IV SA/Gl 824/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. S. na uchwałę Rady Powiatu [...] z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie przekazania do prowadzenia jako zadanie własne, zadania podstawowej opieki zdrowotnej, w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata postanawia: 1. ustanowić adwokata dla skarżącej, 2. zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającą kwotę [...] zł ([...] złotych), 3. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, S. S. w dniu [...] złożyła do Sądu pismo procesowe zatytułowane jako "zażalenie", w treści którego określiła, iż dotyczy ono zwolnienia od kosztów sądowych oraz wywiodła, że nie jest w stanie ponieść wspomnianej opłaty powołując się na trudną sytuację materialną i życiową. Zarządzeniem z dnia 27 listopada 2008 r. Przewodniczący Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach potraktował przywołane pismo skarżącej jako wniosek o przyznanie prawa pomocy i przedłożył referendarzowi sądowemu, celem rozpoznania. Referendarz sądowy, mając na uwadze fakt, iż powyższe żądanie nie zostało wyrażone w wymaganej przepisami formie, pismem z dnia 1 grudnia 2008 r. wezwał stronę o nadesłanie wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, według ustalonego wzoru. S. S. złożyła rzeczony formularz w dniu [...] precyzując iż zakres jej żądania obejmuje nie tylko zwolnienie od kosztów sądowych, lecz nadto także ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata. W uzasadnieniu powołała się na fakt, iż w roku [...] utraciła pracę, czego następstwem było popadnięcie w kłopoty finansowe i rodzinne. Równocześnie zadeklarowała, że jest osobą [...], gospodaruje samotnie, zamieszkuje w "starym, zrujnowanym domu" o powierzchni [...], oraz posiada mieszkanie o powierzchni [...] i nieruchomość rolną o powierzchni [...]. Nie dysponuje natomiast żadnymi zasobami pieniężnymi ani przedmiotami wartościowymi. Miesięczny dochód skarżącej zadeklarowany został w kwocie [...], uzyskiwanej przez nią z tytułu [...]. Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku uznano za niewystarczające do oceny sytuacji materialnej strony, zarządzeniem z dnia 29 grudnia 2008 r. wezwano ją do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych, na które się powołała. W odpowiedzi wnioskująca nadesłała pismo procesowe datowane na [...], w którym oświadczyła, iż wykazane we wniosku dom oraz mieszkanie to jedna i ta sama nieruchomość, a mianowicie dom w złym stanie technicznym, którego część nadaje się do tymczasowego zamieszkania. Nadto przedłożyła decyzję [...] ustalającą wysokość pobieranej [...], wyciąg bankowy potwierdzający przelew tego świadczenia na jej konto oraz dokumenty dotyczące nieruchomości, której jest współwłaścicielką. Nadesłała również kopię wyroku sądu orzekającego [...], kopię swego zeznania podatkowego za rok [...] oraz dokumenty źródłowe potwierdzające wysokość kosztów poniesionych przez nią z tytułu pobytu w sanatorium ([...]), opłat za zużycie prądu ([...]), składki ubezpieczeniowej ([...] – należność na 3 miesiące) a także należności uiszczonej w [...] za wymianę okna ([...]). W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 tej ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do niniejszego wniosku należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli, po myśli art. 245 §2 cytowanej ustawy, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.). Dokonana w tym kontekście ocena stanu majątkowego i sytuacji życiowej skarżącej doprowadziła do konkluzji, że wymóg warunkujący przyznanie prawa pomocy został przez nią zachowany, aczkolwiek tylko w stopniu uzasadniającym ustanowienie adwokata oraz jedynie częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczeń S. S. i z nadesłanych przez nią dokumentów źródłowych wynika bowiem, że nie posiada ona żadnych zasobów finansowych ani łatwego do spieniężenia majątku i osiąga dochód netto wynoszący [...] (patrz: wyciąg z rachunku bankowego stanowiący kartę nr 32 akt niniejszej sprawy), co zdaniem rozpoznającego wniosek nie pozwala na poczynienie oszczędności wystarczających na pokrycie pełnych kosztów niniejszego postępowania, w tym wpisu od skargi w kwocie [...], a także na uiszczenie wydatków, jakie mogą wiązać się z udziałem w sprawie profesjonalnego pełnomocnika, bez ryzyka poniesienia uszczerbku w swym koniecznym utrzymaniu. Zważywszy sytuację materialną, w jakiej znajduje się wnioskująca nie sposób jednak uznać aby spełnione zostało kryterium od którego ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzależnia przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Należy w tym miejscu podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (zasada ta znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie omawianej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8). W świetle powyższego stwierdzić przyjdzie, że prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane wyłącznie wtedy, gdy wnioskodawca, pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie jakichkolwiek przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem. Tymczasem skarżąca osiąga stały dochód w kwocie netto [...], zaś przedłożone przez nią dokumenty źródłowe nie potwierdzają, aby była ona obciążona ponadprzeciętnie wysokimi kosztami utrzymania. Z oświadczeń zawartych we wniosku nie wynika przy tym aby miały w jej przypadku miejsce szczególne okoliczności (np. ciężka, obłożna choroba, nieporadność, nadzwyczajne zdarzenia losowe), które mogłyby powodować obciążenie zwiększonymi wydatkami. Mając na względzie powyższe uznano, że dochód wnioskodawczyni powinien, przy racjonalnym i oszczędnym gospodarowaniu, umożliwić zgromadzenie środków pieniężnych wystarczających na pokrycie przynajmniej połowy wpisu od skargi, jaką jest kwota [...] a także na uiszczenie takiej kwoty tytułem ewentualnych pozostałych opłat sądowych, do zapłaty których może być ona w niniejszej sprawie zobowiązana w przyszłości. Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 §1 tej ustawy.