IV SA/Gl 803/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik, Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 maja 2017 r. sprawy ze skargi R. L. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przyznania R.L. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu wskazał, że skarżący złożył wniosek w przedmiocie przyznania uprawnień na podstawie przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity - Dz. U. z 2014 r. poz. 1206). Organ podniósł, że do wniosku R.L. dołączył: - pismo Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w L., informujące, że uzyskał status osoby pokrzywdzonej w śledztwie w sprawie zbrodni ludobójstwa popełnionych na terenie województwa wołyńskiego w latach 1939-1945 przez nacjonalistów ukraińskich; - oświadczenia świadków A.R. i D.Z., którzy potwierdzili, że wnioskodawca w latach 1940-1945 mieszkał z rodziną na Kresach Wschodnich II Rzeczypospolitej, a ponadto świadek D.Z. potwierdził, że po zakończeniu wojny rodzina wnioskodawcy, w ramach repatriacji, osiedliła się na tzw. Ziemiach Odzyskanych. Organ wskazał, że opisane przez wnioskodawcę tragiczne przeżycia wojenne, tj. ukrywanie się przed represjami ze strony ukraińskich nacjonalistów, utrata mienia, nie zostały ujęte w przepisach ustawy o kombatantach, a zatem brak jest podstaw do przyznania R.L. uprawnień kombatanckich. W wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, decyzją z dnia [...] r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 K.p.a. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] r. W uzasadnieniu wskazał, że w art. 1- 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r. poz. 1206), zostały wyliczone w sposób enumeratywny tytuły, które mogą być uznane za działalność kombatancką lub działalność z nią równoważną oraz kategorie represji uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich. Następnie organ podniósł, że wskazane przez skarżącego okoliczności, nie stanowią podstawy do przyznania uprawnień określonych w powołanej wyżej ustawie. Podkreślił, że organ wydający decyzję nie jest uprawniony do czynienia samodzielnych ustaleń odnośnie tego, jakie tytuły uprawniają do przyznania uprawnień przewidzianych w ustawie. Dodał, że uregulowania ustawowe wykluczają możliwość dowolnego interpretowania przepisów ustawy. W skardze złożonej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, R.L. wniósł o jej uchylenie. Podniósł, że podstawą jego żądania jest art. 4 pkt 3 ustawy o kombatantach, ponieważ jako dziecko wraz z rodziną musiał ukrywać się w lasach wskutek działań UPA od 1943 r. Wskazał, że majątek jego rodziny został spalony i uniknęli zagłady, ponieważ uciekli z miejsca stałego zamieszkania. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia 29 marca 2017 r. pełnomocnik skarżącego wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Wskazała, że z materiału dowodowego sprawy wynika, iż skarżący wraz ze swoją rodziną w okresie od marca 1943 r. do kwietnia 1945 r. ukrywał się przed represjami ze strony ukraińskich nacjonalistów w lasach w okolicach miejscowości P., a ponadto utracił mienie. Podniosła, że warunki, w jakich skarżący ukrywał się wraz z rodziną w lasach były niejednokrotnie gorsze niż warunki, jakie panowały w obozach odosobnienia w czasie II Wojny Światowej. Dodała, że z pisma Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 3 kwietnia 2015 r. wynika, że skarżący ma status pokrzywdzonego w śledztwie w sprawie zbrodni ludobójstwa popełnionych na terenie województwa wołyńskiego w latach 1939 – 1945 przez nacjonalistów ukraińskich. Podniosła, że skarżący, który wraz z rodziną ukrywał się w lasach przed represjami ze strony ukraińskich nacjonalistów, jak również z powodu represji utracił mienie, nie może być z punktu widzenia prawa i przyznania uprawnień kombatanckich, potraktowany gorzej niż np. osoby, które podlegały represjom w czasie II Wojny Światowej, przebywając w obozach odosobnienia lub np. ukrywając ludzi pochodzenia żydowskiego. Wskazała, że z art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach wynika, że Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podejmuje decyzję w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich w oparciu o wniosek zainteresowanej osoby oraz rekomendację stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. Podniosła, że z akt sprawy wynika, iż rozstrzygnięcie odmawiające przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich zapadło jedynie w oparciu o treść wniosku skarżącego, w aktach sprawy brak jest natomiast rekomendacji, o której mowa w powołanym przepisie. Dodała, że wprawdzie obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie uprawnień kombatanckich spoczywa na osobie ubiegającej się o te świadczenia, to jednak nie zwalnia to organu od obowiązku podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Podkreśliła, że rozpatrzenie wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich bez wcześniejszego zwrócenia się przez organ do właściwego stowarzyszenia o wydanie rekomendacji, w sytuacji, gdy nie została ona wcześniej przedstawiona przez wnioskodawcę, stanowi naruszenie przepisów prawa procesowego, a w szczególności art. 7, 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji również naruszenie art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego podtrzymała skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należało, że sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wymienionego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie stwierdzić należało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż