IV SA/Gl 801/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie spraw uczniów, egzekucji administracyjnej świadczeń niepieniężnych w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sadowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego postanawia: 1. zwolnić skarżącą od kosztów sądowych; 2. odmówić ustanowienia pełnomocnika. W skardze z dnia 1 sierpnia 2012 r. M.R. wniosła o ustanowienie pełnomocnika z urzędu powołując się na nieznajomość prawa oraz podnosząc, iż sytuacja materialna nie pozwala jej na opłacenie adwokata z wyboru. Następnie, to jest w odpowiedzi na wezwanie z dnia 19 września 2012 r. wyżej wymieniona przedłożyła urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym sprecyzowała, iż zakres jej żądania obejmuje nie tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata lub radcy prawnego lecz nadto także zwolnienie od kosztów sądowych. Równocześnie strona oświadczyła, że jest osobą długotrwale bezrobotną, uskarża się na poważne schorzenia oraz, że nie posiada żadnych zasobów pieniężnych ani nieruchomości (zamieszkuje w lokalu komunalnym o powierzchni 39 m2). Pozostaje przy tym we wspólnym gospodarstwie domowym z małoletnim synem zaś ich źródłem utrzymania są alimenty, w kwocie 120 zł oraz zasiłek rodzinny w wysokości 91 zł miesięcznie. Zarządzeniem z dnia 10 października 2012 r. zwrócono się do skarżącej o uprawdopodobnienie i uzupełnienie danych, na które powołała się we wniosku. W tym zakresie wezwaną ją o: - nadesłanie zaświadczenia właściwego powiatowego urzędu pracy potwierdzającego fakt, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do pobierania zasiłku; - przedłożenie kopii orzeczenia sądu, mocą którego zasądzone zostały alimenty na rzecz jej syna; - podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania to jest czynszu, opłaty za tzw. media (energia elektryczna, gaz, woda, wywóz śmieci, telefony itp.), zakup żywności, środków czystości, leczenie i zakup leków, inne wydatki). Wskazano przy tym, że wydatki ponoszone z tytułu czynszu oraz opłat za tzw. media powinny zostać udokumentowane stosownymi dowodami wpłaty, fakturami VAT, paragonami itp. Z kolei w razie istnienia zaległości płatniczych w omawianym zakresie należy przedłożyć aktualne dokumenty potwierdzające ten fakt (np. zaświadczenia o wysokości zaległości, wezwania do zapłaty itp.); - wyjaśnienie, czy korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej oraz czy pobiera dodatek mieszkaniowy; W odpowiedzi na powyższe wnioskująca nadesłała pismo procesowe datowane na 29 października 2012, w którym oświadczyła, że ponosi miesięczne koszty utrzymania z tytułu: czynszu wraz z opłatą za wodę i wywóz śmieci (349,77 zł), opłaty za energię elektryczną (120 zł), opłat za telefony (50 zł) i Internet (35 zł) a nadto wydatkuje 58 zł na zakup gazu w butli zaś 500 zł przeznacza na zakup żywności, odzieży i leczenie dla siebie i syna. Wskazała również, że pobiera dodatek mieszkaniowy, w wysokości 350,78 zł oraz, że z pomocy społecznej korzystała ostatnio w maju 2012 r., kiedy to otrzymała zasiłek w kwocie 60 zł. Do powyższego pisma strona dołączyła zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w B. potwierdzające fakt, iż jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, kopię wyroku Sądu Rejonowego w B. o zasądzeniu na rzecz jej syna alimentów, zaświadczenie potwierdzające fakt pobrania w maju bieżącego roku zasiłku celowego z pomocy społecznej, w kwocie 60 zł, decyzję o przyznaniu dodatku mieszkaniowego oraz "zawiadomienie" potwierdzające wysokość czynszu. Równocześnie skarżąca podniosła (w przywołanym piśmie procesowym z dnia 29 października 2012 r.), że w wyznaczonym w wezwaniu siedmiodniowym terminie nie była w stanie nadesłać pozostałych dokumentów, o które ją wezwano. Wskazała przy tym, że dostarczy je niezwłocznie po ich otrzymaniu. Wbrew jednak jej wywodom, pomimo upływu dalszych trzech tygodni wspomniane dokumenty nie wpłynęły do tutejszego Sądu. Strona nie przedłożyła bowiem faktur VAT, paragonów ani innych dokumentów potwierdzających wysokość pozostałych ponoszonych kosztów utrzymania. