IV SA/Gl 807/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys Sędziowie: NSA Zofia Borowicz WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.) Protokolant stażysta Agnieszka Zygmunt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 listopada 2005 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B.-B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] Nr [...] Decyzją z dnia [...] Nr [...] , na podstawie art. 3, art. 7, art. 18 ust. 1 i art. 37 ust. 1 pkt 2 i art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593) działający z upoważnienia Prezydenta Miasta B.-B. Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B.-B. odmówił J.S. przyznania zasiłku stałego w [...]. Jak wynikało z uzasadnienia wskazanego rozstrzygnięcia, organ, na podstawie wywiadu środowiskowego wykonanego w dniu [...] ustalił, że wnioskodawca zamieszkuje i gospodaruje wspólnie z żoną L. S. oraz synami R. i A. Jednocześnie organ wskazał, iż wobec faktu, iż synowie wnioskodawcy są osobami dorosłymi zobowiązał stronę do poinformowania synów o konieczności złożenia pracownikowi socjalnemu oświadczenia o dochodach uzyskiwanych do [...] oraz do przedłożenia zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy o rejestracji jednego z synów. W związku z tym, że ani wnioskodawca ani jego synowie nie nawiązali kontaktu z pracownikiem socjalnym Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w powyżej opisanej kwestii organ uznał, iż zachodzi brak możliwości ustalenia sytuacji dochodowej rodziny wnioskodawcy. J. S. złożył od decyzji z dnia [...] odwołanie, w którym zakwestionował ustalenia dokonane przez pracownika socjalnego Ośrodka w trakcie wywiadu środowiskowego. Wskazał, iż mimo wspólnego zamieszkiwania z żoną i synami prowadzi odrębne gospodarstwo. Nadto podniósł, że nie może zmusić synów do stawienia się gdziekolwiek w wyłącznie jego osobistej sprawie. Decyzją Nr [...] z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B.-B. działając na podstawie art. 2 ust. 1, art. 4, art. 8 ust. 1, art. 11 ust. 2, art. 14, art. 37 ust. 1 i 2, art. 107 ust. 1 i 5 i art. 159 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. (Dz.U. Nr 64, poz. 593) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Dokonując ponownych ustaleń faktycznych Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, iż odwołujący został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, żona jego jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku, osobami bezrobotnymi, podejmującymi prace dorywcze są również dorośli synowie odwołującego zamieszkujący wraz z nim i jego żoną. Organ II instancji powołując się na wywiad środowiskowy ustalił, iż odwołujący zamieszkuje i gospodaruje wraz z rodziną i nie jest osobą samotnie gospodarującą, mimo, iż pozostaje w sądownie orzeczonej separacji z żoną. Powołując się na fakt braku możliwości ustalenia rzeczywistego dochodu w rodzinie odwołującego, gdyż synowie jego nie zgłosili się do Ośrodka Pomocy Społecznej, co zdaniem organu II instancji równoznaczne jest z brakiem współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozumieniu art. 11 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało za słuszne odmowę przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Po wydaniu wskazanej decyzji do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B.-B. wpłynęło pismo L. S. podpisane również przez R. S. a nazwane "oświadczeniem", z którego treści wynikało, iż podpisani zgłaszają sprzeciw do decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] i kwestionują dokonane tam ustalenie w zakresie wspólnego gospodarowania L.S. z byłym mężem. J. S., nie godząc się z rozstrzygnięciem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B.-B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę zarzucając w niej dowolność organu w interpretacji stanu faktycznego. Wskazał, iż nie prowadzi ani z byłą żoną ani synami wspólnego gospodarstwa i wniósł o weryfikację dotychczas wydanych przez organy administracji decyzji w jego sprawie. W odpowiedzi na skargę organ w powołaniu na dotychczasowo przedstawioną argumentację wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Jak nakazuje art. 3 § 1 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) – zwanej dalej p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, która przeprowadzona jest pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Przeprowadzona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że skardze nie można odmówić słuszności. Przedmiotem sprawy administracyjnej zakończonej ostatecznym rozstrzygnięciem stanowiącym przedmiot skargi był zasiłek stały, a zatem sprawa ta rozpoznawana była w oparciu o ustawę o pomocy społecznej, stanowiącą uregulowania szczególne wobec procedury administracyjnej. Uregulowania te zawarte zostały w szczególności w jej rozdziale 7, w przepisach od art. 100 do 109. Jednocześnie jednakże ustawodawca po myśli art. 14 omawianej ustawy w sprawach rozstrzyganych na podstawie ustawy o pomocy społecznej dopuścił możliwość posiłkowania się procedurą administracyjną stwierdzając, iż w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Będą to bez wątpienia podstawowe zasady, jakimi organy administracji publicznej są zobligowane kierować się na mocy art. 6 do art. 16 k.p.a. Biorąc pod uwagę, iż zgodnie z treścią art. 106 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej przyznanie świadczeń z pomocy społecznej następuje w formie decyzji administracyjnej wydaje się oczywiste, wobec braku szczególnej regulacji zawartej w tym akcie prawnym, iż nie tylko przepisy procedury administracyjnej określające wymogi, jakim odpowiadać powinna decyzja administracyjna lecz także przepisy regulujące postępowanie dowodowe poprzedzające jej