celowego na pokrycie kosztów strat poniesionych w wyniku wydarzenia losowego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, iż brak jest możliwości przyznania pomocy z przeznaczeniem na wysuszenie piwnicy metodą krystaliczną oraz naprawy tynku w postaci zasiłku celowego na pokrycie kosztów strat poniesionych w wyniku zdarzenia losowego, gdyż materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wykazał, iż wnioskowana potrzeba nie stanowi niezbędnej potrzeby życiowej w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, a co za tym idzie ewentualne przyznanie pomocy nie byłoby zasadne w myśl art. 3 ust. 3 cytowanej ustawy, stanowiącego, iż forma, rodzaj i zakres świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Wskazano, iż szkody wyrządzone na skutek wydarzenia losowego dotyczyły przede wszystkim pomieszczeń piwnicznych i nie uniemożliwiły zaspakajania niezbędnej potrzeby, jaką jest zapewnienie rodzinie schronienia. Stwierdzono, że pomieszczenia mieszkalne znajdują się w stanie nadającym się do zamieszkania i pobyt w nich nie zagraża życiu i zdrowiu mieszkańców. Pouczono stronę, iż w odrębnej decyzji przyznano jej zasiłek celowy na naprawę kotła grzewczego. W odwołaniu od opisanej wyżej decyzji W. P. domagał się odszkodowania za poniesione straty w związku z zalaniem piwnicy podczas ostatniej powodzi. Wskazał, iż piwnica domu, w którym zamieszkuje została zalana do wysokości 40 cm, co zostało stwierdzone protokolarnie, mury zostały zawilgocone do wysokości 1 m wodą z szamba, bo Osiedle [...] nie jest skanalizowane, o co upominać się miał bezskutecznie od kilku lat. W związku z powyższym wskazał, iż piwnica jego domu wymaga osuszenia i odgrzybienia. Wskutek wniesionego odwołania sprawa rozpoznana została przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., które decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Po analizie stanu faktycznego sprawy Kolegium Odwoławcze powołało się na regulację zawartą w art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej ( tekst jednolity Dz. U. z 2009r. Nr 175 poz. 1362) wskazując, iż zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Podniesiono, iż wyznacznikami ustalenia wysokości tego zasiłku z jednej strony jest sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek ten jest przyznawany, a z drugiej strony możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Natomiast zgodnie z przepisem art. 40 ust. 1-3 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany również osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego. Może być przyznany także osobie lub rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej. Zasiłek celowy, o którym mowa w ust. 1 i ust. 2 art. 40 ustawy o pomocy społecznej może być przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi . Przytoczono stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - wyrok z dnia 18 sierpnia 2005r. sygn. akt I SA.Wa publ. LEX nr 191791 podnosząc, iż zasiłek celowy przyznany na podstawie art. 40 ustawy o pomocy społecznej ma charakter pomocy doraźnej, ukierunkowanej na konkretny cel (stratę), która musi być szczegółowo wykazana przez wnioskodawcę. Wskazano, iż rozpatrując sprawę przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 40 ustawy o pomocy społecznej organ I instancji musi mieć na uwadze art. 2 ust. 1 tego aktu, zgodnie z którego brzmieniem pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz art. 3 ust.1 ustawy o pomocy społecznej, według którego pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zauważono, iż pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo, w sytuacjach, w których rodzina nie jest w stanie sama podołać okolicznościom życiowym. Kolegium zwróciło uwagę, iż w rezerwie celowej budżetu Państwa na przeciwdziałanie i usuwanie skutków klęsk żywiołowych przewidziane są środki finansowe na wypłatę zasiłków celowych dla osób i rodzin poszkodowanych w wyniku katastrof naturalnych. Kwota zasiłków dla rodzin lub osób najbardziej poszkodowanych nie powinna przekroczyć [...] zł. Kwota ta przeznaczona jest dla rodzin lub osób, które poniosły straty w gospodarstwach domowych (budynkach mieszkalnych, podstawowym wyposażeniu gospodarstw domowych) i znalazły się w szczególnie trudnej sytuacji, w której nie mogą zaspokoić niezbędnych potrzeb życiowych w oparciu o posiadane środki własne - pismo nr [...] z dnia [...] r. Sekretarza Stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji. Kolegium powołało się również na pismo Sekretarza Stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 27 maja 2010r. nr SKK-1744/2010, gdzie wskazano, iż wysokość pomocy finansowej przeznaczonej na remont lub