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - zwanej dalej "p.p.s.a.", stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 tej ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku M.R. godzi się podkreślić, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli, zgodnie z art. 245 §2 cytowanej ustawy, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (obejmującym, zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a., tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.). Dokonana w tym kontekście ocena stanu majątkowego i sytuacji życiowej wnioskodawczyni doprowadziła do konkluzji, że zachowała ona wymóg warunkujący przyznanie prawa pomocy, aczkolwiek tylko w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych. Strona jest bowiem osobą bezrobotną, samotnie wychowującą dziecko, uskarża się na poważne problemy zdrowotne i pobiera świadczenia z zakresu szeroko pojętej pomocy społecznej w postaci dodatku mieszkaniowego i zasiłku rodzinnego, zaś o trudnej sytuacji życiowej jej i syna świadczą dokumenty dołączone do akt administracyjnych (vide: między innymi notatka stanowiąca kartę nr 4 tych akt). W tym stanie rzeczy należało przyjąć, że uiszczenie pełnych kosztów niniejszego postępowania, w tym wpisu od skargi przekracza możliwości płatnicze wnioskującej i mogłoby narazić ją i syna na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu, zaś odmowa zwolnienia z obowiązku ich pokrycia ograniczałaby jej prawo do sądu. Równocześnie nie sposób jednak uznać aby M.R. spełniła kryterium od którego ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzależnia przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli obejmującym nie tylko zwolnienie od kosztów sądowych lecz nadto również ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika). Należy w tym miejscu podkreślić, iż użyty w art. 246 §1 p.p.s.a. zwrot "wykaże" nie pozostawia wątpliwości co do tego, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Rozstrzygnięcie wniosku zależy więc od tego, co zostało udowodnione przez stronę (por. J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2004, s.319). Tymczasem nie sposób uznać, aby skarżąca w pełni wywiązała się z tego obowiązku, jako że jej oświadczenia budzić mogą poważne wątpliwości. Mianowicie, zgodnie z wyraźnym oświadczeniem wnioskodawczyni, na dochód jej rodziny składają się alimenty, w kwocie 120 zł oraz zasiłek rodzinny, w wysokości 91 zł. Nadto z przedłożonej przez nią w toku postępowania decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia [...]r. wynika, że pobiera ona dodatek mieszkaniowy, w kwocie 350,78 zł. W rezultacie, deklarowany miesięczny dochód ogółem tego gospodarstwa domowego zamyka się kwotą 561,78 zł. Równocześnie z oświadczeń skarżącej zawartych w nadesłanym przez nią piśmie z dnia 29 października 2012 r., wynika, że suma kosztów utrzymania jej rodziny wynosi ponad 1.100 zł, na co składa się czynsz (349,77 zł), opłaty: za energię elektryczną (120 zł), gaz w butli (58 zł), telefony (50 zł) i Internet (35 zł) do czego dochodzi 500 zł na wyżywienie, zakup ubrań i leczenie. Wnioskująca - pomimo wyraźnego zapytania ujętego w wystosowanym do niej wezwaniu z dnia 10 października 2012 r. - nie podnosiła przy tym, aby miała kłopoty z terminowym regulowaniem swoich zobowiązań pieniężnych czy też, aby zalegała z jakimikolwiek płatnościami. W konsekwencji, kwota wydatków ponoszonych przez stronę nie znajduje pokrycia w deklarowanym przezeń dochodzie, gdyż jest od tego dochodu znacznie wyższa. Skoro przy tym oświadczyła ona wyraźnie, iż nie dysponuje jakimikolwiek rezerwami finansowymi czy oszczędnościami, ani też nie podawała aby korzystała z pożyczek, czy pomocy pieniężnej innych osób bądź też, aby aktualnie otrzymywała inne niż wymienione we wniosku świadczenia pomocowe (ostatnie z nich - w postaci zasiłku celowego pobrała w maju 2012 r., czyli pół roku temu), to przedstawiony wyżej stan rzeczy może budzić podejrzenie, że pozyskuje środki finansowe także ze źródeł, których we wniosku nie ujawniła. W tym stanie rzeczy uznano, iż nie sposób uznać, aby wnioskodawczyni wykazała w sposób dostatecznie przekonujący, że nie jest w stanie uiścić jakichkolwiek kosztów związanych z niniejszym postępowaniem. Wątpliwości, jakie istnieją w zakresie ustaleń co do rzeczywistej wysokości jej dochodów są na tyle poważne, że nie pozwalają na w pełni pozytywne załatwienie złożonego przez nią wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze wszystkie zaprezentowane wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a., w związku z art. 246 §1 tej ustawy.