IV SA/Gl 813/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik, Sędziowie Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Walentek, Protokolant Specjalista Ewa Pasiek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2018 r. sprawy ze skargi M.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego zasiłku okresowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. Prezydent K. przyznał M.D. zasiłek okresowy do 31 maja 2018 r., ze względu na bezrobocie wnioskodawczyni. Ten sam organ administracji publicznej uchylił tą decyzję – decyzją z [...] r. – z dniem 1 lutego 2018 r., z powodu niepoinformowania o zmianie sytuacji związanej z wyrejestrowaniem wnioskodawczyni z ewidencji osób bezrobotnych z dniem 22 stycznia 2018 r. Rozstrzygnięcie to wydano w trybie art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2017 r., poz. 1769, ze zm.). Następną decyzją wskazany organ, na podstawie art. 98 i 104 powołanej ustawy ustalił wysokość nienależnie pobranego zasiłku okresowego za luty 2018 r. w kwocie 317 zł i orzekł o zwrocie tego świadczenia w trzech ratach po 100 zł miesięcznie (ostatnia w kwocie 117 zł), poczynając od czerwca 2018 r. Podobnie jak w drugiej z wymienionych decyzji organ ustalił, że strona nie poinformowała o zmianie sytuacji w rozumieniu art. 109 ustawy o pomocy społecznej, co zgodnie z art. 6 pkt 16 tej ustawy kwalifikuje otrzymany zasiłek jako świadczenie nienależnie pobrane. Jednocześnie organ uznał, że brak jest podstaw do odstąpienia od żądania zwrotu tego świadczenia. W odwołaniu strona powołała się na ponowne zarejestrowanie się w charakterze osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku i na brak możliwości finansowych. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, w trybie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję I instancji, całkowicie podzielając jej ustalenia i wnioski. W szczególności Kolegium podkreśliło objęcie definicją świadczenia nienależnie pobranego świadczenia uzyskanego wskutek niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej, która w tej sprawie polegała na wyrejestrowaniu z ewidencji osób bezrobotnych. Kolegium uznało także trafność stanowiska I instancji co do braku podstaw do odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranego zasiłku. Zwróciło uwagę na wiek skarżącej, deklarowane przez nią wyższe wykształcenie i zdolność do pracy, które to okoliczności pozwalają jej na poprawę swojej trudnej sytuacji życiowej i spłatę należności, rozłożoną zresztą na 3 raty. Natomiast fakt obecnego zarejestrowania jako osoby bezrobotnej nie ma wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M.D. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżąca zarzuciła, że aktualnie nie posiada żadnych dochodów, nie otrzymuje pomocy społecznej, samotnie wychowuje córkę, zaś jej rodzina w przeszłości była dotknięta przemocą domową. Wskazała nadto na wyrok eksmisyjny z 2012 r. i dołączyła plik różnych dokumentów. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy postulował jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Dodał, że w odwołaniu skarżąca nie wskazywała na okoliczności podniesione w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa, a tylko pod tym względem odbywa się sądowa kontrola działalności administracji publicznej (art. 1 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych – j. t. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107). Sprawa dotyczy ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z pomocy społecznej. Pojęcie takiego świadczenia zostało zdefiniowane w art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej i oznacza świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Organy orzekające w sprawie ustaliły występowanie tej drugiej okoliczności. Ustalenie to nie może budzić wątpliwości, gdyż wynika bezpośrednio z wcześniejszej decyzji organu I instancji o uchyleniu decyzji przyznającej skarżącej zasiłek okresowy. W decyzji tej jednoznacznie stwierdzono, że skarżąca nie poinformowała o zmianie sytuacji, jaka nastąpiła przez utratę statusu osoby bezrobotnej. Tym samym już w tej decyzji przesądzono o istnieniu przesłanki uznania zasiłku za świadczenie nienależnie pobrane. Znajduje to zresztą potwierdzenie w materiale dowodowym sprawy, z którego wynika, że zasiłek okresowy został skarżącej przyznany ze względu na bezrobocie i stosownie do zawartego kontraktu socjalnego. W ramach postanowień tego kontraktu skarżąca została pouczona o obowiązku informowania o każdej zmianie swojej sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej. Obowiązku tego nie dopełniła w zakresie faktu wyrejestrowania z ewidencji osób bezrobotnych, co nastąpiło 22 stycznia 2018 r., o czym organ dowiedział się z pisma właściwego urzędu z 21 lutego 2018 r. Stosownie do art. 110 § 1 kpa organ był związany swoją decyzją o uchyleniu decyzji przyznającej skarżącej zasiłek okresowy z omówionego powodu, w związku z czym zgodnie z art. 98 ustawy o pomocy społecznej skarżąca jest zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za luty 2018 r., o czym należało orzec w decyzji administracyjnej (art. 104 ust. 3 tej ustawy). Organy obu instancji rozważyły także kwestię możliwości odstąpienia od żądania zwrotu przedmiotowego świadczenia. W okolicznościach sprawy wyrażone przez nie stanowisko nie budzi zastrzeżeń. Mianowicie skarżąca brała czynny udział w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, w trakcie którego nie zgłaszała wniosku o odstąpienie od żądania zwrotu tej należności. Przeciwnie – z protokołu sporządzonego przez pracowników organu wynika, że nie zgłosiła zastrzeżeń do ustalonego sposobu spłaty nienależnego świadczenia, polegającego na rozłożeniu należności na 3 raty. Organ nie miał zatem podstaw do innego orzekania. Materiał dowodowy zgromadzony w aktach administracyjnych nie wykazywał przy tym na jakieś wyjątkowe okoliczności, które uzasadniały uznanie, iż występuje szczególny przypadek w rozumieniu art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Organ odwoławczy wypowiedział się w tym zakresie wystarczająco. W zasadzie dopiero wniosek o uzasadnienie wyroku rodzi poważne wątpliwości co do stanu zdrowotnego skarżącej i jej racjonalnego działania, mogących mieć wpływ na powstanie trudności w jej sytuacji materialnej. Takie obawy potwierdzają też dołączone do skargi dokumenty. Na tym etapie postępowania nie mogło to jednak oddziaływać na kontrolę legalności zaskarżonej decyzji. Okoliczności te natomiast byłyby oceniane przez właściwy organ w razie ewentualnego wniosku o umorzenie przedmiotowych należności, który skarżąca może złożyć, zwłaszcza że powołuje się w skardze na nowe okoliczności, w tym na samotne wychowywanie córki, której dotychczas nie ujmowała w składzie gospodarstwa domowego. Kwestia ta wykracza jednak poza granice niniejszej sprawy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, ze zm.) orzeczono, jak w sentencji. mr