przy rozstrzygnięciu wniosku skarżącego o przyznanie uprawnień kombatanckich, nie doszło do naruszenia prawa materialnego ani też przepisów postępowania. Skarżący wniósł o przyznanie uprawnień na podstawie ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 1255), zwanej dalej ustawą o kombatantach. We wniosku i oświadczeniach złożonych w postępowaniu administracyjnym wskazał, że w okresie od marca 1943 r. do kwietnia 1945 r. wraz z rodziną ukrywał się przed represjami ze strony ukraińskich nacjonalistów, w lasach w okolicy miejscowości P. Ponadto wskazał, że jego rodzina straciła wówczas cały majątek. W związku z powyższymi okolicznościami nie ulega wątpliwości, że skarżący – urodzony 12 marca 1940 r. – ubiegał się o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu podlegania represjom jako dziecko w okresie II wojny światowej. Podkreślenia zatem wymagało, że zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o kombatantach, przepisy ustawy stosuje się do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania: - 1) z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych: a) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, b) w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, c) w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, - 2) z przyczyn narodowościowych i rasowych w gettach, - 3) z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych: a) w więzieniach oraz poprawczych obozach pracy i poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, b) na przymusowych zesłankach i deportacji w ZSRR, - 4) w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944 – 1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944 – 1956 bez wyroku – za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Ponadto według art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach, przepisy tej ustawy stosuje się także do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia. Podnieść zatem przede wszystkim należało, że z oświadczeń składanych przez skarżącego w toku postępowania wynika, iż nie zaistniały przesłanki określone w art. 4 ust. 2 wymienionej ustawy, w szczególności skarżący nie został "odebrany rodzicom". We wniosku z dnia 3 kwietnia 2016 r. skierowanym do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, skarżący wskazał w sposób jednoznaczny, że - wraz z rodziną - zmuszony był do opuszczenia miejsca zamieszkania i ukrywania się w lasach. Nie ulega zatem wątpliwości, że skarżący nie był poddany represjom, o których mowa w cytowanym art. 4 ust. 2 ustawy. Podnoszone przez skarżącego okoliczności nie świadczą również o tym, że podlegał innym represjom w rozumieniu ustawy, przede wszystkim nie przebywał w miejscach odosobnienia, o których mowa w przytoczonych przepisach. Zasadnie zatem organ stwierdził, że wskazane przez skarżącego okoliczności, nie stanowią podstawy do przyznania uprawnień określonych w powołanej wyżej ustawie. W wyniku kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, uznać zatem należało, że w niniejszej sprawie nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego, ani też przepisy postępowania administracyjnego. Ustalenia będące podstawą rozstrzygnięcia, zostały dokonane na podstawie trafnej analizy dowodów. Ponadto prawidłowa była ocena prawna odniesiona do stwierdzonego w sprawie stanu faktycznego. Wobec wyżej wskazanych okoliczności, podjęte w sprawie rozstrzygnięcia uznać należało za prawidłowe. W kwestii twierdzeń zawartych w piśmie pełnomocnika skarżącego z dnia 29 marca 2017 r., według których skarżący, "nie może być z punktu widzenia prawa i przyznania uprawnień kombatanckich, potraktowany gorzej niż np. osoby, które podlegały represjom w czasie II Wojny Światowej, przebywając w obozach odosobnienia lub ukrywając ludzi pochodzenia żydowskiego", wskazać należało, że – jak podniósł organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - uregulowania ustawowe wykluczają możliwość dowolnego interpretowania przepisów ustawy, a także nie dają możliwości rozszerzania przez organ – podstaw przyznania uprawnień kombatanckich - na inne okoliczności niż te, które zostały wskazane w art. 1 – 4. Jak bowiem trafnie podkreślił organ, przepisy art. 1 – 4 wymieniają w sposób enumeratywny, z jakiego tytułu mogą być przyznane uprawnienia kombatanckie za działalność kombatancką lub działalność równoważną z kombatancką oraz jakie kategorie represji uzasadniają przyznanie uprawnień kombatanckich. Nie zasługiwał również na uwzględnienie zarzut zawarty w wymienionym wyżej piśmie, że w sprawie doszło do naruszenia art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach, według którego organ podejmuje decyzję w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich w oparciu o wniosek zainteresowanej osoby oraz rekomendację stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. Podkreślenia bowiem wymagało, że bezprzedmiotowe było zwrócenie się o rekomendację określonego stowarzyszenia, w sytuacji występującej w niniejszej sprawie, w której stwierdzono, że okoliczności wskazane we wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich w ogóle nie mogą być uznane za działalność kombatancką lub działalność równoważną z kombatancką ani za jakąkolwiek spośród kategorii represji wymienionych w ustawie. W związku z tym nie doszło więc do naruszenia wskazanych w tym piśmie przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 § 1 i art. 80 K.p.a. W konsekwencji - brak było podstaw do uwzględnienia skargi, zgodnie zatem z art. 151 P.p.s.a., podlegała ona oddaleniu.