IV SA/Gl 817/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz (spr.), Protokolant Specjalista Magdalena Kurpis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2019 r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...]r. o odmowie umorzenia nienależnie pobranych przez skarżącą M. K. świadczeń rodzinnych ustalonych decyzją z dnia [...]r. nr [...]. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że decyzją z dnia [...]r. przyznano skarżącej prawo do zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko – L.K.. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]r. stwierdzono nieważność ww. decyzji w części dotyczącej przyznania prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na wyżej wymienione dziecko w okresie od 1.11.2017 r. do 31.01.2018 r. Następnie decyzją z dnia [...]r. odmówiono skarżącej prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na wymienione dziecko w okresie od 1.11.2017 r. do 31.01.2018 r. Decyzją z dnia [...]r. uznano, że kwoty wypłaconego dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko – L. K. w okresie od listopada 2017 r. do stycznia 2018 r. w wysokości 1200 zł na mocy decyzji z dnia [...]r. są nienależnie pobrane i podlegają zwrotowi. W związku z odwołaniem strony, decyzją z dnia [...]r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzję z dnia [...]r. W dniu 2.05.2018 r. skarżąca wniosła o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w całości, uzasadniając to licznymi wydatkami rodziny i trudną sytuacją finansową. Organ I instancji uznał, że w przypadku rodziny skarżącej, nie zachodzą żadne szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na L. K. w okresie od listopada 2017 r. do stycznia 2018 r. w wysokości 1200 zł. i odmówił umorzenia wyżej wymienionego zobowiązania. Następnie organ odwoławczy przytoczył art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym art. 30 ust. 9, według którego, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Organ odwoławczy wskazał, że podziela stanowisko organu I instancji, że w sytuacji strony nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Trudności finansowe związane ze spłatą nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego nie stanowią takiej szczególnej okoliczności. Podniósł, że strona oraz jej mąż pracują i uzyskują stały dochód, z akt sprawy nie wynika, że w rodzinie występuje niepełnosprawność lub inna dysfunkcja. Natomiast trudności związane ze spłatą ww. zobowiązań mogą być podstawą ubiegania się o odroczenie terminu spłaty lub o rozłożenie należności na dogodne raty. Organ podkreślił, że zgodnie z art. 30 ust. 1 cytowanej ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Wobec tego umorzenie takich należności dopuszczalne jest wyjątkowo i tylko wtedy, gdy zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji materialnej, w tym dochodowej rodziny zobowiązanego, przez którą należy rozumieć ogólnie sytuację finansową rodziny. Organ podkreślił, że należy ocenić obiektywną możliwość spłaty zadłużenia, uwzględniając przy tym stan posiadania, istniejące źródła dochodu i możliwości zarobkowe członków rodziny, skoro rozważeniu podlega umorzenie świadczeń pieniężnych. Organ podkreślił, że okoliczności opisane we wniosku o umorzenie należności, istniały także w czasie nienależnego pobierania świadczeń rodzinnych i dochodzenia ich zwrotu, zatem nie można uznać ich za "szczególne" w rozumieniu art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż nie spowodowały powstania zadłużenia z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, ani nie zmieniły sytuacji bytowej rodziny w toku spłaty zadłużenia. W podsumowaniu organ podniósł, że w stanie faktycznym sprawy brak jest obiektywnych powodów, które uzasadniałyby zwolnienie skarżącej z odpowiedzialności za ww. zobowiązanie. Wobec posiadania stałych źródeł dochodu i wywiązywania się ze zobowiązań cywilnoprawnych [opłaty bieżące], sytuacja skarżącej nie może być oceniana jako wyjątkowa, w znaczeniu zasługującym na zastosowanie dobrodziejstwa z art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w postaci umorzenia w całości pozostałej do spłaty kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca podniosła argumentację sprowadzającą się do tego, że składając wniosek o przyznanie świadczenia, które zostało uznane za nienależnie pobrane, dopełniła wszelkich formalności, przedłożyła wszystkie dokumenty i niczego nie zataiła. Podkreśliła, że działała wówczas w dobrej wierze, a otrzymane środki zostały przeznaczone na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny. Dodała, że uzyskane wraz z mężem zarobki w całości są przeznaczane na utrzymanie rodziny i zaspokojenie jej podstawowych potrzeb. Podniosła, że w związku z tym, nie ma możliwości zwrotu środków bez uszczerbku dla utrzymania rodziny i ewentualna spłata będzie się wiązała z koniecznością zaciągnięcia kredytu. