IV SA/Gl 821/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Protokolant st.sekr.sąd. Alicja Sadowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2006r. sprawy ze skargi I. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie pomocy w formie opłacania składek na ubezpieczenie społeczne 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta T. G. z dnia [...] nr [...] 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana. Burmistrz Miasta T. G. decyzją z dnia [...]r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 106 ust. 5 oraz art. 42 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) oraz art. 104 i art. 163 Kodeksu postępowania administracyjnego uchylił z dniem [...] r. dec. Nr [...] z dnia [...]r. przyznającą I. K. pomoc w formie opłaty składek na ubezpieczenie społeczne. W uzasadnieniu decyzji organ ten wskazał, że w następstwie przeprowadzonego przez pracownika socjalnego w dniu [...] wywiadu środowiskowego stwierdzono, że zmianie uległa sytuacja rodzinna I. K., ponieważ wspólnie gospodaruje i zamieszkuje z ojcem R. K. Zdaniem organu, stosownie do postanowień art. 42 ustawy o pomocy społecznej świadczenie w formie opłacania składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu opieki nad ojcem przysługuje wówczas, gdy osoba sprawująca opiekę nie zamieszkuje wspólnie z ojcem. Z decyzją tą nie zgodziła się I. K., która wniosła odwołanie wyrażając jedynie niezadowolenie z tej decyzji, poprzez nie zgadzanie się z jej treścią. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, a w szczególności ustalenia poczynione przez organ pierwszej instancji w ramach przeprowadzonych wywiadów środowiskowych w dniu [...] r. i w dniu [...] r. W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że świadczenie w formie opłacania składek na ubezpieczenie społeczne przysługuje osobie rezygnującej z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej osobistej opieki nad długotrwale lub ciężko chorym członkiem rodziny oraz wspólnie niezamieszkującymi matką, ojcem lub rodzeństwem. Z uwagi na fakt zamieszkiwania przez I. K. z ojcem nie spełnia już wymogów do otrzymania wskazanego świadczenia. Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniosła I. K. W skardze tej zarzuciła organom administracji wadliwość przeprowadzonego postępowania i zakwestionowała odmowę przyznania świadczenia z pomocy społecznej w sytuacji, gdy sytuacja materialna rodziny jest trudna. Skarżąca zakwestionowała wliczanie do jej dochodu ojca, ponieważ ona tym dochodem nie dysponuje. Podniosła również, że jest matką samotnie wychowującą córkę, osobą [...], bezrobotną bez prawa do zasiłku, a jedyny jej dochód stanowią alimenty w wysokości [...] zł, jak również nie ma możliwości osobnego zamieszkiwania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i przywołało analogiczną argumentację jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Sąd administracyjny stosownie do postanowień art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Kontrola ta przeprowadzana jest pod względem legalności, a zatem w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Przeprowadzona kontrola wykazała, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa, jednakże z innych powodów niż wskazała to skarżąca. Stosownie bowiem do postanowień art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 wyżej wymienionej ustawy sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości lub w części jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W pierwszej kolejności przyjdzie odnieść się do uchybień popełnionych przez organy administracji w zakresie naruszenia przepisów o charakterze procesowym. Stosownie do postanowień art. 61 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu, z kolei po myśli art. 61 § 4 tego Kodeksu o wszczęciu postępowania z urzędu należy zawiadomić wszystkie osoby będące stronami postępowania. Zgodnie natomiast z treścią art. 8 wskazanego aktu organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. W rozpatrywanej sprawie skarżąca wnioskiem z dnia [...] r. wystąpiła o przyznanie szeregu świadczeń z pomocy społecznej, a mianowicie o przyznanie zasiłku stałego i zasiłku celowego na cele bytowe. W następstwie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego organ ten doszedł do przekonania, że zachodzą przesłanki uzasadniające uchylenie decyzji przyznającej skarżącej pomoc w formie opłacania składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu opieki nad członkiem rodziny lub wspólnie niezamieszkującym matką, ojcem lub rodzeństwem. W druku wywiadu z dnia [...] r. znajduje się informacja o potencjalnym podjęciu postępowania zmierzającego do uchylenia decyzji przyznającej skarżącej wskazaną formę pomocy, natomiast z treści tego wywiadu nie wynika w sposób jednoznaczny, że organ administracji uruchamia takie postępowanie. Jak już zostało to zaznaczone, strona o fakcie uruchomienia postępowania weryfikacyjnego nie została poinformowana i praktycznie została zaskoczona otrzymaniem wskazanej decyzji administracyjnej. W aktach sprawy znajduje się druk wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] r., w którym brak jest jakichkolwiek informacji skierowanych do strony o prowadzonym postępowaniu w zakresie uchylenia decyzji z dnia [...] r., natomiast w części poświęconej ocenom pracownika socjalnego znajduje się uwaga stanowiąca o konieczności uchylenia decyzji o przyznaniu pomocy w formie opłacania składek na ubezpieczenie społeczne z uwagi na sprawowanie opieki nad wspólnie zamieszkującym ojcem oraz na przekroczenie kryterium dochodowego. Jednakże należy zauważyć, że wywiad ten przeprowadzony był faktycznie w dniu [...] r. jak wynika z protokołu zgłoszenia wniosku o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej z dnia [...] r. wywiad ten przeprowadzony był o godzinie [...], a zatem wskazana czynność procesowa nie mogła stanowić