IV SA/Gl 830/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński, , , po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.W. na postanowienie [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie nadzoru sanitarnego - egzekucji administracyjnej świadczeń niepieniężnych - grzywny w celu przymuszenia w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy; Zarządzeniem z dnia 3 listopada 2010 r. Sąd wezwał J.W. do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. W odpowiedzi na powyższe, skarżący nadesłał do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że ma na utrzymaniu dwie osoby, a mianowicie syna oraz matkę, która nie pobiera "renty-emerytury", ponieważ sprawa o jej przyznanie toczy się w sądzie. Miesięczny koszt utrzymania swojego mieszkania wnioskodawca określił na około [...] zł dodając, że wydatki na utrzymanie rodziny ograniczone są do maksimum z powodu braku funduszy. Nadto zaznaczył, iż posiada gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha gruntu, jednak nie prowadzi działalności rolniczej, w związku z czym nie osiąga z tego tytułu żadnych zysków. W dalszej części uzasadnienia podał, że wobec "nadużyć prawa" przez pracowników administracji skarbowej, zlikwidował działalność gospodarczą w dniu [...], obecnie jest osobą bezrobotną, niezarejestrowaną w urzędzie pracy i utrzymuje się ze stanu magazynowego jaki pozostał po likwidacji sklepu, nie posiadając na koncie żadnych środków. Jego dochód jest nadto obciążony "działaniem komornika skarbowego", a na budynku, w którym mieszka (o powierzchni [...] m²), została ustanowiona hipoteka. Strona wskazała także, iż łączne zadłużenie "w wyniku popełnienia przestępstw przez wspólników" wynosi około [...] zł. Wobec przedstawionych przez wnioskodawcę danych, referendarz sądowy zwrócił się do niego zarządzeniem z dnia 6 grudnia 2010 r. o ich uzupełnienie i uprawdopodobnienie, poprzez stosowne udokumentowanie oraz sprecyzowanie zawartego we wniosku sformułowania "stan magazynowy po likwidacji sklepu" oraz o udokumentowanie faktu, że jego matka – M.W. nie pobiera emerytury ani renty. Skarżącego wezwano również o potwierdzenie stosownym dokumentem okoliczności, iż obciąża go zadłużenie, a także o dokumentowanie tytułu prawnego do posiadanych nieruchomości. W wykonaniu zarządzenia skarżący nadesłał pismo procesowe z dnia [...], w którym zwrócił się do Sądu o "udzielenie zapomogi" w kwocie 1.000 zł, celem wykonania czynności wymienionych w tym zarządzaniu albo przyznania mu zwolnienia na podstawie zaprezentowanych dowodów. Równocześnie powtórzył, że jego matka nie pobiera emerytury, a w sądzie toczy się sprawa o ponowne przyznanie jej tego świadczenia oraz, że w stosunku do niego jest prowadzone postępowanie egzekucyjne w sprawie należności wobec Urzędu Skarbowego na kwotę około [...] zł. Nadto wskazał, iż obecnie stan magazynu jego sklepu jest "zerowy" z uwagi na zobowiązania, jakie miał wobec dostawców, uregulowane zwrotem towarów oraz wywiódł, że nie jest w stanie ponieść wydatków związanych z uzyskaniem wypisu z księgi wieczystej, dotyczącej należącej do niego nieruchomości. Wobec niezłożenia przez skarżącego wyjaśnień i dokumentów, o które się do niego zwrócono, referendarz uznał, iż stan majątkowy i sytuacja dochodowa strony nie zostały zobrazowane w sposób dostatecznie dokładny i postanowieniem z dnia 11 stycznia 2011 r. odmówił przyznania mu prawa pomocy. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się skarżący, wnosząc od niego sprzeciw w swoim piśmie z dnia [...] (zatytułowanym jako "zażalenie"). W jego treści zażądał uchylenia wspomnianego postanowienia oraz uwzględnienia swojego wniosku. Motywując swoje żądanie wskazał, iż jako strona skarżąca, wnosząc o umorzenie postępowania egzekucyjnego, korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych na mocy art. 239 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Zgodnie z przepisem art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wobec braku podstaw do odrzucenia sprzeciwu z dnia [...], tutejszy Sąd przystąpił do rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Na wstępie należy zaznaczyć, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 p.p.s.a. zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Stąd też, jak również z uwagi na kryteria sformułowane w