odbudowę budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego, który uległ zniszczeniu w związku z powodzią z maja 2010r. i ustalił, że pomoc ta może być przyznana na remont lub odbudowę budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego do kwoty 20 tys. zł w przypadku, gdy osoba uprawniona nie przewiduje większych kosztów i rezygnuje z ich wyceny lub od 20 do 100 tys zł, co wymaga dla uzyskania zasiłku wyceny kosztów wykonanej przez upoważnione osoby wyznaczone przez wojewodę. Kolegium stwierdziło, iż osobie lub rodzinie poszkodowanej w związku z powodzią z maja 2010r. przysługuje pomoc w różnych wysokościach, w zależności od celu na jaki ma być przeznaczona, przy czym Kolegium nie jest związane zasadami przyznawania pomocy określonymi w przywołanych pismach. Odnosząc się do stanu faktycznego sprawy zauważono, że strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo wraz z żoną, a oboje małżonkowie są w wieku poprodukcyjnym otrzymując świadczenia emerytalne w łącznej kwocie [...] zł. Wniosek złożony przez W. P. dotyczył osuszenia ścian piwnicy metodą krystaliczną, naprawy tynków i pieca c.o., jednakże wnioskodawca wraz z żoną zamieszkuje w domu jednorodzinnym jednokondygnacyjnymi i zawilgocenie ścian piwnicy nie zakłóca prawidłowego funkcjonowania rodziny, a usunięcie szkody nie stanowi niezbędnej potrzeby życiowej w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Może ona zostać przyznana na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb mających na celu pokrycie strat powstałych w wyniku powodzi. Samo powstanie na skutek wydarzenia losowego straty w nieruchomości budynkowej stanowiącej własność osoby ubiegającej się o pomoc społeczną w sytuacji, gdy strata ta nie jest związana z zaspokojeniem niezbędnych potrzeb życiowych zainteresowanego nie może bowiem stanowić przesłanki do przyznania pomocy, o której mowa. Stwierdzono na podstawie poczynionych ustaleń w sprawie, iż strona nie ma zaburzonego funkcjonowania we własnym mieszkaniu w związku z zalaniem piwnicy, nie zostały zalane pomieszczenia mieszkalne i nie uległy zniszczeniu urządzenia umożliwiające podstawowe funkcjonowanie. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach W. P. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., a także uchylenia decyzji organu I instancji. Zarzucił, iż akty te wydane zostały w oparciu o błędnie zastosowaną wykładnię prawa materialnego w zakresie ustalenia czy istnieje po stronie skarżącego przesłanka niezbędnej potrzeby życiowej, o której mowa w art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Skarżący stwierdził, iż organy nie zakwestionowały stanu faktycznego sprawy i potwierdziły fakt poniesienia przez skarżącego szkód w związku ze zdarzeniem losowym oraz brak po jego stronie możliwości zaspokojenia poniesionych strat z osiąganych dochodów. Błędnie natomiast zinterpretowano przepis uznając, iż wnioskowana potrzeba nie spełnia przesłanki niezbędności. Szkody powstałe w piwnicy rzutują na całkowity stan nieruchomości i bez przeprowadzenia niezbędnych prac remontowych dom będzie bardzo szybko niszczał, a jego struktura ulegnie pogorszeniu. Skarżący zauważył, iż trudna sytuacja, w jakiej się znalazł nie została przez niego zawiniona i nie przyczynił się do niej, a organy orzekające powinny każdorazowo brać pod uwagę stan faktyczny sprawy i rzeczywistą możliwość zaspokojenia potrzeby. Zakwestionowano także oparcie rozstrzygnięcia na pismach urzędowych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji. W odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, organ powtórzył argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W dodatkowym, złożonym na rozprawie piśmie procesowym przyznany skarżącemu w postępowaniu sądowoadministracyjnym pełnomocnik ponowił argumentację przedstawioną w skardze podkreślając, iż bez usunięcią szkód w pomieszczeniach piwnicznych ulegnie zniszczeniu substancja mieszkaniowa, a sytuacja życiowa i materialna skarżącego uniemożliwia zapobiegnięcie szkody samodzielnie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie wskazać trzeba, że po myśli art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Z brzmienia art. 145 §1 p.p.s.a. wynika, że zaskarżony akt lub działanie organu administracji mogą ulec uchyleniu wówczas, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie natomiast z treścią art. 134 §1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Badając zaskarżoną decyzję z uwzględnieniem powyższych wskazań uznano, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zwrócić należy przede wszystkim uwagę, iż finansowe wsparcie, którego przyznania domagał się skarżący nie jest skierowane