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należało, że sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107), sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach utrzymujące w mocy decyzję organu I instancji o odmowie umorzenia należności skarżącej z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Podkreślenia zatem wymagało, że zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 2220) osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Natomiast według art. 30 ust. 9 tej ustawy, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Z art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika zatem, że decyzja w zakresie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych jest podejmowana w ramach uznania administracyjnego. Ponadto stanowi wyjątek od zasady – wyrażonej w art. 30 ust. 1 tej ustawy – że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Wobec tego umorzenie tych należności może mieć miejsce wyjątkowo – w razie wystąpienia szczególnych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny osoby zobowiązanej do zwrotu. Podkreślenia przy tym wymagało, że umorzenie należności jest formą najdalej idącej ulgi w ich spłacie, dlatego stanowi instytucję o charakterze wyjątkowym i powinno mieć miejsce wówczas, gdy sytuacja dochodowa rodziny nie pozwala na wywiązanie się w najmniejszym nawet stopniu z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Według ustaleń dokonanych w niniejszej sprawie, skarżąca oraz jej mąż pracują i uzyskują stały dochód, w rodzinie nie występuje niepełnosprawność lub inna dysfunkcja. Jako prawidłowe ocenić zatem należało, stwierdzenie przez organ na podstawie całokształtu ustaleń, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności dotyczące sytuacji rodziny skarżącej, uzasadniające umorzenie wymienionych należności. W związku z tym zasadnie organ wskazał w zaskarżonej decyzji, że trudności związane ze spłatą zobowiązań, mogą być podstawą ubiegania się o odroczenie terminu spłaty lub o rozłożenie należności na dogodne raty. Rozpoznając w niniejszej sprawie wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, organ administracji przeprowadził niezbędną ocenę w zakresie tego, czy wystąpiły szczególne okoliczności uzasadniające zastosowanie wymienionej ulgi. Podkreślenia przy tym wymaga, że organy orzekające w sprawie, rozstrzygnęły jedynie o braku podstaw umorzenia zobowiązania, nie wykluczając rozłożenia go na raty. W tym zakresie niezbędny jest jednak wniosek skarżącej. W następstwie przeprowadzenia kontroli w zakresie zgodności z prawem decyzji organów obydwu instancji stwierdzić zatem należało, że ustalenia stanowiące ich podstawę, zostały przeprowadzone w oparciu o prawidłową ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego. Przy rozpoznaniu wniosku strony nie doszło do naruszenia przepisów postępowania. Ponadto nie stwierdzono przekroczenia granic uznania administracyjnego, które ma zastosowanie przy podejmowaniu decyzji w zakresie wniosku o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Dodać przy tym należało, że – wbrew przekonaniu zawartemu w skardze - przyczyny nienależnego pobrania świadczeń rodzinnych, nie miały znaczenia dla wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku inicjującego postępowanie w sprawie. Okoliczności dotyczące tego, czy przyznanie przedmiotowych świadczeń nastąpiło z powodu błędu organu, czy też z innych przyczyn, nie stanowią podstawy wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. W celu prawidłowego rozpoznania wniosku strony, znaczenie miało bowiem tylko to, czy wystąpiły przesłanki określone w cytowanym wyżej art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W związku z tym argumenty zawarte w skardze nie zasługiwały na uwzględnienie. W podsumowaniu stwierdzić zatem należało, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, zostały wydane w wyniku ustalenia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, po dokonaniu prawidłowej oceny dowodów i zastosowaniu trafnej wykładni przepisów prawa materialnego. Wobec tego skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, a w konsekwencji została oddalona na podstawie art. 151 P.p.s.a.