przepisie art. 246 §1 p.p.s.a., zasadnicze znaczenie ma możliwie najbardziej dokładne ustalenie kondycji finansowej strony. Ustosunkowując się do wniosku J.W. należy podkreślić, iż w myśl normy zawartej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, które zgodnie z art. 245 §3 tej ustawy może obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brzmienie przywołanego unormowania nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy. Trzeba bowiem przyjąć, że ustawodawca formułując ten przepis, użył terminu "wykazać" w znaczeniu udowodnić, przedstawić coś w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić (por. Słownik języka polskiego pod red. naukową prof. dr Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX 1994 r., s. 805). Strona powinna więc podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą wątpliwości co do złożonych we wniosku oświadczeń, to stronie powinno zależeć na ich wyjaśnieniu. Sąd z kolei nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane pomimo istniejącego po stronie wnioskodawcy ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Zważywszy powyższe uznano, że brak jest podstaw do uwzględnienia żądania zgłoszonego przez skarżącego. Jakkolwiek bowiem J.W. powołał się w swoim wniosku na okoliczności, które mogłyby uzasadniać przyznanie mu przez Sąd prawa pomocy, to jednak pomimo stosownego wezwania nie przedłożył żadnych dokumentów źródłowych, które okoliczności te potwierdzają ani nie uzupełnił swoich wywodów w sposób czyniący zadość temu wezwaniu. Nie nadesłał mianowicie dokumentów umożliwiających dokonanie ustaleń dotyczących powierzchni, charakteru i położenia posiadanego przezeń gospodarstwa rolnego oraz tytułu prawnego do niego i ustanowienia na nim hipoteki, czy też charakteru i wysokości obciążającego go zadłużenia (którego rozmiar deklarował najpierw w kwocie [...] zł, a następnie już jako [...] zł). Nadto, nie udokumentował faktu, iż jego matka nie pobiera emerytury bądź renty ani nie udzielił jakichkolwiek wyjaśnień dotyczących źródła utrzymania swojej rodziny, jakim zgodnie z jego oświadczeniami miał być stan magazynowi po likwidacji jego sklepu ograniczając się jedynie do wskazania, że obecnie rzeczony stan magazynowy jest "zerowy". Z kolei argumentacja skarżącego, zawarta w jego piśmie z dnia [...] o niemożności uzyskania dokumentów obrazujących stan prawny jego nieruchomości z powodu wysokiego kosztu ich uzyskania (wnioskodawca podaje kwotę 1.000 zł) nie może być uznana za trafną, jako że po myśli §1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat od wniosków za wydanie odpisów ksiąg wieczystych i zaświadczenia o zamknięciu księgi wieczystej wydawanych przez Centralną Informację Ksiąg wieczystych (Dz. U. Nr 156, poz. 1528), opłata od wniosku o wydanie odpisu zwykłego księgi wieczystej wynosi wszak zaledwie 30 zł. Odstępując zatem od złożenia wyjaśnień i dokumentów, skarżący nie usunął istniejących wątpliwości Sądu co do jego sytuacji materialnej i dlatego nie sposób przyjąć, aby spełnił on wymóg, od którego art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., uzależnia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przezeń zakresie. Na marginesie, nawiązując się do podniesionego w sprzeciwie wywodu, jakoby skarżący korzystał w niniejszej sprawie z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych na zasadzie art. 239 pkt 1 lit a) p.p.s.a., należy wyjaśnić, iż argumentacja ta jest całkowicie chybiona. Wspomniany przepis określa bowiem, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie klub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Tymczasem przedmiot niniejszej sprawy nie ma jakiegokolwiek związku z pomocą i opieką społeczną, gdyż w ogóle nie dotyczy problematyki podlegającej uregulowaniom ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.), ani też innych zagadnień związanych ze świadczeniami stanowiącymi formę wąsko, czy szeroko pojmowanej pomocy bądź opieki społecznej. Mocą zaskarżonego postanowienia odmówiono bowiem wnioskodawcy umorzenia grzywien nałożonych w oparciu o przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.), z kolei grzywny te miały na celu przymuszenie strony do wykonania obowiązków nałożonych na niego w trybie ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2006 r., Nr 122, poz. 851 ze zm.).