wydanie powinny być stosowane przez organy pomocy społecznej. Bezspornie natomiast szczególnym wobec uregulowań zawartych w kodeksie postępowania administracyjnego jest zapis art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej traktujący, iż decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, który przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodziny (art. 107 ust. 1). W ramach przeprowadzonego wywiadu środowiskowego pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym (art. 107 ust. 5). W sprawie rozstrzygniętej decyzją stanowiącą przedmiot skargi osobą ubiegającą się o pomoc był J. S. On to zatem, po myśli wskazanej normy prawnej był zobligowany do złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Jak wynika z przedstawionego Sądowi materiału dowodowego J.S. złożył stosowne wyjaśnienia i brał czynny udział w przeprowadzanym wywiadzie środowiskowym. Biorąc tę okoliczność pod uwagę należałoby stwierdzić, iż nie nastąpiły przesłanki, o których mowa w treści art. 107 ust. 5 zd. drugie ustawy o pomocy społecznej, a w konsekwencji odmowa świadczenia była nieuzasadniona. Z ustaleń organu wynika, iż skarżący zamieszkuje wspólnie z dorosłymi osobami, a to żoną i dwoma synami. Istotnie przyznać należy, iż organy administracji zobowiązane są w toku postępowania zmierzającego do rozstrzygnięcia wniosku osoby występującej o przyznanie świadczeń z ustawy o pomocy społecznej do wnikliwego ustalenia sytuacji faktycznej wnioskodawcy w szczególności w aspekcie zapisów art. 6 ust. 4, ust. 9 i ust. 10 ustawy o pomocy społecznej, gdyż zgodnie z treścią jej art. 8 ust. 1 w zależności od statusu ustalonego zgodnie z przywołanym przepisem art. 6 zróżnicowana jest wysokość przyznawanego świadczenia. Nie oznacza to jednak, iż w sytuacji, gdy wnioskodawca występując o przyznanie mu świadczeń jako osoba samotnie gospodarująca ma obowiązek działać za organ doprowadzając pozostałe osoby, z którymi wspólnie zamieszkuje do siedziby organu lub odebrać od nich wymagane oświadczenia. Nie wykonanie polecenia organu nakładającego na stronę ciężar przeprowadzenia postępowania dowodowego w sprawie trudno jest zrównać, jak uczyniło to Samorządowe Kolegium Odwoławcze, z brakiem współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Mając na względzie przepis art. 75 § 1 k.p.a. organ pomocy społecznej uznając za konieczne ustalenie rzeczywistej sytuacji wnioskodawcy w aspekcie art. 6 ustawy o pomocy społecznej powinien był przeprowadzić postępowanie dowodowe stosując się do reguł rozdziału 4 działu II kodeksu postępowania administracyjnego. W następstwie dokonania tą drogą właściwych ustaleń, mógł dopiero przystąpić do rozstrzygnięcia sprawy. Ten obowiązek organu w żadnym wypadku nie mógł zostać przerzucony na wnioskodawcę, jak zostało to uczynione w przedmiotowej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał zatem, iż decyzja II instancji, a także utrzymana nią w mocy decyzja Prezydenta Miasta B. -B. z dnia [...] były co najmniej przedwczesne. Biorąc bowiem pod uwagę, iż wobec skarżącego i jego żony orzeczona została wyrokiem sądu separacja, musiałyby nastąpić nowe okoliczności wskazujące, iż faktycznie, mimo tego orzeczenia, separacja taka nie istnieje. Jak wynika ze zgromadzonego w aktach materiału dowodowego, do dnia [...] wątpliwości w powyższym zakresie nie istniały i skarżący otrzymywał świadczenie w postaci zasiłku stałego mimo, iż jego ówczesna sytuacja faktyczna wydaje się tożsama z sytuacją, jaka miała miejsce w dniu przeprowadzania wywiadu środowiskowego z dnia [...] Zdaniem Sądu nie zostało należycie wyjaśnione, z jakich względów [...] organ w zakresie orzeczonej sądownie pomiędzy wnioskodawcą a jego żoną separacji zajął całkowicie odmienne stanowisko. Nie jest przekonywujące w tym zakresie stwierdzenie pracownika socjalnego zawarte na stronie oznaczonej nr [...] kwestionariusza środowiskowego. Nie jest ono bowiem podpisane przez skarżącego, co świadczyłoby o zapoznaniu się z tym stwierdzeniem i zaakceptowaniu (por. art. 81 k.p.a.), a nadto wynika wyłącznie z przeprowadzonej przez pracownika socjalnego wykładni treści przepisów art. 6 pkt 10 ustawy o pomocy społecznej i art. 4 o dodatkach mieszkaniowych, a nie z ustalonych faktów. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż organ pomocy społecznej rozstrzygał bez uwzględnienia treści art. 100 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zawierającego wskazanie, iż w postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej należy kierować się przede wszystkim dobrem osób korzystających z pomocy społecznej, a przede wszystkim naruszył art. 7, art. 10, art. 75 § 1, art. 81 i art. 86 k.p.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B.-B. utrzymując w mocy decyzję Prezydenta Miasta B.-B. uchybiło nadto treści art. 138 § 1 pkt 1, bowiem oparło swoje orzeczenie o ten sam stan dowodowy co organ I instancji, mimo, iż nie był on wystarczający do wydania ostatecznego rozstrzygnięcia. Na marginesie należy zauważyć, iż brzmienie decyzji organu I instancji, a to "odmówić zasiłku stałego w [...]", również nie zostało skorygowane przez organ odwoławczy. Uchybienia w zakresie wskazanych przepisów regulujących procedurę administracyjną mogły mieć istotny wpływ na zaskarżone rozstrzygnięcie. Mając na względzie zakres koniecznego do przeprowadzenia postępowania dowodowego, a w związku z tym konieczność zachowania uprawnień strony wynikających z zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny skorzystał z uprawnienia nadanego mu na mocy art. 135 p.p.s.a. i uchylił decyzje obu instancji. Z przytoczonych wyżej względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c orzekł jak w sentencji. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a. SJ