bezwzględnie do wszystkich osób, które doznały uszczerbku w wyniku zdarzeń losowych. Adresatem żądanej przez niego pomocy jest natomiast określony ustawą z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2009r. nr 175 poz. 1362 z późn. zm.) krąg podmiotów, a więc podmiotów znajdujących się w trudnych sytuacjach życiowych, w tym także w sytuacjach wynikłych ze zdarzeń losowych, czy klęsk żywiołowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Nadto, co uznać trzeba także za istotne, celem tego wsparcie nie jest rekompensata z tytułu trudności życiowych, czy poniesionych strat lecz wyłącznie umożliwienie zaspokojenia niezbędnych potrzeb i powrotu do życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Udzielane w ramach pomocy społecznej wsparcie ma charakter pomocniczy, co oznacza, iż tylko uzupełnia środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej i łączyć się musi z współdziałaniem z jej strony, zmierzającym do przezwyciężenia powstałych trudności życiowych. Osoba wnioskująca o przyznanie pomocy zobligowana jest w pierwszej kolejności do przezwyciężania we własnym zakresie swych problemów, a dopiero gdy nie jest w stanie tego dokonać, pomoc społeczna może zostać jej przyznana. Jak wynika z przedstawionego Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu materiału sprawy, a także z treści inicjującej postępowanie sądowoadministracyjne skargi, czy tez złożonego przez niego odwołania w postępowaniu administracyjnym, skarżący utożsamia wsparcie ze strony pomocy społecznej z instytucją, która ma za zadanie pokrycie poniesionych przez niego w związku z wydarzeniami losowymi strat. Nie można przede wszystkim zgodzić się ze skarżącym, iż rekompensata szkód poniesionych w wyniku działań natury należy do zadań pomocy społecznej. Regulacja prawna związana z udzielaniem pomocy osobom w trudnych sytuacjach życiowych, a w tym także osobom, które poniosły straty w wyniku zdarzeń losowych, czy klęski żywiołowej lub ekologicznej zawarta została w ustawie o pomocy społecznej, co nie pozwala na interpretowanie poszczególnych, określonych w niej rodzajów form pomocy bez zwrócenia uwagi na zasadnicze cele tego aktu prawnego. Stosownie do treści art. 40 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy na pokrycie strat losowych czy też związanych z klęską żywiołową lub ekologiczną może zostać przyznany przez organy pomocy społecznej tylko wtedy, gdy jest dopuszczalna interwencja ze strony państwa. W sytuacji, gdy osoba lub rodzina wnioskująca o przyznanie pomocy w formie określonej w art. 40 ust. 1 lub 2 ustawy o pomocy społecznej posiadałaby możliwości samodzielnego przezwyciężenia trudności życiowych interwencja taka stanowiłaby o przekroczeniu uprawnień organów pomocy społecznej, a tym samym naruszenie zasady praworządności. Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej stoi na straży praworządności i podejmuje kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), co w kontrolowanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawie oznacza, iż był zobligowany do sprawdzenia sytuacji życiowej skarżącego w aspekcie art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Reasumując, w ocenie Sądu, organy administracji dokonały zasadnych i prawidłowych ustaleń faktycznych w zakresie sytuacji skarżącego i jej rodziny i na ich podstawie wydały słuszne rozstrzygnięcie mieszczące się w granicach uznania administracyjnego. Skarżący wnioskujący o przyznanie pomocy ze środków przeznaczonych dla osób i rodzin zobligowany był w pierwszej kolejności do przezwyciężania we własnym zakresie swych problemów, co wydaje się w pełni możliwe biorąc pod uwagę jego sytuację życiową. W sprawie okolicznością bezsporną jest, iż skarżący i jego żona mogą zamieszkiwać nadal w budynku mieszkalnym wyposażonym w podstawowe sprzęty, a tym samym kwestie związane z osuszeniem wilgotnych pomieszczeń piwnicznych wykraczają poza problematykę zasiłku celowego z tytułu wydarzeń losowych, o którym mowa w art. 40 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny kontrolujący sprawę nie znalazł nadto żadnej innej przesłanki pozwalającej na uznanie, że sytuacja skarżącego uniemożliwia mu zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych w sposób samodzielny i wymaga interwencji ze strony środków budżetowych. Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności sprawy - zdaniem Sądu - skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja została wydana w wyniku właściwej oceny materiału sprawy i prawidłowych rozważań prawnych. Jeśli przeto zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej wzruszenie, Sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.