podstawy prawnej podjętego w tym samym dniu rozstrzygnięcia, gdyż przeprowadzona została już po zakończeniu godzin pracy urzędniczej organu. W świetle tych ustaleń należy uznać, że organ pierwszej instancji przeprowadził postępowanie z uchybieniami w zakresie wszczęcia postępowania, gdyż nie poinformował strony o uruchomieniu postępowania weryfikacyjnego, a nadto uczynił to przy okazji innego postępowania prowadzonego z wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej, a tym samym organ ten dopuścił się naruszenia treści postanowień art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego, ponieważ skarżąca występując o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej nie tylko nie otrzymała takiego to jeszcze utraciła to świadczenie, które jej dotychczas przysługiwało. Odrębną kwestią jest natomiast to, że skarżąca z chwilą zmiany swojej sytuacji osobistej i majątkowej zobowiązana była do powiadomienia o tym fakcie organ przyznający świadczenia. Zaniechanie strony w tym zakresie wyczerpywałoby inną przesłankę uruchomienia postępowania weryfikacyjnego, a mianowicie pobranie nienależnego świadczenia. Wskazane uchybienia zdaniem Sądu mogły mieć wpływ na wynik sprawy, a tym samym wyczerpana została przesłanka uwzględnienia skargi przewidziana treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W motywach rozstrzygnięć organów administracji obu instancji wskazuje się, że skarżącej nie przysługuje świadczenie w formie opłacania składki na ubezpieczenie społeczne z uwagi na wspólne zamieszkiwanie z ojcem, ponieważ zdaniem obu organów świadczenie takie przysługuje jedynie osobie rezygnującej z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad długotrwale lub ciężko chorym członkiem rodziny oraz wspólnie niezamieszkującymi matką, ojcem lub rodzeństwem, a z uwagi na wspólne zamieszkiwanie skarżącej z ojcem taka forma pomocy jej nie przysługuje. Przyjęta przez organy administracji wykładnia jest nieprawidłowa, ponieważ z treści art. 42 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej przyjętego przez organy administracji wniosku nie można wysunąć. Stosownie do treści wskazanego przepisu omawiane świadczenie przysługuje osobie spełniającej określone w nim wymogi, którymi są: rezygnacja z zatrudnienia, przy czym przez rezygnację z zatrudnienia należy ujmować jako zaprzestanie wykonywania pracy jak również zaprzestanie działań zmierzających do jej uzyskania; konieczność sprawowania osobistej opieki na długotrwale lub ciężko chorym członkiem rodziny oraz wspólnie niezamieszkującymi matką, ojcem lub rodzeństwem oraz spełnianie określonego w tym przepisie kryterium dochodowego wynoszącego 150 % kwoty kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, przy jednoczesnym nie wystąpieniu przesłanki negatywnej. Przesłanką taką jest podleganie danej osoby obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu z innych tytułów lub otrzymywanie renty bądź emerytury. W rozpatrywanej sprawie kluczowym zagadnieniem jest wspólne zamieszkiwanie skarżącej z ojcem jako przesłanka negatywna otrzymywania przedmiotowego świadczenia. Otóż organy obu instancji w niewłaściwy sposób odczytały treść wskazanego powyżej przepisu. Zgodnie z tym przepisem świadczenie to przysługuje z uwagi na sprawowanie osobistej opieki nad członkiem rodziny. Skoro skarżąca zamieszkuje wspólnie z ojcem i stanowi z nim rodzinę w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej, to tym samym wyczerpana została przesłanka pozytywna do przyznania tego wskazanego świadczenia. Natomiast wskazany przepis rozciąga zakres okoliczności uzasadniających przyznanie tego świadczenia na sprawowanie osobistej opieki nad wspólnie niezamieszkującymi matką, ojcem lub rodzeństwem. Zatem jest to rozszerzenie kręgu osób, w stosunku do których może być sprawowana opieka, jednakże pod warunkiem, że osoby te nie są członkiem rodziny, w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej, osoby sprawującej opiekę. Zatem w świetle wskazanej wykładni organy administracji obu instancji dokonały nieprawidłowej wykładni omawianego art. 42 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, a okoliczność ta uzasadnia uwzględnienie wniesionej skargi stosownie do postanowień art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na marginesie powyższych rozważań należy zauważyć, że organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę zaznaczył, że skarżącej nie przysługuje przedmiotowe świadczenie z tego powodu, że przekroczone jest kryterium dochodowe rodziny. Podkreślić trzeba, że organ pierwszej instancji w swoim opisie sytuacji skarżącej zamieszczonym w druku wywiadu środowiskowego z dnia [...] r. wskazał, że przesłanką uzasadniającą uchylenie decyzji z dnia [...] r. o przyznaniu powyższej formy pomocy jest nie tylko wspólne zamieszkiwanie skarżącej z ojcem ale również przekroczenie kryterium dochodowego przez rodzinę. Jednakże należy wyraźnie zaznaczyć, że zarówno organ pierwszej instancji jak również organ odwoławczy w uzasadnieniach swoich rozstrzygnięć okoliczność tę pominęli i skupili się na wspólnym zamieszkiwaniu. Zatem podniesienie tej okoliczności w odpowiedzi na skargę nie jest wystarczającą podstawą do oddalenia wniesionej skargi. W następstwie niniejszego wyroku sprawa trafia ponownie do rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, który kierując się wskazówkami zamieszczonymi w niniejszym wyroku winien w sposób przewidziany przepisami prawa przeprowadzić postępowanie i ustalić czy skarżąca spełnia wymogi do otrzymywania tej formy pomocy zwłaszcza w zakresie kryterium dochodowego, ponieważ akcentowana przesłanka uchylenia wcześniejszej decyzji jak wykazano jest nieprawidłowa. Z uwagi na fakt, że mocą zaskarżonej decyzji uchylono w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia, stosownie do postanowień art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.